<video> — element, u HTML5 tarkibiga kiritilgan bo‘lib, videoyozuvlarni ijro etish uchun ishlatiladi va qisman quyidagi element o‘rnini bosadi: <object>.
Adobe Flash Player’dan videofayllarni veb-saytlarga joylashtirishda keng foydalanilgan, masalan, YouTube. Flash Player plagin sifatida ko‘pchilik veb-brauzerlarning so‘nggi versiyalari uchun mavjud edi (masalan, Mozilla Firefox, SeaMonkey, Opera va Safari), ammo, masalan, iPod va iPhone qurilmalaridagi (Apple) o‘rnatilgan brauzerlar, shuningdek, Androidning 2.01 va undan oldingi, shuningdek, 4.1.x va undan keyingi versiyalari bilan (rasmiy ravishda) mos kelmagan.
Google Chrome bir muddat ushbu plaginni sukut bo‘yicha o‘z ichiga olgan, biroq Flash qo‘llab-quvvatlanishi to‘xtatilgach, u olib tashlangan.
2020-yil holatiga ko‘ra, HTML video zamonaviy brauzerlarda videoni ijro etishning keng qo‘llab-quvvatlanadigan yagona texnologiyasi bo‘lib, Flash plaginidan foydalanish bosqichma-bosqich to‘xtatilayotgan edi.
Elementdan foydalanish namunasi <video>
Quyida HTML5 yordamida WebM videosini veb-saytga joylashtirish imkonini beradigan kod parchasi keltirilgan:
<video src="movie.webm" poster="movie.jpg" controls>
Этот текст будет отображаться в случае, если
элемент <video> не поддерживается браузером.
</video>
Bir nechta manbadan foydalanish
Istalgan miqdordagi <source> elementidan foydalanilganda, quyida ko‘rsatilganidek, brauzer qaysi faylni yuklashni avtomatik tanlaydi. Xuddi shu natijaga erishish uchun JavaScript tilidagi canPlay() funksiyasidan ham foydalanish mumkin. «type» atributi MIME turini va kodeklar ro‘yxatini belgilaydi. Bu brauzerga faylni dekodlay olish-olmasligini aniqlashda yordam beradi. Barcha brauzerlar uchun yagona videoformat yo‘qligi sababli, bir nechta manbadan foydalanish brauzerning formatni noto‘g‘ri aniqlashiga yo‘l qo‘ymaslikda muhimdir. Chunki veb-dasturchilarning brauzerlar haqidagi bilimi doimo to‘liq bo‘lmaydi, brauzer esa o‘z imkoniyatlarini yaxshiroq biladi[manba 1243 kundan beri ko‘rsatilmagan].
<video poster="movie.jpg" controls>
<source src='movie.webm' type='video/webm; codecs="vp8.0, vorbis"'/>
<source src='movie.ogv' type='video/ogg; codecs="theora, vorbis"'/>
<source src='movie.mp4' type='video/mp4; codecs="avc1.4D401E, mp4a.40.2"'/>
<p>Этот текст будет отображаться в случае, если элемент <video> не поддерживается браузером.</p>
</video>https://www.youtube.com/watch?v=oVXfk99dRAc?si=i3opHzF4ZnTaL6AJ
Qo‘llab-quvvatlanadigan videoformatlar
Amaldagi HTML5 spetsifikatsiyasi loyihasida <video> tegi qaysi formatlarni qo‘llab-quvvatlashi shartligi aniqlashtirilmagan. Foydalanuvchi agentlari istalgan mos videoformatni qo‘llab-quvvatlashi mumkin[manba 1147 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Tizim kodeklari mavjud bo‘lgan barcha formatlar ham qo‘llab-quvvatlanmasligining bir nechta sababi bor:
- Bu standartlashtirish mas’uliyatini foydalanuvchilarga yuklashga urinishdir. Ular amalda shakllangan standartni (de-fakto standartni) ishlab chiqishi mumkin, ammo u keyinchalik pullik bo‘lib chiqishi ehtimoli bor. Bunday holatdan erkin dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari, , veb-ustalar, kichik saytlar egalari va cho‘ntak qurilmalaridan noodatiy operatsion tizimlarda foydalanadiganlar zarar ko‘rishi mumkin. Dunyoning turli qismlarida umumiy madaniy standartlar bir xil bo‘lmagani sababli, turli formatlar de-fakto standartga aylanishi mumkin.
