| Intel | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | Ommaviy aksiyadorlik kompaniyasi |
| Birjada ro‘yxatga olingan | NASDAQ: INTC |
| Tashkil etilgan sana | 1968 |
| Asoschilari | Gordon Mur, Robert Noys, Endryu Grouv |
| Joylashuvi |
|
| Asosiy rahbarlar |
Frank Yiri (Direktorlar kengashi raisi) Lip-Bu Tan (Bosh ijrochi direktor (CEO)) |
| Sohasi |
elektron komponentlar (Xalqaro standart sanoat tasnifi (ISIC): 2610) |
| Mahsulotlari | protsessorlar, mikroprotsessorlar, flesh-xotira, SSD-jamlagichlar, videokartalar, chipsetlar, tarmoq uskunalari, ona platalar, serverlar |
| Xususiy kapital | ▲ $114,28 mlrd (2025) |
| Tushum | ▼ $52,85 mlrd (2025) |
| Xarajatlar: ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari | ▼ $13,77 mlrd (2025) |
| Operatsion foyda | ▲ $3,11 mlrd (2025) |
| Sof foyda | ▲ $–267 mln (2025) |
| Aktivlari | ▲ $211,43 mlrd (2025) |
| Bozor kapitallashuvi | ▲ $500,69 mlrd (02.05.2026) |
| Xodimlari soni | 85,1 ming (2025) |
| Auditor | Ernst & Young |
| Veb-sayti | www.intel.com |
Intel (Xalqaro fonetik alifbo (IPA) [ˈɪn.tɛl] «Intel», rasmiy nomi — «Intel Corp.») — Amerika texnologiya kompaniyasi bo‘lib, elektron qurilmalarni ishlab chiqish va ishlab chiqarish bilan shug‘ullanadi. Shuningdek, kompyuter komponentlarini ishlab chiqaradi: mikroprotsessorlar va tizimli mantiqiy mikrosxemalar to‘plamlari (chipsetlar) mijoz hisoblash tizimlari hamda ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari, dasturlanuvchi mantiqiy integral sxemalar (FPGA) (Altera), mikrosxemalar sun’iy intellekt (Mobileye, Nervana[ingl.], Habana[ingl.]) va narsalar interneti, energiya talab qilmaydigan doimiy xotira.
Bosh qarorgohi joylashgan: Santa-Klara (Kaliforniya).
Tarixi

Robert Noys va Gordon Mur 8 nafar hammuassis qatorida Fairchild Semiconductorkompaniyasini 1957-yilda tashkil etgan. Ushbu kompaniyada ular integral sxemani ishlab chiqqan va o‘z korxonasiga asos solishga qaror qilgan. 18-iyul 1968-yilda kompaniya NM Electronics nomi bilan ro‘yxatdan o‘tkazildi, biroq tez orada Intel deb qayta nomlandi (Integrated Electronics — «integrallashgan elektronika» so‘zlarining qisqartmasi). Ko‘p o‘tmay ularga Endi Grouv— Fairchild kompaniyasining yana bir xodimi qo‘shildi. U korporativ boshqaruvning OKRusulini ishlab chiqib, amaliyotga joriy etgan; bu usul menejmentda samarali qo‘llanadi. Robert Noys yozuv mashinkasida tayyorlagan kompaniya biznes-rejasi bir sahifadan iborat edi. Rejani ilgari Fairchild’ni tashkil etishga yordam bergan venchur moliyachisi Artur Rokka taqdim etgach, Intel boshlang‘ich kredit sifatida 2,5 mln $ oldi.
Kompaniya o‘z sa’y-harakatini yarimo‘tkazgichli xotirani ishlab chiqishga qaratdi. Uning ilk mahsuloti 3101 Schottky bipolar memory mikrosxemasi — yuqori tezlikdagi ixtiyoriy murojaatli xotira (RAM) bo‘lib, Shottki tranzistorlariga asoslangan edi. 1969-yilda metall–oksid–yarimo‘tkazgich texnologiyasiga asoslangan 1101 mikrosxemasi taqdim etildi. 1970-yilda kompaniya 1103 dinamik xotira chipini ishlab chiqara boshladi. Uning sig‘imi 1 kilobayt bo‘lib, u o‘sha davrda keng tarqalgan magnit o‘zakli xotiraning ilk haqiqiy muqobili edi.
1971-yilda Intel kalkulyatorlar uchun o‘n ikkita maxsus mikrosxema ishlab chiqish buyurtmasini Yaponiyaning Busicomkompaniyasidan oldi, biroq muhandis Ted Xoff taklifiga ko‘ra barcha elementlarni bitta chipga birlashtirishga qaror qilindi. Shu tariqa kompaniya dunyodagi ilk tijorat jihatdan muvaffaqiyatli mikroprotsessor Intel 4004ni ishlab chiqdi. Unda 2300 ta tranzistor bo‘lib, unumdorlik jihatidan ENIAC kompyuteridan (unda 38 ming elektron lampa bo‘lgan) qolishmasdi. Ko‘p o‘tmay Intel 8008ishlab chiqildi; u 8 razryadli bo‘lgani uchun nafaqat raqamlar, balki harflar va boshqa belgilarni ham qayta ishlay olardi. 1974-yilda ilk haqiqiy universal mikroprotsessor — Intel 8080taqdim etildi. Narxi 360 dollar bo‘lgan bu protsessor bir necha ming dollar turadigan hisoblash mashinasining o‘rnini bosa olardi. 1971-yilda Intel aksiyalari Nyu-York fond birjasiga chiqarildi. O‘sha yili kompaniya o‘chiriladigan dasturlanuvchi doimiy xotira (erasable programmable read-only memory, EPROM).
