Parollar menejeri nima

Parol menejeri — dasturiy ta’minot, u foydalanuvchiga parollar va PIN-kodlar bilan ishlashda yordam beradi. Bunday dastur odatda mahalliy ma’lumotlar bazasi yoki parollar haqidagi shifrlangan ma’lumotlarni saqlaydigan fayllarga ega. Ko‘plab parol menejerlari kirish shakllaridagi maydonlarni ham foydalanuvchi o‘rniga avtomatik to‘ldiradi (odatda bu funksiya brauzer kengaytmasi orqali amalga oshiriladi).

Parol menejerlari uchta asosiy turga bo‘linadi:

Parol menejerlari fishingdan himoyalanish vositasi sifatida ham qo‘llanilishi mumkin. Odamdan farqli ravishda, parol menejerining avtomatik kirish skripti haqiqiy veb-saytlarga tashqi ko‘rinishidan o‘xshaydigan soxta sahifalarga aldanmaydi. Ya’ni foydalanuvchi shubhali havola orqali fishing saytiga o‘tsa, parol menejeri login va parolni kiritish maydonlarini avtomatik to‘ldirmaydi. Bu esa foydalanuvchiga sayt soxta ekanini anglashga yordam beradi. Ana shu afzalligi tufayli parol menejeridan foydalanish, hatto foydalanuvchi yodida saqlay oladigan bir nechta parolga ega bo‘lsa ham, foydalidir. Biroq hamma parol menejerlari ham ko‘plab bank veb-saytlarida qo‘llanadigan murakkabroq identifikatsiya jarayonlarini avtomatik bajara olmaydi.

Zaifliklar

Parol menejerlari odatda saqlanayotgan parollarni shifrlash uchun kalit yaratishda foydalanuvchi tanlagan asosiy parol yoki maxfiy iboradan (passphrase) foydalanadi. Ushbu asosiy parol tajovuzkorlarning hujumlariga bardosh beradigan darajada murakkab bo‘lishi kerak (masalan, barcha variantlarni birma-bir sinab ko‘rish hujumlariga qarshi).

Agar asosiy parol buzib ochilsa, dastur ma’lumotlar bazasida saqlanayotgan barcha parollar oshkor bo‘ladi. Bu foydalanish qulayligi va xavfsizlik o‘rtasidagi murosani ko‘rsatadi: yagona paroldan foydalanish qulayroq bo‘lishi mumkin, ammo u buzib ochilsa, saqlanayotgan barcha parollar xavf ostida qoladi.

Asosiy parol klaviatura josusi (keylogger) yoki akustik kriptotahlil (acoustic cryptanalysis) orqali ham qo‘lga kiritilishi mumkin. Bunday xavfni virtual klaviaturadan foydalanish orqali kamaytirish mumkin. Masalan, bu imkoniyat KeePass dasturida mavjud.

Ayrim parol menejerlarida parol generatori ham mavjud. Agar parol menejeri kriptografik jihatdan xavfsiz tasodifiy sonlar generatoridan foydalanmasa, hosil qilingan parollarni taxmin qilish mumkin.

Onlayn parol menejeri

Onlayn parol menejeri — kirish ma’lumotlarini ishonchli saqlaydigan veb-sayt. U odatiy kompyuterga o‘rnatiladigan parol menejerining tarmoq orqali ishlaydigan turidir.

Onlayn parol menejerlarining kompyuterga o‘rnatiladigan turlardan afzalligi — ularning ko‘chma foydalanish imkoniyatidir (ularni veb-brauzer va internetga ulanish imkoniyati bor istalgan kompyuterda, qo‘shimcha dastur o‘rnatmasdan ishlatish mumkin). Bundan tashqari, kompyuter o‘g‘irlanishi yoki shikastlanishi oqibatida parollarni yo‘qotish xavfi kamroq bo‘ladi. Shikastlanish oqibatidagi yo‘qotish xavfini sezilarli kamaytirish uchun oldindan zaxira nusxalarni yaratish mumkin.

Onlayn parol menejerlarining asosiy kamchiligi — sayt xostingiga ishonishga to‘g‘ri kelishidir. Serverlarda markazlashgan holda saqlanadigan ma’lumotlarning bir necha bor buzib kirishlar oqibatida yo‘qolishi foydalanuvchilarda ishonchsizlik uyg‘otadi.

Aralash yechimlar ham mavjud. Masalan, FortNotes kabi parollar va boshqa maxfiy ma’lumotlarni onlayn saqlash xizmatini taqdim etadigan ayrim resurslar o‘z tizimlarining dastlabki kodini ommaga tarqatadi. Kodni tekshirish (audit qilish) va bunday tizimni tarmoqlararo ekran (firewall) bilan himoyalangan serverga yoki internetga bevosita ulanmagan serverga o‘rnatish imkoniyati ma’lumotlar xavfsizligi buzilishi xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Tarmoqli parol menejeridan foydalanish yagona kirish texnologiyasiga (Single Sign-On), masalan, OpenID yoki Microsoft Windows Live ID tizimlariga muqobil hisoblanadi va yaxshiroq usul joriy etilguncha vaqtinchalik yechim sifatida qo‘llanilishi mumkin.

Bundan tashqari, ko‘p qatlamli himoyaga ega parol menejerlari ham mavjud. Bunda foydalanuvchining internetdagi hisobi to‘liq himoyalanadi. Himoya choralari klaviatura va ekrandagi harakatlarni kuzatuvchi josus dasturlarga qarshi kurashishdan tortib, tarmoq resursining IP-manzili almashtirilishidan himoyalashgacha bo‘lgan jarayonlarni qamrab oladi. Tarmoq darajasidagi himoya uchun Google Public DNS xizmatidan foydalaniladi, josus dasturlarga qarshi esa kirish ma’lumotlarini veb-shakllarga avtomatik kiritish usuli qo‘llaniladi.

Adabiyotlar

Havolalar