
Haydovchisiz taksi yoki robotaksi — taksi, haydovchisiz avtomobil bo‘lib, u SAE standartlariga ko‘ra 5-darajali yoki hech bo‘lmaganda 4-darajali (sinov bosqichida) avtomatlashtirilgan boshqaruvga ega bo‘lishi kerak. Bu avtomobil belgilangan yo‘nalish bo‘ylab haydovchi yordamisiz xavfsiz harakatlanishi va to‘xtash joyiga joylasha olishi, 4-darajada esa murakkab relyefli hududlar yoki kuchli tirbandliklarda haydovchi aralashuvi talab qilinishi mumkinligini anglatadi. Bunday taksini maxsus mobil ilova orqali chaqirish mumkin. Oddiy taksi xarajatlarining katta qismini tashkil etuvchi haydovchi haqiga ehtiyoj qolmasligi xizmat narxini pasaytiradi. Bu turdagi yo‘lovchi transportini joriy etayotgan kompaniyalar mijozlar avtoturargoh uchun joy, yoqilg‘i, ta’mirlash, sug‘urta, yo‘l harakati qoidalarini buzganlik uchun jarimalar, shuningdek, spirtli ichimlik ichish imkoniyatining cheklanishi kabi tashvish va xarajatlar bilan bog‘liq shaxsiy avtomobildan ko‘ra robotaksini afzal ko‘rishiga umid qilmoqda.
Robotaksi sifatida foydalanilishi ko‘zda tutilayotgan avtomobillarning aksariyati gibrid yoki to‘liq elektr avtomobillardir. Bu chiqindi gazlar miqdorini sezilarli kamaytirishga yordam beradi. So‘nggi paytlarda o‘zini o‘zi boshqaradigan avtomobillar uchun dasturiy ta’minot jadal rivojlanmoqda. Bu sohada yetakchi o‘rinlardan birini Tesla Autopilot[ingl.] egallaydi. Avtomobillarga sifatli avtopilot o‘rnatilishi yo‘l harakati xavfsizligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi, arzon robotaksilar tufayli shaxsiy avtomobillar sonining kamayishi esa quyidagi muammoni qisqartirishi kutilmoqda: yo‘l tirbandliklari.
Robotaksi xizmatini ko‘rsatuvchi kompaniyalar
2025-yil iyul holatiga ko‘ra, dunyodagi eng yirik haydovchisiz taksi xizmatlari Waymo, Poni.ai va WeRide edi. Tesla kompaniyasi 2025-yil iyun oyida AQShning Texas shtatida haydovchisiz taksilar xizmatini sinov tariqasida ishga tushirdi.
Robotaksilarni ishlab chiqish tarixi
Robotaksilarni sinovdan o‘tkazayotgan kompaniyalarning aksariyati Osiyo va AQShda faoliyat yuritadi. Sinovlarning mutlaq aksariyatida avtomobil rulida xavf tug‘ilganda boshqaruvni o‘z qo‘liga ola oladigan odam — «xavfsizlik haydovchisi» o‘tiradi.
2016-yil avgustida NuTonomy kompaniyasi (startap, Massachusets texnologiya instituti negizida tashkil etilgan) olti dona o‘zgartirilgan Renault Zoé va i-MIEV avtomobilida Singapurning ayrim hududlarida qatnovlarni yo‘lga qo‘yib, robotaksini mijozlar uchun birinchi bo‘lib foydalanishga taqdim etdi. NuTonomy o‘z xizmatini rivojlantirish uchun yana uch hamkor topdi: Grab — Shimoliy Osiyoda Uber kompaniyasining raqobatchisi, Groupe PSA — xizmat uchun muayyan miqdorda Peugeot 3008 avtomobillarini taqdim etishi kerak bo‘lgan kompaniya, uchinchi hamkor esa Lyft bo‘lib, u bilan robotaksilarni ishga tushirish rejalashtirilgan shahar — Boston.
2016-yil sentabrda Uber Pittsburgda 14 ta Ford Fusion Hybrid avtomobili bilan robotaksi xizmatini boshladi. Keyinchalik sinovlar San-Fransiskoda moslashtirilgan Volvo XC90 avtomobillari bilan va Tempe (Arizona)da ham davom ettirildi. Tempe shahrida to‘liq avtonom harakatlanayotgan avtomobil ag‘darilib ketgan avariya yuz berdi. Hech kim jabrlanmadi.
2017-yilda General Motors bilan bog‘liq Cruise Automation kompaniyasi San-Fransiskoda 46 ta Chevrolet Bolt avtomobilidan foydalangan holda o‘z xizmatining beta-versiyasini ishga tushirdi va bu avtomobillarni xodimlariga foydalanish uchun berdi.
2017-yil boshida Waymo kompaniyasi — Google tomonidan avtonom avtomobillarni rivojlantirish loyihasi sifatida tashkil etilgan va 2016-yilda mustaqil bo‘lgan kompaniya — Finiks shahrida dasturiy ta’minotini dastlab 100 ta, keyinchalik 500 ta gibrid miniven — Chrysler Pacifica rusumidagi avtomobillarda keng ko‘lamda sinovdan o‘tkaza boshladi. Avtomobillarni uning hamkori — Fiat Chrysler Automobiles taqdim etdi. May oyida Lyft bilan kelishuv imzolandi. 2017-yil noyabrda Waymo robotaksilarini rulda «xavfsizlik haydovchisi» bo‘lmagan holda sinovdan o‘tkaza boshlashini ma’lum qildi.
2019-yilda Ilon Mask Tesla Inc kompaniyasi o‘z avtomobillarini sotib olganlarga ularni Uberga o‘xshash mobil ilova orqali ro‘yxatdan o‘tkazib, boshqa odamlarga foydalanishga berishni taklif qilishini ma’lum qildi. Kompaniya buning evaziga daromadning 25-30 % ini oladi. Avtomobillar yetishmaydigan hududlarda Tesla o‘z taksoparkidagi mashinalarni taqdim etadi. Avtonom boshqaruv yangi avlod avtopiloti bilan ta’minlanishi aytilgan; uning tarkibiga radar (160 m masofada ishlaydi), 12 ta sensor va 8 ta kamera kiradi. Kameralar atrofdagi barcha 360 ° yo‘nalishni qamrab oladi. Hozirda kompaniya avtomobilning egasi garajidagi elektr rozetkasi yoki Supercharger quvvatlash stansiyasiga mustaqil borib, akkumulyatorini quvvatlay olish qobiliyati ustida ishlamoqda. Tesla robotaksilarini to‘liq ishga tushirish 2020-yilga rejalashtirilgan. Vakolatli organlardan ruxsat olish masalasida ma’lum noaniqliklar mavjud. Ammo transport vositalarining konstruksiyasiga jiddiy o‘zgartirishlar kiritilmasa (rul yoki pedallar olib tashlanmasa), qonuniy cheklovlar bo‘lmasligi kerak.