Ionlanish energiyasi — bog‘lanish energiyasining bir turi bo‘lib, ba’zan birinchi ionlanish potensiali (I₁) deb ham ataladi. Bu elektronni erkin atomdan uning eng past energetik (asosiy) holatida cheksiz uzoqlikka ajratib olish uchun zarur bo‘lgan eng kam energiyadir.

Ionlanish energiyasi atomning asosiy xususiyatlaridan biri bo‘lib, atom hosil qiladigan kimyoviy bog‘lanishlarning tabiati va mustahkamligi ko‘p jihatdan unga bog‘liq. Atomning ionlanish energiyasiga sezilarli darajada bog‘liq bo‘lgan yana bir xususiyat — qaytaruvchilik xossalari; bu xossalar tegishli oddiy moddaga xosdir.

Ko‘p elektronli atomlarda ikkinchi, uchinchi va hokazo ionlanish potensiallari ham mavjud (I₂, I₃ va hokazo). Ular qo‘zg‘almagan holatdagi erkin kationlardan (zaryadi +1, +2 va hokazo bo‘lgan) elektronni ajratib olish uchun zarur energiyani bildiradi. Odatda, bunday ionlanish potensiallari kimyoviy elementni tavsiflashda unchalik muhim emas. Barcha ionlanish potensiallarini qo‘shish orqali atomning to‘liq ionlanish energiyasini, ya’ni neytral atomdan barcha elektronlarni ajratib olish uchun zarur energiyani aniqlash mumkin. Eng og‘ir elementlarda bu qiymat yuzlab kiloelektron-voltga yetishi mumkin. Masalan, uran atomidagi elektronlarning umumiy bog‘lanish energiyasi 694,4 keV.

Ionlanish energiyasi har doim energiya talab qiladigan, ya’ni endoenergetik jarayonga mos keladi (chunki atomdan elektronni ajratib olish uchun energiya berish kerak — bu jarayon o‘z-o‘zidan sodir bo‘lmaydi).

Atomning ionlanish energiyasiga eng kuchli ta’sir ko‘rsatadigan omillar quyidagilar:

1. yadroning samarali zaryadi — u atom yadrosini ekranlaydigan va energiyasi pastroq ichki orbitallarda joylashgan elektronlar soniga bog‘liq;
2. ionlanishda atomdan ajralib chiqadigan, atomga eng zaif bog‘langan tashqi elektronning zaryad zichligi eng yuqori bo‘lgan nuqtasi bilan yadro orasidagi radial masofa;
3. ushbu elektronning kirib borish qobiliyati darajasi;
4. tashqi (valent) elektronlar o‘rtasidagi o‘zaro itarilish.

Ionlanish energiyasiga nisbatan kuchsizroq boshqa omillar ham ta’sir ko‘rsatadi. Bularga kvant-mexanik almashinuv o‘zaro ta’siri, spin va zaryad korrelyatsiyasi va boshqalar kiradi.

Elementlarning ionlanish energiyasi eV/atom yoki kJ/mol.

• Elementlarning davriy jadvali: birinchi ionlanish potensiali
• Elementlarning davriy jadvali — ionlanish potensiali bo‘yicha saralangan.

	В Викитеке есть тексты по теме: «Энергия ионизации атомов»