GNU Image Manipulation Program (GNU tasvirlarni qayta ishlash dasturi) yoki GIMP (/ɡɪmp/, «Gimp») — erkin tarqatiladigan rastrli grafik muharrir. U rastrli grafika yaratish va qayta ishlash, shuningdek, vektorli grafikabilan qisman ishlash imkonini beradi. Loyiha 1995-yilda Spenser Kimbell[ingl.] va Piter Mattis[ingl.] tomonidan diplom loyihasi sifatida yaratilgan. Hozir uni ko‘ngillilar guruhi qo‘llab-quvvatlaydi. Dastur GNU General Public License litsenziyasi shartlariga muvofiq tarqatiladi.
Kirish
Dastlab «GIMP» qisqartmasi inglizcha General Image Manipulation Program (tasvirlarni qayta ishlash umumiy dasturi)nomini anglatgan, ammo 1997-yilda to‘liq nomi «GNU Image Manipulation Program»ga o‘zgartirildi va dastur rasman GNU loyihasining bir qismiga aylandi.
GIMP yordamida bajariladigan odatiy vazifalarga grafika va logotiplaryaratish, fotosuratlarni o‘lchamlash hamda kesish, rang berish, qatlamlar yordamida tasvirlarni birlashtirish, retush qilish va tasvirlarni turli formatlarga o‘tkazish kiradi.
GIMP’ning bozordagi o‘rni
Uzoq vaqt davomida GIMP foydalanuvchilarning istaklari hisobga olingan holda yaratilgan bo‘lsa-da, asosan ishlab chiquvchilarning qarashlariga tayangan; bu jarayonga ergonomikabo‘yicha mutaxassislar jalb qilinmagan. Loyihaning yaxlit konsepsiyasi mavjud emas edi. Shu sababli to‘planib qolgan muammolarni hal qilish uchun bir qator choralar ko‘rildi.
2005-yilda GIMP loyihasi OpenUsabilitydasturining ishtirokchisi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazildi. 2006-yil martida Libre Graphics Meeting anjumanida OpenUsability vakillari va GIMP ishlab chiquvchilari ilk bor uchrashdi. Uchrashuvda GIMP’ning yakuniy foydalanuvchilar uchun dastur sifatidagi quyidagi konsepsiyasi belgilandi:
- GIMP — erkin dasturiy ta’minot;
- GIMP — fotosuratlarni retush qilish va original tasvirlar yaratish imkonini beruvchi yuqori sifatli dastur;
- GIMP — ekran va veb-grafika yaratish uchun yuqori sifatli dastur;
- GIMP — olimlar va dizaynerlar uchun tasvirlarni qayta ishlashning kuchli va zamonaviy algoritmlarini yaratish platformasi;
- GIMP takrorlanadigan amallarni avtomatlashtirish imkonini beradi;
- GIMP’ga qo‘shimchalarni oson o‘rnatib, uning imkoniyatlarini kengaytirish mumkin.
Ushbu tamoyillar GIMP’ning keyingi rivojlanish yo‘nalishini belgilaydi.
2006-yil kuzida OpenUsability loyihasi doirasida tadqiqot o‘tkazildi. Uning natijalari bosqichma-bosqich tavsiyalar va texnik talablar shaklida rasmiylashtirilib, amaliyotga joriy etilmoqda.
Imkoniyatlar

An’anaga ko‘ra, GIMP odatda erkin dasturiy ta’minot sifatida bir qator xususiy grafik muharrirlarning (ayniqsa, Adobe Photoshop) muqobili hisoblanadi. Biroq ishlab chiquvchilarning o‘zlari bu yondashuvni rad etishadi .
Fotosuratlar bilan ishlash
GIMP’da ranglarni tuzatish uchun quyidagi vositalar mavjud:
- egri chiziqlar;
- darajalar;
- kanallar aralashtirgichi;
- posterizatsiya;
- rang tusi va to‘yinganligi;
- rang balansi;
- yorqinlik va kontrast;
- rangsizlantirish.
Turli aralashtirish rejimlariga ega (jami 22 ta) filtrlar, asboblar, niqoblar va qatlamlar yordamida quyidagilarni bajarish mumkin:
- qiyshaygan ufq chizig‘ini tekislash;
- optika keltirib chiqaradigan buzilishlarni yo‘qotish;
- perspektivani to‘g‘rilash;
- perspektivani hisobga olgan holda obyektlarni klonlash;
- fotosuratlarni qirqish;
- matritsadagi chang singari nuqsonlarni bartaraf etish (klonlash shtampi, tiklovchi mo‘yqalam);
- turli rang filtrlaridan foydalanish ta’sirini taqlid qilish;
- soyalarda yo‘qolgan tasvir tafsilotlarini qayta tiklash;
Boshqa ko‘plab amallarni ham bajarish mumkin.