- HTML5 paydo bo‘lishidan oldin tizim kodeklariga qaratilgan hujumlar (bufer to‘lib ketishi va shunga o‘xshash holatlar) uncha samarali emas edi: zararli faylni yuklab olib, uni qo‘lda ishga tushirish talab etilardi; bundan tashqari, antivirus ishga tushishi mumkin, eksploitning kichik hajmi esa shubha uyg‘otardi. Video ijrosi ommaviy va avtomatik jarayonga aylanishi bilan tizim kodeklariga, jumladan eski va yomon qo‘llab-quvvatlanadiganlariga, ko‘plab hujumlar uyushtirilishi mumkin; bunga bardosh berish qiyin bo‘ladi.
- Kam uchraydigan videoformat uchun «ko‘rish uchun kodekni o‘rnating» degan yozuv — 90-yillardagi yozuvning «ko‘rish uchun ActiveX komponentini o‘rnating» degan ko‘rinishda qaytishidir. Veb-standartlar bunday maqsad uchun yaratilmagan: veb operatsion tizim va qo‘shimcha dasturiy ta’minotdan qat’i nazar, hamma uchun ochiq bo‘lishi kerak.
Standart videoformat haqidagi bahslar
HTML5 ishchi guruhi barcha brauzerlar qo‘llab-quvvatlaydigan hech bo‘lmaganda bitta videoformatni belgilash maqsadga muvofiq deb hisoblaydi. Shu nuqtayi nazardan ideal format quyidagi talablarga javob berishi kerak:
- yaxshi siqilish darajasi, tasvirning yuqori aniqligi va dekodlashda protsessor resurslarining kam sarflanishini ta’minlashi;
- bepul bo‘lishi;
- ushbu format uchun apparat dekoderi mavjud bo‘lishi, chunki ko‘plab ichki protsessorlar videoni dasturiy usulda dekodlashga yetarlicha qudratli emas.
Dastlab Ogg Theora HTML5 uchun tavsiya etilgan standart edi, chunki unga ma’lum patentlar taalluqli emas edi. Biroq 10-dekabr kuni, 2010-yilda HTML5 spetsifikatsiyasiga tuzatish kiritilib, muayyan formatlarga havolalar o‘zgartirildi:
Brauzerlar quyidagi formatlarni qo‘llab-quvvatlashi kerak: Theora videoformati, Vorbis audioformati va konteyner formati Ogg.
Quyidagi qo‘shimcha bilan:
Agar barcha brauzerlar bitta kodekni qo‘llab-quvvatlasa, ularning o‘zaro mosligi uchun juda foydali bo‘lardi. Ammo hammaning talabini qondiradigan bunday kodek mavjud emas. Bizga litsenziyalashni talab qilmasligi ma’lum bo‘lgan, hozir rivojlanib borayotgan modelga mos keladigan, amalda foydalanishga yetarli sifatni ta’minlaydigan hamda yirik kompaniyalar uchun kutilmagan muammo tug‘dirmaydigan kodek kerak. Bu hozircha yechilmagan muammo va ushbu qism yana qayta ko‘rib chiqiladi.