1970-yillarning oxirida kompaniya xotira mikrosxemalari bozoridagi mavqeyini yo‘qota boshladi: ulushi 82,9 % (1974-yil) dan 1,3 % (1984-yil) gacha tushdi. Biroq bu protsessorlar bozorida yetakchi mavqeni mustahkamlash hisobiga qoplandi. 1978-yilda 16 razryadli Intel 8086protsessori namoyish etildi, ammo dastlab uning savdosi raqobatchi Motorola 68000 protsessoridan past bo‘ldi. Vaziyat 1980-yilda IBM kompaniyasi Intel 8088 protsessorlarini o‘zining ilk shaxsiy kompyuteri uchun tanlagach o‘zgardi. 1982-yil dekabrida IBM 250 mln $ evaziga Intel’ning 12 foizlik ulushini sotib olib, hamkorlikni mustahkamladi. Bu ulush 1987-yilda sotildi, ammo Microsoft Corporationbilan tuzilgan va Wintel ( Windows va Intel nomlaridan) deb atalgan boshqa hamkorlik ancha barqaror bo‘lib chiqdi. 1983-yilda kompaniya aylanmasi ilk bor bir milliard dollarga yetdi, xodimlar soni 15 mingdan oshdi (12 nafar bo‘lgan 1968-yildan beri). 1985-yilda 80386 protsessori bozorga chiqarila boshlandi. U bir vaqtning o‘zida bir nechta dasturni qayta ishlay olardi, 32 bitli arxitekturaga va 275 ming tranzistorga ega edi. Keyingi 80486 modeli 1989-yilda taqdim etildi; unda 1,2 mln tranzistor hamda o‘rnatilgan matematik soprotsessor mavjud edi. 1980-yillarning ikkinchi yarmi Intel va NEC Corporation o‘rtasidagi uzoq sud jarayoni bilan kechdi. Intel NEC’ni o‘z mikrosxemalarini ishlab chiqarishda 8086 va 8088 chiplarining mikrokodlariga bo‘lgan mualliflik huquqlarini buzishda aybladi. Sud da’voni rad etdi, biroq ish davomida Intel’ning raqobatchilarni bozordan siqib chiqarishga qaratilgan tajovuzkor marketing strategiyasi jamoatchilikka ma’lum bo‘ldi.
1990-yillarning boshlarida Intel Inside reklama kampaniyasi boshlandi (Intel protsessorli barcha shaxsiy kompyuterlarga shu yozuvli yorliq yopishtirila boshladi). Bundan tashqari, kompaniya tarmoq va telekommunikatsiya uskunalariga faoliyatini kengaytirdi, ona platalar ishlab chiqara boshladi. Natijada 1992-yilda sof foyda bir milliard dollardan oshdi. 1993-yilda beshinchi avlod Pentium protsessori taqdim etildi. Unda 3,1 mln tranzistor bo‘lib, tezligi soniyasiga 100 mln dan ortiq amalni tashkil etdi (1500 baravar Intel 4004 dan tez). Taqdimotdan ko‘p o‘tmay nuqson aniqlandi va mahsulotni qaytarib olish kompaniyaga 450 mln dollarga tushdi. Shunga qaramay, o‘sha yil tushum 8,78 mlrd, sof foyda esa 2,3 mlrd dollar bo‘ldi. 1995-yilda Pentium Pro protsessori sotila boshlagach, 1996-yilgi aylanma 20 mlrd dollardan oshdi. Kompaniya ona platalar ishlab chiqarish bo‘yicha dunyoda birinchi o‘ringa chiqdi (10 mln dona yoki bozorning 40 %) va bu mavqeni 2000-yillarning boshigacha saqladi. 1999-yilda Intel Dou-Jons sanoat indeksigakiritildi. 2000-yilda bozorga Pentium III 1 GGts chastotali va Itanium— kompaniyaning ilk 64 razryadli protsessori chiqarildi. Bu paytga kelib, Appledan tashqari barcha kompyuterlarda Intel protsessorlari yoki AMDishlab chiqargan ularga mos protsessorlar o‘rnatilgan edi. Apple 1984-yildan beri Motorolaprotsessorlaridan foydalangan, ammo 2005-yilda Intel’ga o‘tishini e’lon qildi.
2010-yilda 7,68 mlrd dollarga kompyuter xavfsizligi sohasidagi McAfeekompaniyasi sotib olindi va uning negizida Intel Security Group bo‘linmasi tashkil etildi. Aksiyadorlar bitim summasini yetarli emas deb hisoblab, Intel va McAfee’ning sobiq rahbariyatiga qarshi da’vo qo‘zg‘atdi. 2017-yilda bo‘linma mustaqil kompaniyaga ajratilib, unga McAfee nomi qaytarildi.
2015-yilda 16,7 mlrd dollarga Alterakompaniyasi sotib olindi. U dasturlanuvchi mantiqiy integral sxemalarni (FPGA) ishlab chiqardi.