Chizish
- bir nechta chizish asboblari
- o‘lchami erkin o‘zgartiriladigan mo‘yqalamlar
- mo‘yqalam dinamikasini qo‘llab-quvvatlash
- grafik planshetlarni qo‘llab-quvvatlash
Ekran filtrlari
Tasvirni qayta ishlash davomida qo‘shimcha tuzatishlar kiritish imkoniyati ekran filtrlari ko‘rinishida amalga oshirilgan. Ularga quyidagilar kiradi:
- ranglarni ajratishdagi turli xil nuqsonlar (protanopiya, deyteranopiya, tritanopiya) holatlarini taqlid qilish;
- gamma-korreksiya;
- kontrastni tuzatish;
- ranglarni boshqarish.
Sozlanadigan interfeys
- suzuvchi dialog oynalarini oson guruhlash va qayta guruhlash mumkin;
- klaviatura birikmalari va sichqoncha harakatlarini to‘liq sozlash, shuningdek, maxsus boshqaruv qurilmalaridan foydalanish, masalan: Griffin PowerMate[ingl.]
- istalgan menyuni erkin harakatlantiriladigan oynaga aylantirish (Linux/UNIX);
Avtomatlashtirish
Ssenariylarni avtomatik yozib olish vositalarining yo‘qligi GIMP’da ssenariy yozish mumkin bo‘lgan dasturlash tillarining ko‘pligi bilan qoplanadi:
- TinyScheme[ingl.], boshqacha nomi Script-Fu (dastur tarkibida mavjud);
- Python (dastur tarkibida mavjud);
- Ruby;
- Perl;
- C# (GIMP# — gimp-sharp);
- Java (tajriba tariqasida, gimp-sharp loyihasining bir qismi);
- Tcl (hozirda qo‘llab-quvvatlanmaydi).
Ushbu vositalar yordamida GIMP uchun interaktiv skriptlar va modullar yozish, shuningdek, tasvirlarni butunlay avtomatik yaratish mumkin. Masalan, veb-sahifalar uchun tasvirlarni CGI dasturlari orqali darhol yaratish yoki tasvirlarning ommaviy tarzda rangini tuzatish va formatini o‘zgartirish mumkin. Ammo tasvirlarga ommaviy ishlov berish uchun ImageMagick kabi dasturlar qulayroq.
Kamchiliklar, ularni bartaraf etish va chetlab o‘tish yo‘llari
Hozirgi vaqtda GIMP’ning barqaror versiyasidan tijoriy dizayn, poligrafiya va fotografiyada foydalanish bir qator qiyinchiliklar bilan bog‘liq, ko‘plab holatlarda esa umuman imkonsiz:
- quyidagilar qo‘llab-quvvatlanmaydi: maxsus spot-ranglar (jumladan, Pantone palitrasi);
- rang modellari to‘liq qo‘llab-quvvatlanmaydi, jumladan CIELAB va CIE XYZ;
- hozircha HDR tasvirlar va tonal akslantirish operatorlari qo‘llab-quvvatlanmaydi;
- protseduraviy (tuzatish) qatlamlari va qatlam effektlari (uslublari) yo‘q.
Yuqorida sanab o‘tilgan ayrim kamchiliklar GEGLkutubxonasiga o‘tish tufayli GIMP’ning ishlab chiqilayotgan versiyasida bartaraf etilgan; qolganlarini keyingi ishlab chiqish bosqichida hal qilish rejalashtirilmoqda.
Shuningdek, CMYK ranglarni ajratish va rang sinovini qo‘llab-quvvatlaydigan TIFF eksport kengaytmasi mavjud.
UFRaw
UFRaw — raqamli negativlarni ochish uchun mo‘ljallangan GIMP yordamchi dasturi va kengaytmasi bo‘lib, u RAW formatidagi fayllarni qayta ishlashga xizmat qiladi.
PDF formati bilan ishlash
GIMP PDFfayllarni import va eksport qilishda Poppler kutubxonasidan foydalanadi.
Versiyalar tarixi
1.0-versiya 1998-yil iyun oyida chiqarilgan.
