Qidiruv mashinasi — dasturlar majmuasi, axborotni izlash, saqlash va foydalanuvchilarga taqdim etishga mo‘ljallangan. Odatda, u qidiruv tizimining bir qismi hisoblanadi.
Qidiruv mashinasi ishining sifatini baholashdagi asosiy mezonlar — muvofiqlik (so‘rov va topilgan natija o‘rtasidagi moslik darajasi, ya’ni natijaning so‘rovga qanchalik mosligi), indeksning to‘liqligi, til morfologiyasini hisobga olish.[manba ko‘rsatilmaganiga 467 kun bo‘ldi]
Tasnif
Qidiruv sohasi bo‘yicha (shartli ravishda):
Mahalliy
Butunjahon tarmog‘ining muayyan qismida, masalan, bir yoki bir nechta saytda yoxud mahalliy tarmoqda. Bunday qidiruv mashinalari odatda xususiy (korporativ) tarmoqlar ichida yoki elektron tijorat tizimlarida (internet-do‘konlarda). Shu sababli ularni ko‘pincha «korporativ» qidiruv mashinalari deb ham atashadi. Mashhur korporativ qidiruv mashinalariga quyidagilar kiradi: Apache Solr, Endeca, Sphinx, Elasticsearch.[manba ko‘rsatilmaganiga 467 kun bo‘ldi]
Shaxsiy
Ular shaxsiy kompyuterlar yoki kichik mahalliy tarmoqlardagi fayllar orasidan qidirish uchun xizmat qiladi.
Global
Ular axborotni butun Internet tarmog‘i bo‘ylab yoki uning katta qismida izlash uchun mo‘ljallangan. Bunday qidiruv mashinalarining egalari — Google, Yandeks va boshqalar. Qidiruv mashinalari turli xil ma’lumotlarni izlaydi, jumladan, matnlar, videolar, tasvirlar, geografik obyektlar, shaxsiy ma’lumotlar va boshqalar. Qidiruv mashinasi ishlay oladigan fayllar matnli formatda (masalan, .html, .htm, .txt, .doc, .rtf…), shuningdek, grafik (.gif, .png, .svg…) yoki multimedia (video va audio) formatida bo‘lishi mumkin. Hozircha eng keng tarqalgan usul — aynan matnli hujjatlar bo‘yicha qidiruv.[manba ko‘rsatilmaganiga 467 kun bo‘ldi]
Qidiruv uchun boshlang‘ich ma’lumot — qidiruv so‘rovi.[manba ko‘rsatilmaganiga 467 kun bo‘ldi]
Funksiyalar
Qidiruv mashinalari bir nechta funksiyani bajaradi[manba ko‘rsatilmaganiga 467 kun bo‘ldi]:
- Sayt sahifalari va boshqa hujjatlarga havolalarni topish.
- Avtomatik usul — Qidiruv mashinasi sayt sahifalaridagi havolalarni izlaydi.
- Qo‘lda bajariladigan usul — Foydalanuvchilar qidiruv mashinasining ma’lumotlar bazasiga o‘z saytlaridagi sahifalarga havolalarni mustaqil ravishda qo‘shadilar.
Indekslash — sayt hujjatlaridan qidiruv uchun muhim bo‘lgan ma’lumotlarni ajratib olish, bu ma’lumotlarni qidiruv mashinasi uchun qulay formatga o‘tkazish va qidiruv mashinasining ma’lumotlar bazasida saqlash jarayoni
Qidiruv ma’lumotlar bazasida indekslangan hujjatlar bo‘yicha bir necha bosqichda amalga oshirilishi mumkin
- Qidiruv so‘roviga mos keladigan hujjatlarni topish
- Tartiblash — hujjatlarni ularning so‘rovlarga moslik darajasiga qarab