2016-yil avgustida Intel 350 mln dollarga startap Nervana Systems[ingl.]kompaniyasini sotib oldi. U neyrochiplar ni sun’iy intellekt ning chuqur o‘rganish tizimlari uchun ishlab chiqadi.
2017-yil avgustida 14,9 mlrd dollarga Isroilning Mobileyekompaniyasi sotib olindi. U kompyuter ko‘rishi va o‘zini o‘zi boshqaruvchi avtomobillar sohasida ishlanmalar yaratadi.
2018-yilda 10 nanometrli texnologik jarayonni joriy etishdagi kechikish va mikroprotsessorlar bozoridagi raqobat kuchayishi korporatsiyani ishlab chiqarish bo‘linmasini qayta tashkil etishga majbur qildi. U uchta departamentga — texnologik ishlanmalar, ta’minot va ishlab chiqarishni boshqarishbo‘limlariga ajratildi, asosiy rahbarlardan biri Soxeyl Ahmad (Sohail Ahmed) esa ishdan bo‘shatildi.
2019-yil iyunida kompaniya xodimlariga quyidagi kompaniyadagi hamkasblari bilan muloqot qilishni taqiqladi: Huawei.
2019-yil iyulida modemlar ni Apple smartfonlariuchun loyihalash va ishlab chiqarish bilan bog‘liq aktivlarni sotish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Bitim qiymati 1 mlrd dollar bo‘lib, Apple tarixidagi ikkinchi eng yirik xaridga aylandi. Aktivlar 2200 nafar xodimi bo‘lgan ishlab chiqarish quvvatlari va bir qancha muhim patentlarni qamrab olgan. Apple uzoq vaqt iPhone uchun modem chiplarini Qualcommdan sotib olgan, ammo 2018-yilda patentlarni litsenziyalash bo‘yicha kelishmovchiliklar sabab Intel modemlariga o‘tgan edi.
2019-yil dekabrida Intel Isroilning Habana Labs kompaniyasini 2 mlrd dollarga sotib oldi. Kompaniya neyrochiplar yordamida mashinali o‘rganishni turli sun’iy intellekt tizimlarida tezlashtirishga ixtisoslashgan.
2020-yil avgustida shveysariyalik dasturchi Till Kotmann (ingl. Tillie Kottmann) kompaniyaning taxminan 20 GB maxfiy ma’lumotini ommaga oshkor etdi va ma’lumotlar bundan ham ko‘pligini bildirdi. Hujjatlar va dastlabki kodlarni taqdim etgan noma’lum shaxs ma’lumotlar Akamai CDN tarmog‘idagi himoyalanmagan serverdan yuklab olinganini aytdi. Sizib chiqqan ma’lumotlar orasida Consumer Electronics Firmware Development Kit, kelajakdagi Tiger Lakeplatformasi uchun hujjatlar va proshivkalar, shuningdek Kabylake FDK bo‘yicha o‘quv videolari bor edi. Intel hodisani tekshirishini bildirdi.
2021-yil yanvarida kompaniya Intel Optane texnologiyasiga asoslangan qattiq jismli jamlagichlar (energiya uzilganda ham ma’lumotni saqlovchi xotira) ishlab chiqarishni to‘xtatdi. Shuningdek, NAND xotirasi ishlab chiqarish biznesini sotdi.
2022-yil fevralida Intel Isroilning chip ishlab chiqaruvchisi Tower Semiconductor[ingl.] kompaniyasini 5,4 mlrd dollarga sotib olishini e’lon qildi.
2022-yil iyulida Intel so‘nggi o‘n yilliklarda ilk bor chorakni 500 mln dollarlik zarar bilan yakunladi. Bir yil avval kompaniya 5,1 mlrd dollar foyda olgan edi. 2023-yil I choragida yana ham yomon natija qayd etildi — sof zarar 2,8 mlrd dollarni tashkil etdi.
2024-yil dekabrida Intel bosh direktori Pet Gelsingeriste’foga chiqdi. 2025-yil martida uning o‘rniga Malayziya kelib chiqishiga ega amerikalik tadbirkor tayinlandi: Lip-Bu Tan[ingl.].
Las-Vegasdagi Vision 2025 konferensiyasida Intel’ning yangi bosh direktori Lip-Bu Tan kompaniyaning asosiy faoliyatiga kirmaydigan ayrim bizneslarni ajratish rejalarini e’lon qildi. Intel biznesini qayta tashkil etish variantlarini faol ko‘rib chiqmoqda hamda Morgan Stanley va Goldman Sachs investitsiya banklari bilan ishlamoqda. Ayrim bo‘linmalarni, jumladan chiplarni loyihalash va marketing faoliyatini Broadcom’ga, chip ishlab chiqarish biznesini esa Taiwan Semiconductor Manufacturing Company’ga sotish ehtimoli muhokama qilinmoqda.
2025-yil avgustida AQSh hukumati Intel aksiyalarining 9,9 % ini 8,9 mlrd dollarlik investitsiya evaziga sotib olishini e’lon qildi. Bitim AQSh prezidenti Jo Bayden qabul qilgan chiplar va ilm-fan to‘g‘risidagi qonun hamda Donald Tramp ma’muriyatining AQShda yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarishni rivojlantirish strategiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, bu Trampning ikkinchi prezidentlik muddatidagi ustuvor yo‘nalishlardan biridir.