Dastlab dasturning har bir asboblar paneli alohida oynada ochilgan. Bitta oynali interfeys 2.8-versiyada paydo bo‘lgan.
Arxitekturasi

GIMP interfeys elementlarini yaratishda GTK+kutubxonasidan foydalanadi. GTK+ dastlab GIMP tarkibida tijoriy Motifkutubxonasi o‘rnini bosish uchun yaratilgan. GIMP’ning ilk versiyalari Motif’ga bog‘liq edi. GIMP va GTK+ dastlab X Window System’daishlaydigan operatsion tizimlarda, ayniqsa Unix’ga o‘xshash muhitlardaishlash uchun ishlab chiqilgan. Keyinchalik dastur Microsoft Windows, OS/2, Mac OS X va SkyOS’ga ham moslashtirilgan.
GIMP va boshqa dasturlar
FilmGimp/CinePaint/Glasgow
FilmGimp dasturi hozirda CinePaint[ingl.] deb ataladi. U GIMP’ning alohida tarmog‘i (fork) sifatida GIMP 1.0.4 versiyasidan ajralib chiqqan va shundan beri mustaqil rivojlantirilmoqda. Cinepaint dasturi video kadrlarni bo‘yash va retush qilish uchun maxsus moslashtirilgan. Unda kadrlar boshqaruvchisi hamda «piyoz po‘stlog‘i usulidagi qatlamlar (onion skinning)[ingl.]» usuli qo‘llanadi. Har bir rang kanali uchun rang chuqurligi 32 bitli suzuvchi nuqtali ko‘rinishgacha oshirilgan, GIMP’da esa 8 bit edi. CinePaint’da yaratilgan fayllar GIMP bilan mos kelmaydi, asosan qo‘llab-quvvatlanadigan rang chuqurligi farqi sababli. Shu sababli GIMP CinePaint mo‘yqalamlari va teksturalarini ham qo‘llab-quvvatlamaydi.
Bir muddat CinePaint dasturi Glasgow nomi bilan butunlay qayta yozilgan. 2007-yil fevralida mahsulotning alfa-versiyasi chiqarilgan.
GIMPshop
GIMPshop — fork bo‘lib, Adobe Photoshop foydalanuvchilarining GIMP’ga o‘tishini osonlashtirish uchun yaratilgan. GIMPshop GIMP jamoasiga kirmaydigan mustaqil ishlab chiquvchi mahsulotidir.
GIMPshop’ning GIMP’dan farqlari:
- menyularni qayta tashkil etish va bandlar nomini quyidagi dastur menyusiga moslashtirish: Adobe Photoshop;
- Photoshop’dagi standart tugmalar birikmalaridan foydalanish;
- GIMPshop’ning Windows versiyasida tasvir oynalarini yagona oynaga birlashtiruvchi kengaytma (MDI interfeysi) ishlatiladi.
Hozirgi vaqtda domen GIMPshop’ning dastlabki ishlab chiquvchisiga tegishli emas. GIMP ishlab chiquvchilari uning joriy yig‘ilmalaridan foydalanishni tavsiya etmaydi.
Seashore
Seashore — GIMP asosidagi Mac OS X uchun rastrli grafik muharrir. U Cocoa asosida qayta yozilgan va GIMP bilan bir xil fayl formatidan foydalanadi. Seashore ishlab chiquvchilari dasturni imkon qadar yengil qilish va murakkabroq dasturiy mahsulotlar bilan raqobatlashmaslik uchun bir qator vositalarni ataylab olib tashlashgan.
Glimpse
Glimpse — GIMP nomidan norozi foydalanuvchilar uchun dastlab yaratilgan GIMP forki (ayrim ingliz tilida so‘zlashuvchi ijtimoiy guruhlar uchun «gimp» so‘zi salbiy ma’noga ega).
23-may 2021-yilda ishlab chiquvchilar loyiha rahbari va asoschisi Bobbi Moss loyihadan ketgani sababli ishni vaqtincha to‘xtatishga qaror qildilar (ingl. Bobby Moss).
Adobe Photoshop
GIMP Adobe Photoshop formatlaridagi ma’lumotlardan foydalana oladi (Adobe Photoshop — mashhur professional rastrli grafik muharrir):
- quyidagi formatdagi fayllar: PSD (ayrim cheklovlar bilan);
- mo‘yqalam fayllari (deyarli barcha versiyalari, ammo dinamikasiz);
- amallar (actions), gimp-sharp yordamida (amallarning taxminan 50 foizi);
- 8bf formatidagi kengaytmalar — PSPI.
