Kontekstli reklama nima

Kontekstli reklama — internet reklamasi, bunda reklama e’loni sahifa mazmuni, tanlangan auditoriya, joylashuv, vaqt yoki boshqa kontekst asosida internet-sahifalarida (lot. contextus — birikish, aloqa).

Kontekstli reklama tanlab ko‘rsatiladi va qiziqishlari reklama qilinayotgan mahsulot yoki xizmat mavzusiga mos kelishi yoki u bilan kesishishi mumkin bo‘lgan, maqsadli auditoriya tarkibiga kiruvchi internet-sahifa tashrif buyuruvchilariga yo‘naltiriladi; bu esa ularning reklamaga javob qaytarish ehtimolini oshiradi.

Qidiruv tizimlari Internet tarmog‘ida kontekstli reklama tizimlaridan keng foydalanadi; bu tizimlar ular uchun daromad olishning asosiy manbai hisoblanadi (masalan, reklama tarmoqlari — Yandex.Direct va Google AdWords).

Kontekstli reklamani ko‘pincha quyidagi joylarda uchratish mumkin:

  • qidiruv natijalari sahifalarida;
  • o‘z sahifalariga kontekstli reklama bloklarini joylashtirgan saytlarda;
  • mobil ilovalarda.

Kontekstli reklama turlari

Kontekstli reklama qo‘llanish turiga ko‘ra qidiruv reklamasi va mavzuli reklamaga ajratiladi.

Qidiruv reklamasi — qidiruv natijalari orasida (jumladan, alohida sayt bo‘yicha qidiruvda) ko‘rsatiladi. Reklama mavzusi foydalanuvchi kiritgan qidiruv so‘rovining xususiyatiga qarab belgilanadi.

Mavzuli reklama — reklama tarmog‘iga kiruvchi saytlar sahifalarida va mobil ilovalarda ko‘rsatiladi. Reklama bloklari sahifa mazmunini to‘ldiradi. Reklama mavzusi sayt mavzusiga bog‘liq bo‘ladi yoki foydalanuvchi avval bildirgan qiziqishlarga asoslanadi.

Kontekstli reklama turi reklama aynan qayerda ko‘rsatilishini belgilaydi. Reklamani namoyish etish konteksti targetlash (targeting) sozlamalari yordamida belgilanadi.

Google Ads quyidagi kontekstli reklama turlarini ajratadi:

  • Qidiruv tarmog‘ida
  • Bannerli
  • Tovarli
  • Video
  • Mobil ilovalarda

Qidiruv

Reklama e’loni sifatida giperhavolaga ega oddiy matnli axborot taqdimoti (ochiq havola yoki matn parchasi ko‘rinishida) ishlatiladi. Qidiruv reklamasi kalit so‘zlarga asoslanadi. Qidiruv tizimi robotlari foydalanuvchining qidiruv so‘rovini tahlil qiladi, uni reklama beruvchining reklama kabineti sozlamalaridagi kalit so‘zlar va sayt mazmuni bilan solishtiradi. Natijada so‘rovga mos (relevant) e’lonlar ko‘rsatiladi.

Qidiruv natijalari sahifasidagi reklama uchun reklama beruvchining xarajat modeli — har bir bosish uchun to‘lov (PPC).

Bannerli

Vizual tasvirga asoslangan reklama e’loni (inglizcha banner — bayroq, lavha yoki reklama mazmunidagi grafik tasvir). Banner to‘liq rasm ko‘rinishida yoki unga qo‘shimcha matn va havola biriktirilgan rasm ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.

Bannerli reklama qidiruv tizimining hamkor saytlar tarmog‘ida namoyish etiladi.

Bunda bannerli reklamaning quyidagi turlari ham ajratiladi:

  • Statik banner — oddiy, harakatsiz tasvir
  • Dinamik banner — odatda animatsiyali tasvirlar (GIF yoki HTML5 formatida)
  • Interaktiv banner — bunda foydalanuvchiga tasvir bilan biror amalni bajarish taklif etiladi. Masalan, bannerning muayyan joyini bosish, arifmetik misolni yechish, savolga javob berish va hokazo. Shu sababli kontekstli reklama tovar yoki xizmatlar haqidagi qiziqtirgan ma’lumotni izlash uchun Internetdan foydalanayotgan iste’molchiga ko‘rsatilish ehtimoli yuqoriroq. Bannerli reklama uchun keng tarqalgan xarajat modellari — har bir bosish uchun to‘lov (PPC), mingta ko‘rsatish uchun to‘lov (PCM).

Tovarli

Tovarlar turiga asoslangan dinamik reklama e’lonlari tovarli deb ataladi. Bunday e’lonlar qidiruv natijalari ustidagi mahsulotlar galereyasida ko‘rsatiladi: mahsulot kartochkalarida fotosurat, nom va mahsulot narxi beriladi. Shu tariqa foydalanuvchi saytga o‘tmasdan turib do‘kon tarkibini ko‘radi. Bu uning so‘roviga mos keladi.

Video reklama

Reklama e’loni sifatida maxsus tayyorlangan videorolik ishlatiladi; odatda, unda ham giperhavola bo‘ladi.

Mobil ilovalar uchun kampaniyalar

Qidiruv kampaniyalari qidiruv natijalarining yuqori qismida Google Play va App Store. Bannerli e’lonlar esa reklama yetkazib beruvchining hamkor saytlarida ko‘rsatiladi.

Kontekstli internet reklamasining an’anaviy OAVdagi reklamadan farqi

Bir tomondan, matnli va bannerli reklama ko‘p jihatdan bosma gazeta va jurnallardagi satrli hamda grafik reklamaga o‘xshaydi. Video reklama esa bosma OAVda mavjud emas, biroq televideniyeda faol qo‘llanadi.