Garchi Theora formatiga ma’lum patentlar taalluqli bo‘lmasa-da, ayrim kompaniyalar, jumladan Apple (H.264 bo‘yicha ayrim patentlar egasi va MPEG LA a’zosi) hamda Nokia[ma’lumotlarni yangilash] noma’lum patentlardan xavotir bildirgan: ularning egalari ushbu formatdan foydalanilganligi uchun moliyaviy imkoniyati katta korporatsiyaga da’vo qilishni kutib turishi mumkin edi. Xuddi shunday holat erkin bo‘lmagan H.264 va MP3 kodeklarida ham yuz berishi mumkin. Ammo Apple ularni allaqachon ishlatgani sababli, faqat Ogg’dan foydalanish unga qo‘shimcha xavf tug‘dirardi. Apple, shuningdek, HTML5’da Ogg’ni qo‘llab-quvvatlash talabiga qarshi chiqdi: ayrim qurilmalarda boshqa formatlarni qo‘llab-quvvatlash ancha oson va HTML o‘zining butun tarixida biror maqsad uchun muayyan formatlardan foydalanishni hech qachon talab qilmagan.
Ayrim veb-dasturchilar Ogg formatlarini spetsifikatsiyadan chiqarib tashlashni tanqid qilishdi. Keyinchalik bu masala FAQ blogida ham muhokama qilindi — W3C.
H.264/MPEG-4 AVC keng qo‘llanadi, tez ishlaydi, yaxshi siqishni va apparat dekoderini ta’minlaydi, biroq patentlangan. Ayrim istisnolardan tashqari, H.264’dan foydalanuvchilar MPEG LA — Apple va Microsoft ham kiradigan patent egalari guruhiga litsenziya to‘lovi to‘lashlari kerak. Natijada standart kodek haqidagi eslatma olib tashlandi.
Google kompaniyasining On2’ni sotib olishi
Google tomonidan On2 Technologies[ingl.] kompaniyasining sotib olinishi bepul va ochiq standart hisoblangan VP8 formatining chiqarilishi va WebM Project loyihasining yaratilishiga olib keldi; loyiha VP8 videosi va Vorbis audiosini Matroska konteynerida birlashtiradi. VP8 formatining chiqarilishini quyidagi tashkilot ham qo‘llab-quvvatladi: Erkin dasturiy ta’minot jamg‘armasi (Free Software Foundation).
2011-yil yanvarida Google H.264 formatini Chrome brauzerida qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatishini e’lon qildi. Buni ko‘pchilik, jumladan Ars Technica nashrining Piter Brayti va Microsoft kompaniyasining «veb targ‘ibotchisi» Tim Snit tanqid qildi. Ularning aytishicha, AQSHda esperanto tili rasmiy til deb e’lon qilinishi Google’ning bu rejasini amalga oshirishidan ko‘ra ehtimolga yaqinroq. Biroq Opera Software kompaniyasidan Govard Moen Ars Technica maqolasini keskin tanqid qildi. Google esa o‘z qarorini ochiqlik tamoyiliga asoslanib, WebM formatini o‘z mahsulotlarida ommalashtirish niyati bilan izohladi.
Brauzerlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi
Belgilarning ma’nolari
Qiymatlar belgilash vositalarining eng so‘nggi versiyalarida yoki (versiya raqami ma’lum bo‘lsa) ko‘rsatilgan versiyadagi qo‘llab-quvvatlash darajasini bildiradi. Qo‘shimcha izohsiz keltirilgan versiya raqami tegishli belgilash xossalarining barchasi ilk bor to‘liq qo‘llab-quvvatlangan versiyani bildiradi.