Faoliyati

Intel — dunyodagi eng yirik mikroprotsessor ishlab chiqaruvchilardan biri. Mikroprotsessorlardan tashqari, Intel sanoat va tarmoq uskunalari uchun yarimo‘tkazgich komponentlar ishlab chiqaradi. Mahsulotlar asosan shaxsiy kompyuter ishlab chiqaruvchilarga ulgurji sotiladi. 2018-yilda uchta eng yirik xaridor tushumning 39 % ini ta’minlagan: Dell — 16 %, Lenovo — 12 % va HP Inc. — 11 %. Geografik jihatdan tushumning asosiy qismi 4 mamlakatga to‘g‘ri keladi: Xitoy Xalq Respublikasi (jumladan, Gonkong) — tushumning 27 %, AQSh — 26 %, Singapur — 15 %, Tayvan — 13 %.
Yarimo‘tkazgich elementlar ishlab chiqarish quvvatlari joylashgan davlatlar[ingl.] — AQSh (shtatlar: Oregon, Arizona va Nyu-Meksiko), Isroil va Irlandiya; sinov va yig‘ish ishlari Xitoyda, Kosta-Rikada, Vyetnamda va Malayziyada amalga oshiriladi.
Mahsulotlari
- Intel protsessorlari — Atom, Celeron, Pentium, Core, Intel Movidius, Intel Xeon va Intel Max Series
- Intel chipsetlari
- Intel grafik protsessorlari
Bo‘linmalari
Asosiy bo‘linmalar:
- Iste’molchi hisoblash texnikasi guruhi (Client Computing Group) — shaxsiy kompyuterlar va noutbuklar uchun komponentlar, birinchi navbatda markaziy protsessorlar va ular asosidagi chipsetlar, shuningdek tayyor ona platalar, modemlar va Wi-Fi modullarini ishlab chiqaradi; tushumning 50 % i.
- Ma’lumotlar markazlari va sun’iy intellekt (Data Center and AI) — ma’lumotlar markazlariuchun uskunalar ishlab chiqaradi; xaridorlari bulutli hisoblash xizmatlari provayderlari, telekommunikatsiya kompaniyalari, korporatsiyalar va davlat tashkilotlaridir; tushumning 30 % i.
- Tarmoqlar va chekka hisoblash (edge computing) (Network and Edge) — turli kompaniya va tashkilotlar uchun katta hajmdagi ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash va qayta ishlash; tushumning 14 % i.
- Mobileye — ADAS (haydovchiga ko‘maklashish tizimlari) va avtonom transport uchun apparat hamda dasturiy ta’minot ishlab chiqadi; tushumning 3 % i.
- Yuqori unumdor hisoblash tizimlari va grafika (Accelerated Computing Systems and Graphics) — yuqori unumdor grafik protsessorlarni ishlab chiqaradi: Intel Arc; tushumning 1 % i.
- Kontrakt asosida chip ishlab chiqarish xizmatlari (Intel Foundry Services) — boshqa kompaniyalar uchun yarimo‘tkazgich mahsulotlarini ishlab chiqaradi; tushumning 1 % i.
Faoliyat ko‘rsatkichlari
| 2000… | 2005… | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tushum | 33,73… | 38,83… | 43,62 | 54,00 | 53,34 | 52,71 | 55,87 | 55,36 | 59,39 | 62,76 | 70,85 | 72,00 | 77,87 | 79,02 | 63,05 | 54,23 | 53,10 | 52,85 |
| Sof foyda | 10,54… | 8,664… | 11,46 | 12,94 | 11,01 | 9,620 | 11,70 | 11,42 | 10,32 | 9,601 | 21,05 | 21,00 | 20,90 | 19,87 | 8,014 | 1,689 | -18,76 | -0,267 |
| Aktivlar | 47,95… | 48,31… | 63,19 | 71,12 | 84,35 | 92,36 | 90,01 | 101,5 | 113,3 | 123,2 | 128,0 | 136,5 | 153,1 | 168,4 | 182,1 | 191,6 | 196,5 | 211,4 |
| Xususiy kapital | 37,32… | 36,18… | 49,43 | 45,91 | 51,20 | 58,26 | 55,87 | 61,09 | 66,23 | 69,02 | 74,56 | 77,50 | 81,04 | 95,39 | 101,4 | 105,6 | 99,27 | 114,3 |
| Xodimlar, ming kishi | 86,1… | 99,9… | 82,5 | 100,1 | 105,0 | 107,6 | 106,7 | 107,3 | 106,0 | 102,7 | 107,4 | 110,8 | 110,8 | 110,6 | 131,9 | 124,8 | 108,9 | 85,1 |
Intel Rossiyada
Rossiya Federatsiyasi hududida kompaniyaning uchta ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik markazi — Moskva, Novosibirsk va Nijniy Novgorod, so‘nggi markazda 2011-yil oxirida yopilgan «Sistema-Sarov» texnoparkidagi korporatsiya filiali mutaxassislari ham ishlagan. Texnopark Sarov (Diveyevo tumani, Nijniy Novgorod viloyati) yaqinida joylashgan edi. Tadqiqot faoliyatidan tashqari, Intel Rossiyada korporativ ijtimoiy mas’uliyat bo‘yicha qator muvaffaqiyatli dasturlarni, ayniqsa maktab va oliy ta’lim sohasida amalga oshirgan. Xususan, ilmiy tadqiqotlar va texnologik tadbirkorlik bo‘yicha talabalar hamda o‘qituvchilar malakasini oshirish uchun universitetlar bilan hamkorlik qilgan. Umuman, korporatsiyaning ta’lim sohasidagi faoliyati zamonaviy ta’lim texnologiyalarini ishlab chiqish va targ‘ib etishdan manfaatdor muassasalar salohiyatini oshirishga qaratilgan. Intel Involved nomli korporativ ko‘ngillilar dasturi faol ishlaydi: kompaniya shtatidagi xodimlarning 40 foizdan ortig‘i mahalliy jamoalarga yordam beruvchi ko‘ngillilardir.
