Gyuygens prinsipi nima

To‘lqinlarning sinishi Gyuygens prinsipiga ko‘ra: ko‘k chiziqlar va ko‘k strelka — birinchi muhitda tushayotgan to‘lqin frontlari hamda fazaviy tezlik vektorining yo‘nalishini; sariq nuqtalar va kulrang yarim aylanalar — ikki muhit chegarasidagi ikkilamchi manbalarni hamda ular yuzaga keltirgan sferik to‘lqinlarning ikkinchi muhitdagi frontlarini; yashil chiziqlar va yashil strelka — ikkinchi muhitdagi singan to‘lqin frontlari hamda fazaviy tezlik vektorining yo‘nalishini ko‘rsatadi
Difraksiya — Gyuygens prinsipiga ko‘ra, shaffof bo‘lmagan ekrandagi to‘rtburchak teshikdan o‘tuvchi to‘lqinning tarqalishi

Gyuygens — Frenel prinsipi — to‘lqin nazariyasining asosiy postulati hisoblanadi. U turli to‘lqinlarning, xususan, yorug‘likning tarqalishini tavsiflaydi va tushuntiradi.

Tavsif

Gyuygens — Frenel prinsipi Xristian Gyuygens tomonidan 1678-yilda ilgari surilgan prinsipning rivojlantirilgan shaklidir: to‘lqin frontining har bir nuqtasi (to‘lqin yetib borgan sirtning bir nuqtasi) ikkilamchi (ya’ni yangi) sferik to‘lqinlar manbai. Barcha ikkilamchi manbalar to‘lqin frontlarining o‘rovchi sirti keyingi vaqt lahzasida to‘lqin frontiga aylanadi.

Gyuygens prinsipi bu ko‘rinishda to‘lqinlarning tarqalishini geometrik optika qonunlariga muvofiq tushuntiradi, biroq difraksiya hodisasini yetarlicha to‘liq, ayniqsa miqdoriy jihatdan izohlay olmaydi. Frenel 1815-yilda Gyuygens prinsipini elementar to‘lqinlarning kogerentligi va interferensiyasi haqidagi tushunchalarni kiritish orqali to‘ldirdi. Bu Gyuygens — Frenel prinsipi asosida difraksiya hodisalarini ham tushuntirish imkonini berdi.

Gyuygens — Frenel prinsipi quyidagicha ifodalanadi:

Har bir to‘lqin fronti elementi ikkilamchi sferik to‘lqinlarni yuzaga keltiruvchi ikkilamchi g‘alayon markazi sifatida qaralishi mumkin. Fazodagi har bir nuqtada hosil bo‘ladigan yorug‘lik maydoni esa ushbu to‘lqinlarning interferensiyasi bilan belgilanadi.

Nemis fizigi Gustav Kirxgof Gyuygens prinsipiga qat’iy matematik shakl berdi va uni quyidagi teoremaning yaqinlashgan shakli deb hisoblash mumkinligini ko‘rsatdi: Kirxgofning integral teoremasi.

To‘lqin fronti nuqtaviy manbadan bir jinsli izotrop fazoda tarqalganda sfera shaklida bo‘ladi. Tebranish amplitudasi sferik to‘lqin frontining barcha nuqtalarida, agar to‘lqin nuqtaviy manbadan tarqalayotgan bo‘lsa, bir xil bo‘ladi.

Gyuygens prinsipining keyingi umumlashtirilishi va rivojlanishi sifatida trayektoriyalar bo‘yicha integrallar orqali ifodalash usuli yuzaga keldi; u hozirgi kvant mexanikasiga asos bo‘ldi.

Havolalar