| Qiymat | Tavsif |
|---|---|
| Ha | to‘g‘ri qiymatlar ishlatilganda belgilash ushbu xossa yoki elementni to‘liq qo‘llab-quvvatlashini bildiradi |
| Yo‘q | xossa yoki element butunlay e’tiborsiz qoldirilishini bildiradi |
| Qisman | xossa yoki element tanilishini, ammo uning barcha qiymatlari qo‘llab-quvvatlanmasligini bildiradi. Qo‘llab-quvvatlanadigan qiymatlar to‘g‘ri ishlaydi. |
| Noto‘g‘ri ishlaydi | xossa yoki element tanilishini, ammo har doim ham to‘g‘ri ishlamasligini bildiradi. |
| Tajriba tariqasida | xossa yoki element tanilishini, ammo boshqa nom ostida qo‘llab-quvvatlanishini bildiradi. U tugallanmagan yoki xatolarga ega bo‘lishi mumkin. |
| Qo‘llab-quvvatlash to‘xtatilgan | xossa yoki element endi qo‘llab-quvvatlanmasligini bildiradi |
| Rejalashtirilgan sinov yig‘ilmasi | xossa yoki elementning tajriba yoki tungi yig‘ilmada ma’lum darajada qo‘llab-quvvatlanishini bildiradi. Kelajakda to‘liqroq qo‘llab-quvvatlash kutiladi. |
| Turlicha | xossa yoki element faqat muayyan platformalarda yoki maxsus sharoitlar sozlanganda qo‘llab-quvvatlanishini bildiradi. |
Jadval
Ushbu jadval ko‘rsatilgan brauzerlar qaysi videoformatlarni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu yerda keltirilgan brauzerlarning ko‘pchiligi videofaylni dekodlash va namoyish etish uchun o‘z dasturiy ta’minotiga bunday qismlarni kiritish o‘rniga multimedia freymvorkidan foydalanadi. Odatda multimedia freymvorki qo‘llab-quvvatlaydigan barcha formatlarni freymvorkning o‘zidan so‘ramay sanab bo‘lmaydi, chunki hammasi operatsion tizim va kodek turiga bog‘liq. Bunday hollarda qo‘llab-quvvatlanadigan videoformat freymvorkning xususiyati bo‘lib, brauzerning yoki uning belgilash tilining xususiyati emas; brauzer noma’lum videoformatni rad etishdan oldin albatta multimedia freymvorkiga so‘rov yuboradi. Videoformatni HTML ichidagi MIME orqali belgilash mumkin (qarang: namuna); multimedia freymvorklaridan qo‘llab-quvvatlanadigan formatlarni aniqlashda MIME ishlatiladi.
Ushbu brauzerlar orasida faqat Firefox, Opera va Origyn[ingl.] ichki dekodlash uchun kutubxonalardan foydalanadi. Aslida Internet Explorer va Safari ham muayyan formatlarni qo‘llab-quvvatlashi mumkin, chunki ularning ishlab chiqaruvchilari multimedia freymvorklarini ham yaratgan. Boshqa tomondan, Konqueror Windows tizimida Internet Explorer va Mac OS X tizimida Safari qo‘llab-quvvatlaydigan formatlarni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq bu yerda Konqueror uchun ko‘rsatilgan imkoniyatlar uning asosan ishlatiladigan GNU/Linux tizimidagi holatiga xos. Umuman olganda, brauzerlarning biror formatni qo‘llab-quvvatlashi ishlab chiqaruvchilarning bir-biriga zid manfaatlari bilan belgilanadi. Xususan, Media Foundation va QuickTime mulkiy standartlarni qo‘llab-quvvatlaydi, GStreamer hamda Phonon esa o‘zlari ishlab chiqilgan erkin operatsion tizimlarda qonuniy jihatdan faqat erkin formatlarni qo‘llab-quvvatlay oladi.