«Intel — Kelajak uchun ta’lim» dasturi doirasida 2002-yildan hozirgacha Rossiyada bir milliondan ortiq maktab o‘qituvchisi va pedagogika oliygohlari talabalari axborot-kommunikatsiya texnologiyalari elementlarini o‘quv rejalari bilan uyg‘unlashtirishni o‘rgandi. 2000-yilda AQShning ayrim shtatlaridagina e’lon qilingan bu tashabbus bugungi kunda dunyo bo‘ylab 10 mln dan ortiq o‘qituvchini 40 dan ortiq mamlakatda qamrab oladi.
2004-yilda Intel’ning Rossiyadagi bo‘linmasi ko‘magida Moskva fizika-texnika institutida (MFTI) mikroprotsessor texnologiyalari kafedrasi ochildi (kafedra mudiri — Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir a’zosi B. A. Babayan, Intel korporatsiyasi Software and Services Group (SSG) bo‘linmasining arxitektura bo‘yicha direktori). Kafedra yangi hisoblash vositalari va texnologiyalarini ishlab chiqish sohasida magistrlar tayyorlaydi.
7-aprel, 2006-yilda Intel o‘quv-tadqiqot laboratoriyasi Novosibirsk davlat universitetida ochildi.
2011-yilda kompaniya o‘zining 20 yillik faoliyatini Rossiya va MDHmamlakatlarida nishonladi. Shu munosabat bilan Moskvadagi «Skolkovo» boshqaruv maktabida kompaniya rahbariyati ishtirokida katta hamkorlik konferensiyasi o‘tkazildi.
2015-yil yozida kompaniya Moskvada «narsalar interneti» uchun yechimlar ishlab chiqish laboratoriyasini ochdi.
2016-yilda Novosibirskdagi markaz yopildi. Ayrim OAV Moskva markazini yopish yoki qisqartirish rejalari borligi haqidagi tasdiqlanmagan xabarlarni tarqatdi.
2022-yil martida Intel Rossiya bozoriga mahsulot yetkazib berishni Rossiya armiyasining Ukraina hududidagi harbiy harakatlari tufayli to‘xtatdi.
2022-yil iyunida Davlat Dumasi yalpi majlisda parallel importni qonuniylashtirishto‘g‘risidagi qonunni qabul qildi. Ro‘yxatga 50 dan ortiq toifadagi, jumladan Dell, Apple, Intel va boshqa taniqli brendlarning mahsulotlari kiritildi. Qonun loyihasiga ko‘ra, ayrim brendlar mahsulotlarini huquq egasining ruxsatisiz Rossiyaga olib kirish mumkin. Ular mamlakatga distribyutor orqali emas, muqobil yo‘llar bilan yetkaziladi.
2024-yilda Intel Nijniy Novgoroddagi ofisini sotdi. Bu Rossiyadagi eng yirik tadqiqot markazi edi. Unda laboratoriyalar, turli platformalarda ishlaydigan dasturiy ta’minot va sun’iy intellektyechimlarini ishlab chiqish bo‘linmalari bo‘lgan.
Rahbariyat
Direktorlar kengashi
- Frank Yiri[ingl.] — 2023-yildan direktorlar kengashi raisi, 2009-yildan mustaqil kengash a’zosi; shuningdek PayPal direktorlar kengashi a’zosi va CamberView Partners konsalting firmasi raisi.
- Jeyms Gets[ingl.] — 2019-yildan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi; Sequoia Capital kompaniyasining 2004-yildan boshqaruvchi hamkori.
- Andrea Goldsmit (Andrea Goldsmith) — 2021-yil sentabridan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi. Prinston universiteti, ilgari esa Stenford universiteti.
- da turli lavozimlarda ishlagan. Alissa Genri (Alyssa Henry) — 2020-yildan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi; Squarekompaniyasining savdo faoliyatini boshqargan, 2006–2014-yillarda Amazon Web Services.
- kompaniyasida vitse-prezident bo‘lgan. Umar Ishroq[ingl.] — 2020–2023-yillarda direktorlar kengashi raisi, 2017-yildan kompaniya direktorlar kengashi a’zosi; 2011-yildan Medtronic plcraisi va bosh ijrochi direktori bo‘lgan, bundan oldin GE.
- kompaniyasining tibbiy uskunalar bo‘linmasini boshqargan. Risa Lavitstso-Mauri[ingl.] — 2018-yildan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi; Pensilvaniya universitetiprofessori, ilgari sog‘liqni saqlash sohasidagi xayriya tashkiloti — Robert Wood Johnson Foundation’ga rahbarlik qilgan.
- Tsu-Je Liu[ingl.] — 2016-yildan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi, Kaliforniya universiteti.
- professori. Barbara Novik (Barbara Novick) — 2022-yil dekabridan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi. Xalqaro investitsiya kompaniyasining asoschilaridan biri va 2021-yil fevraligacha rais o‘rinbosari: BlackRock.