Kontekstli reklamaning asosiy xususiyati — reklamani maqsadli auditoriyaga ko‘rsatish imkoniyatidir. An’anaviy OAV reklamasi auditoriyasini segmentlarga ajratish imkonsiz bo‘lsa, kontekstli reklama faqat tanlangan mezonlarga — masalan, jins, yosh, shahar yoki qurilmaga — mos keladigan yoxud ilgari reklama qilinayotgan mahsulot yoki xizmatlarga qiziqish bildirgan foydalanuvchilarga murojaat qilish imkonini beradi.

Internetdagi kontekstli reklamaning barcha turlari uchun muhim bir xususiyat xos: agar tashrif buyuruvchi reklama e’lonini (matn, banner yoki videoni) bossa (klik qilsa), reklama qilinayotgan mahsulot yoki xizmat haqida batafsilroq ma’lumot berilgan sahifa ochiladi. Ya’ni, bunday reklama e’lonlarining har biri reklama beruvchining saytiga olib boruvchi giperhavolani o‘z ichiga oladi.

Internet reklamasining yana bir o‘ziga xos jihati — uning avtomatlashtirilganidir. Ya’ni, reklama kampaniyalarini o‘tkazishga oid ko‘plab vazifalar maxsus dasturlar yordamida bajariladi. Masalan, reklama e’lonlarini ko‘rsatish tartibi avtomatik belgilanadi, bir marta bosishning o‘rtacha narxi, sarflanayotgan budjet miqdori va boshqa ko‘rsatkichlar hisoblab chiqiladi.

Bunday avtomatlashtirish yanada murakkab vazifalarni ham hal qilish imkonini beradi. Masalan, internetda reklama xizmatlarini ko‘rsatuvchi deyarli barcha servislar har bir bosish (o‘tish) uchun haq to‘lash modeliga o‘tgan. Bu shuni anglatadiki, ilgari reklama beruvchilar e’lonlar ko‘rsatilgan soni uchun haq to‘lagan bo‘lsa, endilikda to‘lov reklama e’lonlari bosilgan (klik qilingan) soniga qarab amalga oshiriladi; natijada foydalanuvchi reklama beruvchining sayti yoki batafsil ma’lumot berilgan sahifasiga o‘tadi. Bunda algoritmlar muayyan miqdordagi o‘tishlarga erishish uchun reklama e’loni necha marta ko‘rsatilganini avtomatik hisoblab borishi mumkin. Bundan tashqari, dasturlar bosilish darajasi past bo‘lgan reklama e’lonlarini aniqlaydi va shu sababli ularni ko‘rsatishni bloklashi mumkin. Aksincha, bosilish darajasi yuqori bo‘lgan e’lonlarning narxi pasaytirilishi mumkin, chunki kerakli miqdordagi o‘tishlarni olish uchun ularni kamroq marta ko‘rsatish kifoya. Shuningdek, kontekstli reklama qulay, chunki reklama beruvchining e’lonlarini bosayotgan auditoriyani kuzatish va eng foydali konversiyaga (conversion) erishish uchun targetlashni aniqroq belgilash mumkin.

Remarketing

Kontekstli reklamaning o‘ziga xos xususiyati — remarketing funksiyasining mavjudligidir. Remarketing — ilgari saytingizga kirgan foydalanuvchilarga qayta murojaat qilish imkonini beruvchi funksiya. Ularning boshqa veb-saytlarga tashrifi vaqtida e’lonlaringiz kontekstli-media tarmog‘ida (Google AdWords) ko‘rsatilishi mumkin. Shuningdek, Yandex.Direct tizimida saytingizga tashrif buyurgan auditoriyaga qayta murojaat qilish imkonini beruvchi funksiya retargeting deb ataladi. Remarketing sozlamalari «remarketing ro‘yxatlari» deb ataluvchi ro‘yxatlar yordamida amalga oshiriladi. Google AdWords’da ham, Yandex.Direct’da ham remarketing/retargetingni sozlash uchun reklama tizimi hisoblarini analitika tizimi bilan bog‘lash kerak. Remarketingni sozlashning bir necha turini ajratish mumkin (barcha tashrif buyuruvchilar uchun, saytning muayyan bo‘limlariga tashrif buyurganlar uchun, ma’lum bir maqsadga allaqachon erishganlar uchun va hokazo).

Dinamik remarketing bunday reklamani yanada samaraliroq qiladi, chunki foydalanuvchi muayyan saytda aynan o‘zi qiziqqan tovar yoki xizmatlarning e’lonlarini ko‘radi; bu aksariyat hollarda ko‘rsatilayotgan e’lonlarga munosabat bildirish darajasini oshiradi.

Mobil ilovalar uchun remarketing muayyan mobil saytga kirgan yoki muayyan mobil ilovani ishga tushirgan foydalanuvchilarga reklama e’lonlarini ko‘rsatish imkonini beradi.

Remarketing quyidagi asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari:

  • ARPU
  • LTV
  • CPA
  • CPL (bitta potensial mijozni jalb qilish xarajati; cost per lead)
  • CPO
  • AOV (buyurtmaning o‘rtacha qiymati; average order value)
  • ROI(ROMI)

Adabiyotlar

  • Kontekstli reklama, Kayfu Chjan va Zsolt Katona, UC Berkeley, 2011 (Marketing Science, 31-jild, 6-son, 11–12, 2012, 980—994-betlar, ISSN:1526-548X, DOI:10.1287/mksc.1120.0740)

Havolalar