| Brauzer | Turli veb-brauzerlar qo‘llab-quvvatlaydigan formatlar | |||
|---|---|---|---|---|
| Ogg Theora | H.264 | VP8 (WebM) | Boshqalar | |
| Internet Explorer | Alohida o‘rnatish talab etiladi | Ha, 9.0-versiyadan boshlab | Alohida o‘rnatish talab etiladi | Yo‘q |
| Mozilla Firefox | Ha, 3.5-versiyadan boshlab | Ha, 21.0-versiyadan boshlab (Win7+ kodeklari orqali) 46.0-versiyadan boshlab (to‘liq qo‘llab-quvvatlanadi) |
Ha, 4.0-versiyadan boshlab | Yo‘q |
| Google Chrome | Ha, 3.0-versiyadan boshlab | Ha | Ha, 6.0-versiyadan boshlab | Yo‘q |
| Chromium | Ha, r18297 versiyasidan boshlab | Yo‘q | Ha, r47759 versiyasidan boshlab | Yo‘q |
| Safari | Alohida o‘rnatish talab etiladi | Ha, 3.1-versiyadan boshlab | Alohida o‘rnatish talab etiladi | Turlicha |
| Opera | Ha, 10.50-versiyadan boshlab | Yo‘q | Ha, 10.60-versiyadan boshlab | Yo‘q |
| Konqueror | Ha, 4.4-versiyadan boshlab | Turlicha | Ha | Turlicha |
| Epiphany | Ha, 2.28-versiyadan boshlab | Turlicha | Turlicha | Turlicha |
Foydalanish
2010-yil aprelida iPad qurilmasi taqdim etilganidan so‘ng, ko‘p tashrif buyuriladigan ayrim saytlar H.264 HTML5 videosini Flash o‘rniga o‘zini iPad deb tanishtiradigan brauzerlarga uzata boshladi.
2010-yil mayida HTML5 videosi hali Flash videosidek keng tarqalmagan edi. Biroq DailyMotion yaqinda Ogg Theora va Vorbis formatlaridan foydalanadigan HTML5 asosidagi eksperimental videopleyerlarni ko‘plab taqdim etdi. YouTube (H.264 va WebM formatlaridan foydalanadi) hamda Vimeo (H.264 formatidan foydalanadi) kabi xizmatlar esa HTML5 videosini joriy etishga qiziqish kuchayayotganidan darak berdi.
Video joylashtiradigan ayrim yirik veb-saytlar HTML5 videosidan boshqa texnologiyalardan foydalanishni davom ettirishini ma’lum qildi. YouTube blogidagi maqolaga ko‘ra, <video> tegi YouTube kabi saytlarning barcha ehtiyojlarini qondirmaydi. Keltirilgan muhim sabablar orasida yagona standart format zarurligi, videoni brauzerga uzatishning samarali va ishonchli usuli yo‘qligi, JavaScript orqali videoni to‘liq ekranda ko‘rsatib bo‘lmasligi hamda kontentni himoyalash muammosi bor edi. Hulu ham videoning adaptiv bitreytini foydalanuvchiga yetkazish, kontentni «himoyalash» va reklama beruvchilarga ma’lumot taqdim etish imkoniyatlari yo‘qligi sababli HTML5 videosini qabul qilmadi. Netflix HTML5 videosidan foydalanishga ko‘plab muammolar to‘sqinlik qilayotganini bildirdi: maqbul audio/video (A/V) konteyner formatlari; qabul qilinadigan audio va video kodeklar; oqimli uzatish protokoli; ushbu protokolni mavjud o‘tkazish kengligiga moslashtirish usuli; mavjud oqimlar haqida ma’lumot va boshqa parametrlarni oqimni ijro etish moduliga yetkazish usuli; himoyalangan ma’lumotlarni qo‘llab-quvvatlash usuli; hamda bu imkoniyatlarning barchasini HTML5’da ifodalash usuli.
11-yanvar kuni, 2011-yilda Google’s Chromium Project o‘z blogida kelajakdagi Chrome versiyalaridan yopiq kodeklarni (masalan, H.264) qo‘llab-quvvatlash olib tashlanishini e’lon qildi. Chromium bayonotida bu qaror patentlangan texnologiyalar uchun litsenziya olish zaruratisiz HTML5 va <video> tegidan foydalanishni ommalashtirish va butun vebni patentlangan texnologiyalar uchun litsenziya talab qilmasdan ochiq kodeklarga o‘tishga undash maqsadi ta’kidlandi. Bunday ochiq kodeklar: VP8 va Theora.