- Gregori Smit (Gregory D. Smith) — 2017-yildan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi; shuningdek Boeing.
- kompaniyasining bosh moliya direktori va vitse-prezidenti. Dion Vaysler (Dion Weisler) — 2020-yil iyunidan direktorlar kengashining mustaqil a’zosi. Shuningdek, Thermo Fisher Scientific va BHPdirektorlar kengashlari tarkibiga kiradi. 2015–2019-yillarda HP Inc.
kompaniyasining bosh ijrochi direktori bo‘lgan. Yuqori boshqaruv
- Lip-Bu Tan[ingl.] (Lip-Bu Tan) — 2025-yil martidan bosh direktor, bundan avval direktorlar kengashi a’zosi bo‘lgan (2022-yil sentabridan 2024-yil avgustigacha). 2004–2022-yillarda Cadence Design Systemsdirektorlar kengashi tarkibida bo‘lgan; u yerda 2009-yildan 2021-yil dekabrigacha bosh ijrochi direktor va 2009–2017-yillarda prezident lavozimlarini ham egallagan. Shuningdek, Walden International venchur kompaniyasining asoschisi va direktorlar kengashi raisi, Schneider Electric hamda Credo Technology Group direktorlar kengashi a’zosi.
7-avgustda, 2025-yili AQSh prezidenti Donald Tramp manfaatlar to‘qnashuvida gumon qilinayotgan Intel rahbari Lip-Bu Tan darhol iste’foga chiqishi kerakligini aytdi.
Bosh direktorga bevosita bo‘ysunuvchi ijrochi vitse-prezidentlar
- Jorj Devis (George S. Davis) — ijrochi vitse-prezident, bosh moliya direktori (CFO); ilgari Qualcomm, Inc.
- kompaniyasida xuddi shu lavozimda ishlagan. Sandra Rivera (Sandra Rivera) — ijrochi vitse-prezident, xodimlar bilan ishlash xizmati rahbari[ingl.] (CPO), 2019-yildan shu lavozimda, kompaniyada 2000-yildan ishlaydi.
- Stiven Rodjers (Steven R. Rodgers) — ijrochi vitse-prezident, bosh yuridik maslahatchi (CLO), 2017-yildan shu lavozimda, o‘sishni jadallashtirish guruhi rahbari; kompaniyada 2000-yildan ishlaydi.
- Mishel Xoltxaus (Michelle Johnston Holthaus) — ijrochi vitse-prezident, savdo, marketing va kommunikatsiyalarguruhi bosh direktori; kompaniyada 1996-yildan ishlaydi.
- Gregori Brayant (Gregory M. Bryant) — ijrochi vitse-prezident, mijozlar uchun hisoblash tizimlari guruhining 2017-yildan bosh direktori; kompaniyada 1992-yildan ishlaydi.
- Navin Shenoy (Navin Shenoy) — ijrochi vitse-prezident, ma’lumotlar markazlari platformalari guruhining 2017-yildan bosh direktori; kompaniyada 1995-yildan ishlaydi.
Katta vitse-prezidentlar va boshqa ayrim rahbarlar
- Vendell Bruks (Wendell M. Brooks) — katta vitse-prezident, Intel Capital[ingl.].
- prezidenti. Robert Kruk (Robert (Rob) B. Crooke) — katta vitse-prezident, energiya uzilganda ham ma’lumot saqlovchi xotira.
- yechimlari guruhining bosh menejeri. Archana Deskus (Archana (Archie) Deskus) — katta vitse-prezident, axborot texnologiyalari direktori (CIO).
- Venkata Renduchintala (Venkata (Murthy) M. Renduchintala) — bosh muhandis (CEnO[ingl.]), mijozlar guruhining texnologiyalar va tizim arxitekturasi bo‘linmasi prezidenti; 2018-yildan shu lavozimda, kompaniyada 2015-yildan ishlaydi, avval Qualcomm, Inc. kompaniyasida ham ishlagan.
- Enn Kelleher[ingl.] (Ann Kelleher) — katta vitse-prezident, 2018-yildan texnologiya va ishlab chiqarish bo‘limi rahbari, kompaniyada 1996-yildan ishlaydi.
- Raja Koduri[ukr.] (Raja M. Koduri) — katta vitse-prezident, bosh arxitektor, arxitektura, grafika va dasturiy ta’minotbo‘limi rahbari; kompaniyada 2017-yildan ishlaydi, avval AMD, Inc. kompaniyasida ishlagan.
- Tomas Lanch (Thomas (Tom) P. Lantzsch) — katta vitse-prezident, narsalar interneti ((IoT)guruhining bosh menejeri, kompaniyada 2017-yildan ishlaydi, ilgari ARM Holdings.
- kompaniyasida ishlagan. Maykl Meyberri (Michael Mayberry) — katta vitse-prezident, bosh texnologiya direktori (2018-yildan), kompaniyada 1984-yildan ishlaydi.
- Amnon Shashua — katta vitse-prezident, Mobileyebo‘linmasining bosh direktori, kompaniyada 2017-yildan ishlaydi.
- Alon Stabinski (Allon Stabinsky) — katta vitse-prezident, 2018-yildan bosh yuridik maslahatchi o‘rinbosari va yuridik bo‘lim rahbari, kompaniyada 2005-yildan ishlaydi.
