
Foydalanuvchi interfeysi, shuningdek, foydalanuvchiga mo‘ljallangan interfeys (UI — ingl. user interface) — interfeys bo‘lib, foydalanuvchi-inson bilan dasturiy-apparat komponentlari, ya’ni kompyuter tizimi qismlari o‘rtasida axborot almashinuvini ta’minlaydi (ISO/IEC/IEEE 24765-2010).
Tarkibiy qismlar
Foydalanuvchi interfeysining vositalari va usullari majmui quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Vositalar
- axborotni chiqarish — qurilmadan foydalanuvchiga ma’lumot yetkazish uchun qo‘llanadigan barcha inson organizmiga ta’sir ko‘rsatish usullari (ko‘rish, eshitish, teginish, hid bilish va boshqalar), jumladan, ekranlar (displeylar, proyektorlar), chiroqchalar, dinamiklar, zummerlar, sirenalar, vibratsiya motorlari va shunga o‘xshash vositalar.
- axborot/buyruqlarni kiritish — foydalanuvchining qurilmaga ma’lumot yoki buyruq kiritishiga xizmat qiladigan, inson holatini kuzatishga mo‘ljallangan turli vositalar: tugmalar, kalitlar, potensiometrlar, holat va harakat datchiklari, servoyuritmalar, yuz[manba 1438 kundan beri ko‘rsatilmagan] va qo‘l imo-ishoralari, hatto miya faolligini qayd etish ham shular jumlasidandir.
Qanday kiritish vositalari mavjudligiga qarab, interfeyslar imo-ishorali, ovozli, miya faoliyatiga asoslangan va boshqa turlarga ajratiladi; aralash variantlar ham bo‘lishi mumkin. Bunday vositalar zarur va yetarli, qulay hamda amaliy bo‘lishi, oqilona va tushunarli tarzda joylashtirilishi va birlashtirilishi, inson fiziologiyasiga mos kelishi, foydalanuvchining organizmiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi lozim (bularning barchasi ergonomika tushunchasiga kiradi).
Usullar
- Qurilma ishlab chiquvchisi belgilagan qoidalar majmui bo‘lib, ularga muvofiq foydalanuvchi harakatlari qurilmaning kutilgan javobini yuzaga keltirishi va kerakli vazifaning bajarilishiga olib kelishi lozim. Bunday qoidalar majmui mantiqiy interfeys deb ataladi.
Turlari
Adabiyotlar
- A. Chachko. Boshqaruv pulti ortidagi inson (antropotexnika ocherklari). — M.: Sovet Rossiyasi, 1974.
- Alan Kuper. Interfeys haqida. Loyihalash asoslari = «About Face». O‘zaro ta’sirni loyihalash asoslari (The Essentials of Interaction Design). — 3. — Sankt-Peterburg: Simvol-Plyus, 2009. — 688 b. — 1500 nusxa. — ISBN 978 5 93286 132 5.
- Inson va kompyuter o‘zaro ta’siri bo‘yicha qo‘llanma (The Human–Computer Interaction Handbook) / Endryu Sirs va Juli A. Jako. — Nyu-York, London: Taylor & Francis Group, 2008. — ISBN 978-0-8058-5870-9.
- Jef Raskin. Interfeys: kompyuter tizimlarini loyihalashdagi yangi yo‘nalishlar = Insonga mos interfeys: interaktiv tizimlarni loyihalashdagi yangi yo‘nalishlar (The Humane Interface: New Directions for Designing Interactive Systems).
- Aaron Markus. Grafik foydalanuvchi interfeyslari (Graphical User Interfaces) // Inson va kompyuter o‘zaro ta’siri bo‘yicha qo‘llanma (Handbook of Human-Computer Interaction) / M. G. Helander, T. K. Landauer, P. V. Prabhu. — Elsevier, 1997. — B. 421—440. — ISBN 0 444 81876 6.
- Fisun A. P., Grashchenko L. A. va boshqalar Inson va kompyuter o‘zaro ta’sirining nazariy hamda amaliy asoslari: informatika va axborot xavfsizligida inson-kompyuter tizimlariga oid asosiy tushunchalar / A. P. Fisun. — VINITIga 15.10. 2004-yilda deponentlangan, № 1624 – В 2004. — Oryol: Oryol davlat universiteti, 2004. — 169 b. — (Qo‘lyozma).