DRM qo‘shish taklifi
W3C’ga HTML5 uchun DRM API’sini qo‘shish haqidagi taklif veb-standartlar[ingl.]ning, xususan HTML’ning, asosiy xususiyati va plaginlardan ustunligi sifatida ochiqlikni hamda muayyan yetkazib beruvchining dasturiy yoki apparat ta’minotidan (mijoz va server tomonida) foydalanish majburiyati yo‘qligini ko‘ruvchilar tomonidan juda salbiy kutib olindi.
«HTML jonli standarti»ni ishlab chiqayotgan WHATWG DRM qo‘shish rejasini e’lon qilmadi.
2014-yil yanvarida W3C’ga Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasi (MPAA) qo‘shildi. U SOPA kabi qonun loyihalarini qo‘llab-quvvatlagan bo‘lib, bu loyiha internetdagi norozilik namoyishlariga sabab bo‘lgan edi. W3C tarkibida foydalanuvchi brauzerlari, bukmarkletlar va plaginlar imkoniyatlarini cheklash tarafdorlari ham bor.
Sharhlar
- ↑ Как минимум у англ. Phonon и его бэкендов (англ. DirectShow, англ. QuickTime и англ. GStreamer).
- ↑ Поддерживается, если установлены англ. OpenCodecs авторства Xiph.Org. Воспроизведение также возможно с помощью англ. Google Chrome Frame.
- ↑ англ. Google был выпущен англ. WebM-компонент для англ. Media Foundation, чтобы дать англ. Internet Explorer 9 возможность проигрывать англ. WebM-файлы с помощью тега.
- ↑ Поддерживается в случае, если установлен кодек VP8 для англ. Internet Explorer 9.
- ↑ Поддерживается, если установлен компонент англ. XiphQT авторства Xiph.Org.
- ↑ Любой формат, поддерживаемый англ. QuickTime или [[Core Video|англ. Core Video]][англ.] для OS X.
- 1 2 Любой формат, поддерживаемый англ. Phonon для Qt версии 4.5. Поддерживаемость формата зависит от бэкенда англ. Phonon. Доступные бэкенды включают англ. GStreamer и англ. xine; бэкенды, использующие англ. MPlayer и англ. VLC, в разработке.
- 1 2 3 Для сборок англ. GNOME Web на англ. WebKit или англ. GTK - любой формат, поддерживаемый англ. GStreamer.
Adabiyotlar
- Arseniy Mirniy. HTML5 Flash videosiga qarshi // UP Special : jurnal. — 2010. — № 5. — 42–45-betlar.
- ComputerBild 17/2011, 60–63-betlar; Железо 1/2012, 84–86-betlar; Chip 4/2012, 110–113-betlar
Havolalar
- HTML5 — Video elementi, W3C, asl nusxasidan 20-aprel kuni, 2010-yilda arxivlangan, murojaat sanasi: 20-avgust, 2011-yil
- Louson, Bryus; Lauke, Patrik H. (11-fevral, 2010-yil), HTML5 videosiga kirish, Opera
- HTML5Video.org — HTML5 video platformasi uchun dasturiy ta’minot va yangiliklar
- Piters, Simon (3-mart, 2010-yil), HTML5 video va audio haqida bilishingiz kerak bo‘lgan barcha ma’lumotlar, Opera, asl nusxasidan 7-mart, 2010-yilda arxivlangan
- Pilgrim, Mark, Vebdagi video, Arxivlangan 14-avgust, 2011-yilda
- Ma’lumotlarni yangilash: ma’lumotlarning dolzarbligini tekshirish (masalan, Flash’ning qo‘llab-quvvatlanishi endi dolzarb mavzu emas).
- Uslubiy va grammatik xatolarni tuzatish: ayrim ifodalarni aniqroq va ravshanroq qilish mumkin.
- Manbalar qo‘shish: Vikipediya ishonchli manbalarga havola keltirishni talab qiladi.