Posted inFizika

Joul nima

Joul
Дж, J
Fizik kattalik ish, energiya, issiqlik miqdori
Tizim SI
Turi hosilaviy birlik
Kimning sharafiga nomlangan Jeyms Joul
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Joul (ingl. Joule; ruscha belgisi: Дж, xalqaro belgisi: J) — ish, energiya va issiqlik miqdorining Xalqaro birliklar tizimidagi (SI) o‘lchov birligi. Ilgari unga teng bo‘lgan volt-kulon o‘rnini joul egallagan.

Joul ishga teng: bu ish bir nyuton kuch ta’sirida jismni kuch yo‘nalishi bo‘ylab bir metr masofaga siljitishda bajariladi. Elektrda joul — elektr maydoni kuchlari 1 soniya davomida 1 volt kuchlanishda tok kuchini 1 amper darajada ushlab turish uchun bajaradigan ishidir. Shunday qilib, 1 Дж = 1 Н × м = 1 кг × м²/с² = 1 Кл × В × с .

Olimlar nomi bilan atalgan hosilaviy birliklar haqidagi SI qoidalariga ko‘ra, joul birligining nomi kichik harf bilan, belgisi esa bosh harf bilan yoziladi. Joul ishtirokida hosil qilingan boshqa birliklarning belgilarida ham shu yozilish tartibi saqlanadi. Masalan, molyar ichki energiya birligi «molga joul» deb ataladi va Дж/моль tarzida yoziladi.

Joul mutlaq amaliy elektr birliklari tizimiga elektr toki ishi va energiyasining birligi sifatida, Jeyms Joul vafot etgan (1889) yilda o‘tkazilgan Elektrchilarning ikkinchi xalqaro kongressida kiritilgan. Elektr birliklari va etalonlari bo‘yicha xalqaro konferensiya (London, 1908) «xalqaro» elektr birliklarini, jumladan «xalqaro joul»ni belgiladi. 1-yanvar 1948-yildan mutlaq elektr birliklariga qaytilgach, quyidagi nisbat qabul qilindi: 1 xalqaro joul = 1,00020 mutlaq joulga. Joul Xalqaro birliklar tizimiga (SI) XI O‘lchovlar va tarozilar bosh konferensiyasining 1960-yilda, SI tizimi to‘liq qabul qilingan vaqtda chiqargan qarori asosida kiritilgan.

Boshqa birliklarga aylantirish

Karrali va ulushli birliklar

Xalqaro birliklar tizimining amaldagi SI risolasida (frans. Brochure SI) keltirilgan rasmiy to‘liq tavsifga ko‘ra, Xalqaro o‘lchovlar va tarozilar byurosi (MБМВ) tomonidan chop etilgan ushbu risolada joulning o‘nli karrali va ulushli birliklari standart SI old qo‘shimchalari yordamida hosil qilinadi. «Rossiya Federatsiyasida foydalanishga ruxsat berilgan o‘lchov birliklari to‘g‘risidagi nizom» Rossiya Federatsiyasi hukumati tomonidan qabul qilingan va Rossiyada ham xuddi shu old qo‘shimchalardan foydalanishni belgilaydi.

Karrali birliklar Ulushli birliklar
kattalik nomi belgisi kattalik nomi belgisi
101 Дж dekajoul даДж daJ 10−1 Дж detsijoul дДж dJ
102 Дж gektojoul гДж hJ 10−2 Дж santijoul сДж cJ
103 Дж kilojoul кДж kJ 10−3 Дж millijoul мДж mJ
106 Дж megajoul МДж MJ 10−6 Дж mikrojoul мкДж µJ
109 Дж gigajoul ГДж GJ 10−9 Дж nanojoul нДж nJ
1012 Дж terajoul ТДж TJ 10−12 Дж pikojoul пДж pJ
1015 Дж petajoul ПДж PJ 10−15 Дж femtojoul фДж fJ
1018 Дж eksajoul ЭДж EJ 10−18 Дж attojoul аДж aJ
1021 Дж zettajoul ЗДж ZJ 10−21 Дж zeptojoul зДж zJ
1024 Дж yottajoul ИДж YJ 10−24 Дж yoktojoul иДж yJ
1027 Дж ronnajoul РнДж RJ 10−27 Дж rontojoul рнДж rJ
1030 Дж kvettajoul КвДж QJ 10−30 Дж kvektojoul квДж qJ
 foydalanish tavsiya etiladi  foydalanish tavsiya etilmaydi

Misollar