- Joshua Uolden (Joshua (Josh) M. Walden) — katta vitse-prezident, Intel Product Assurance[ingl.] va Securitybo‘linmalarining bosh direktori; kompaniyada 1983-yildan ishlaydi.
- Karen Uoker (Karen M. Walker) — katta vitse-prezident, marketing direktori (CMO), kompaniyada 2019-yildan ishlaydi, avval Cisco.
- kompaniyasida ishlagan. Kler Dikson (Claire E. Dixon) — vitse-prezident, kommunikatsiyalar direktori[ingl.] (CCO).
- Syuy Yan (Xu (Ian) Yang) — vitse-prezident, 2009-yildan Intel’ning Xitoydagi korporatsiyasi prezidenti; kompaniyada 2000-yildan ishlaydi.
- Richard Ulig (Richard (Rich) A. Uhlig) — katta ilmiy xodim va vitse-prezident, Intel Labs direktori (2018-yildan), kompaniyada 1996-yildan ishlaydi.
Kompaniya tarixidagi muhim shaxslar
Prezidentlar va bosh direktorlar
- Robert Noys — 1968–1975-yillarda prezident va bosh direktor.
- Gordon Mur — 1975–1979-yillarda kompaniya prezidenti, 1975–1987-yillarda bosh direktor.
- Endi Grouv — 1979–1997-yillarda kompaniya prezidenti, 1987–1998-yillarda bosh direktor.
- Kreyg Barret — 1997–2002-yillarda kompaniya prezidenti, 1998–2005-yillarda bosh direktor.
- Pol Otellini[ingl.] — 2002–2013-yillarda kompaniya prezidenti, 2005–2013-yillarda bosh direktor.
- Rene Jeyms[ingl.] — 2013–2016-yillarda kompaniya prezidenti.
- Brayan Krjanich — 2013–2018-yillarda bosh direktor.
- Robert Svon[ingl.] — 2019–2021-yillarda bosh direktor (2018–2019-yillarda CEO).
- vazifasini vaqtincha bajargan). Pet Gelsinger — 2021–2024-yillarda bosh direktor.
Monopoliyaga qarshi tekshiruv va da’volar
Aynan 2009-yil mayida Yevropa komissiyasi Intel kompaniyasi kompyuter ishlab chiqaruvchi firmalarga (jumladan, Acer, Dell, HP, Lenovo va NEC), shuningdek kompyuter sotuvchilariga yashirin mukofotlar to‘lab, ularni raqobatchi AMDprotsessorlari o‘rniga Intel protsessorlarini tanlashga undagan degan xulosaga keldi. Monopoliyaga qarshi qonunchilikni buzgani uchun Intel rekord darajadagi 1,06 mlrd € jarimaga tortildi va «noqonuniy faoliyat hali davom etayotgan bo‘lsa, uni darhol to‘xtatish» haqida qat’iy ko‘rsatma oldi. Intel rahbariyati Yevropa komissiyasi qaroriga rozi bo‘lmadi va apellyatsiya shikoyatiberdi. 2009-yil avgust boshida Yevropa Ittifoqi shikoyatlarni ko‘rib chiqish bo‘yicha vakili (ombudsman) Nikiforos Diamanduros Yevropa komissiyasi qarorini keskin tanqid qildi. Diamandurosning so‘zlariga ko‘ra, komissiya tekshiruvni «vijdonsizlarcha» olib borgan va, hatto, kompyuter ishlab chiqarish bo‘yicha dunyoda ikkinchi o‘rindagi Dellkompaniyasi vakillari bilan 2006-yil avgustidagi uchrashuvi faktini ham e’tibordan chetda qoldirgan. O‘shanda Dell rahbarlaridan biri komissiya a’zolari bilan suhbatda ular Intel chiplaridan foydalanishini, chunki AMD protsessorlarining «sifati ancha yomon» ekanini aytgan. Demak, Dell Intel protsessorlarini kompaniyaning bosimi ta’sirida emas, texnik sabablarga ko‘ra tanlagan. Ish ommaga oshkor bo‘lgach, Yevropa komissiyasi dalillarni e’lon qilishga qaror qildi. Intel va yuqorida tilga olingan kompaniyalar o‘rtasidagi xizmat yozishmalaridan parchalar keltirilgan press-reliz tarqatildi. Unda AMD’ning protsessorlar bozoridagi ulushini 5 %, hatto 0 % gacha kamaytirish kerakligi, buning evaziga Intel kompaniyalarga turli bonuslar bergani aytilgan.
Natijada 2009-yil oktabrida kelishmovchiliklarning aksariyati bartaraf etildi. Intel AMD’ga 1,25 mlrd $to‘lash va biznes faoliyatida muayyan qoidalarga rioya etish majburiyatini oldi. AMD esa butun dunyo bo‘ylab Intel’ga qarshi barcha sud ishlarini tugatishga rozi bo‘ldi.