Batafsil ma’lumot Photoshop’dan GIMP’ga o‘tuvchilar uchun qo‘llanmada berilgan.
Turli operatsion tizimlarda GIMP
Linux
GIMP ko‘plab repozitoriylarga kiritilgan. Ular ommabop Linux distributivlariga tegishli: Fedora, openSUSE, Ubuntu, Manjaro va boshqalar.
FreeBSD
Mac OS X
Loyiha Mac OS X 10.6 va undan yangi versiyalarni rasman qo‘llab-quvvatlaydi.
Microsoft Windows
1997-yilda fin dasturchisi Tor «tml» Lillkvist GIMP’ni (GTK+ kutubxonasi bilan birga) Microsoft Windows platformasiga moslashtirishni boshladi.
Hozir GIMP’ning Windows versiyasi imkoniyatlari va barqarorligi bo‘yicha asl versiyaga deyarli teng. Uni rasmiy saytdan yuklab olish mumkin.
GIMP ishlab chiquvchilari Microsoft Windows uchun rasmiy yig‘ilmalar faqat rasmiy saytning yuklab olish sahifasida mavjudligini bildiradi. SourceForge saytida 2013-yil noyabridan buyon joylashtirilgan yig‘ilmalar GIMP loyihasiga aloqador emas. Faol bo‘lmagan gimp-win akkaunti ogohlantirilmasdan uchinchi shaxsga berilgan va endi loyiha ishlab chiquvchilari nazoratida emas.
GIMP va Google Summer of Code
2006-yildan beri GIMP jamoasi Google Summer of Codedasturida qatnashib kelmoqda. GSoC doirasida quyidagi funksiyalar amalga oshirilgan:
- Heal (v2.4), Perspective Clone (v2.4), Cage Transform (v2.8), Seamless Clone (v2.9.2), Warp Transform (v2.9.2), Unified Transform (v2.9.2), N-Point Transform (v2.9.2) vositalari;
- vektorli qatlamlarning asosiy amalga oshirilishi (faqat ichki ishlov berish qismi qabul qilingan);
- quyidagi tilda skript yozish imkoniyati: Ruby — alohida taqdim etiladi;
- resurslarni (mo‘yqalamlar, teksturalar va boshqalarni) teglar orqali tasniflash, mo‘yqalam dinamikasi uchun takomillashtirilgan interfeys (v2.8);
- matnni bevosita ishchi maydonda terish va formatlash (v2.8);
- GEGL uchun tasvir hajmini kattalashtirish va kichraytirishga mo‘ljallangan tajribaviy namuna olish algoritmlari (GEGL v0.2);
- OpenCL yordamida GPU’da hisoblash va tasvirni renderlash (v2.9.2);
- tonlarni akslantirish va matting (fonni ajratish) uchun GEGL amallari, turli ekspozitsiyali kadrlardan HDR tasvir yig‘ish, RGBE’ni qo‘llab-quvvatlash (GEGL v0.2);
- PSD formatini yaxshiroq qo‘llab-quvvatlash (v2.9.2).
Ramziy qahramon
GIMP’ning ramziy qahramoni Vilber (ingl. Wilber) 25-sentabr 1997-yilda GIMP dasturida yaratilgan. Uning muallifi fin dizayneri Tuomas «tigert» Kuosmanen (fin. Tuomas Kuosmanen).

Adabiyotlar
- I. A. Xaxayev. GIMP erkin grafik muharriri: dastlabki qadamlar. — DMK-Press, 2009-yil sentabr. — 232 bet — 1000 nusxa — ISBN 978-5-9706-0042-2.
- Pavel Devitskiy. Fotosuratchi uchun GIMP: samarali ishlov berish usullari. — 91 bet — [Arxivlangan 23 sentabr 2015 yil.]
- Maykl J. Xammel. GIMP: Yaxshi sharob shishasi // Linux Format : jurnal. — Sankt-Peterburg, 2009. — Mart (№ 3 (116)). — B. 60-63.
- Maykl J. Xammel. GIMP: Interfeysni yaxshilaymiz // Linux Format : jurnal. — Sankt-Peterburg, 2009. — Iyun (№ 6 (119)). — B. 56-59.
Havolalar
- gimp.org (ingliz tilida) — GIMP’ning rasmiy sayti