16-dekabr 2009-yilda AQSh Federal savdo komissiyasi (FTC) Intel’ga qarshi sudga da’vo kiritdi. Komissiya korporatsiyani «bosim, pora va hamkorlikni to‘xtatish tahdidi» orqali shaxsiy kompyuter ishlab chiqaruvchilarini raqobatchilar bilan hamkorlikdan voz kechishga majburlaganlikda aybladi. Komissiya fikricha, bularning barchasi iste’molchilarni tanlov huquqidan mahrum etib, narxlarni sun’iy boshqarish va AQSh mikroelektronika sanoatida innovatsiyalarga to‘sqinlik qilishga olib kelgan. 2010-yil yozida FTC bilan kelishuvga erishildi: u Intel’ga biznes faoliyatida ayrim usullardan foydalanishni taqiqladi. Biroq bu kelishuv kelajakda yangi qonunbuzarliklar aniqlansa, komissiya kompaniyaga qarshi yana da’vo qo‘zg‘atmasligini anglatmaydi.
Aksiyadorlar
2018-yil oxiriga kelib kompaniya 4,43 mlrd dona aksiya chiqargan; ularning umumiy qiymati (bozor kapitallashuvi) 2019-yil iyulida 186 mlrd $ ni tashkil etgan. Barcha aksiyalarning 67,62 % i institutsional investorlargategishli edi. Ularning eng yiriklari:
| Aksiyador nomi | Aksiyalar soni, mln dona | Foiz | Aksiyalar paketining qiymati |
|---|---|---|---|
| The Vanguard Group, Inc. | 361,41 | 8,16 | 15,17 mlrd $ |
| BlackRock, Inc. | 292,11 | 6,59 | 12,26 mlrd $ |
| State Street Corporation | 196,38 | 4,43 | 8,25 mlrd $ |
| Capital World Investors | 131,30 | 2,96 | 5,51 mlrd $ |
| Capital International Investors | 118,43 | 2,67 | 4,97 mlrd $ |
| Capital Research Global Investors | 98,27 | 2,22 | 4,13 mlrd $ |
| Wellington Management Company LLP | 73,48 | 1,66 | 3,08 mlrd $ |
| Geode Capital Management, LLC | 64,65 | 1,46 | 2,71 mlrd $ |
| Invesco Ltd. | 61,87 | 1,40 | 2,60 mlrd $ |
| Northern Trust Corporation | 61,72 | 1,39 | 2,59 mlrd $ |
| Bank of America Corporation | 50,92 | 1,15 | 2,14 mlrd $ |
| Dimensional Fund Advisors | 50,84 | 1,15 | 2,14 mlrd $ |
| Norvegiya banki | 45,64 | 1,03 | 1,92 mlrd $ |
| Bank of New York Mellon Corporation | 41,72 | 0,94 | 1,75 mlrd $ |
Sho‘ba kompaniyalar
2022-yil oxiridagi asosiy sho‘ba kompaniyalar va ular ro‘yxatdan o‘tgan yurisdiksiyalar:
AQSh:
Delaver: Intel Capital Corporation; Intel Overseas Funding Corporation; Intel Americas, Inc.; Intel Ireland Holdings (U.S.) LLC; Altera Corporation; Intel Technologies, Inc.; Mobileye Global Inc.; Intel Semiconductor (US) LLC; Arizona Fab LLC
Kaliforniya: Intel International, Inc.; Intel Technology (US), LP
Vyetnam: Intel Products Vietnam Co., Ltd.
Gonkong: Intel Asia Holding Limited; Intel China Finance Holding (HK) Limited
Isroil: Intel Electronics Ltd.; Habana Labs Ltd.; Intel Semi Conductors Ltd.
Hindiston: Intel Technology India Private Limited
Xitoy: Intel Asia-Pacific Research & Development Ltd.; Intel Products (Chengdu) Ltd.
Malayziya: Intel Technology Sdn. Berhad
Niderlandiya: Intel Benelux B.V.; Intel Holdings B.V.; Intel Ireland Holdings B.V.; Intel Finance B.V.
Kayman orollari: Intel Ireland Limited
Adabiyotlar
- Tim Jekson. Inside Intel. XX asrda texnologik inqilob qilgan korporatsiya tarixi = Inside Intel. Dunyoning eng muvaffaqiyatli chip ishlab chiqaruvchi kompaniyasining norasmiy tarixi. — Moskva: Alpina Pablisher, 2013. — 328 bet — ISBN 978-5-9614-1956-6.
- Roman Morozov. Kremniy hukmdori. Intel brendi, 1-qism // Jelezo : jurnal. — 2011. — № 2 (84). — 84–87-betlar.
- Roman Morozov. Kremniy sehrgari. Intel brendi, 2-qism // Jelezo : jurnal. — 2011. — № 3 (85). — 85–89-betlar.
Havolalar
- intel.com — Intel’ning rasmiy sayti
- Intel Corporation Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi (ingl.)
- Intel Rossiya rasmiy sayti. Asl nusxadan arxivlangan: asl nusxa 3-iyun 2008-yilda.
- Intel — Lentapediyadagi maqola. 2012-yil.
- Intel’ning ta’lim tashabbusi. Asl nusxadan arxivlangan: asl nusxa 11-may 2008-yilda.
- Intel Capital investitsiya jamg‘armasi so‘nggi investitsiyalari haqida hisobot berdi. Asl nusxadan arxivlangan: asl nusxa 14-noyabr 2011-yilda.
- Resellerlar fikricha, Intel 2009-yilda Rossiya bozoridagi eng yaxshi ishlab chiqaruvchilar qatorida. Asl nusxadan arxivlangan: asl nusxa 2-avgust 2010-yilda.
- Intel Inside marketing kampaniyasi tarixi. Asl nusxadan arxivlangan: asl nusxa 13-avgust 2014-yilda.