PNG rasm formati

PNG
Kengaytmasi .png
MIME-turi image/png
Ishlab chiquvchi PNG ishlab chiquvchilar guruhi (PNG Development Group)
E’lon qilingan 1-oktabr 1996-yil
So‘nggi versiya
Format turi Rastrli grafika
Asoslangan format Deflate
Keyingi formatlari APNG, JNG, MNG
Standart(lar) ISO 15948, RFC 2083
Ochiq format? Ha
Veb-sayt libpng.org/pub/pn… (inglizcha)
png-mng.sourceforge.net/… (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

PNG (ingl. portable network graphics — «ko‘chma tarmoq grafikasi», qisqartmasi ingliz tilida /pɪŋ/) — rastrli grafik ma’lumotlarni saqlash formati bo‘lib, unda yo‘qotishsiz siqish quyidagi algoritm asosida bajariladi: Deflate.

PNG erkin format sifatida GIFning o‘rnini bosish uchun yaratilgan. Shu sababli internetda rekursiv qisqartma — «PNG is Not GIF» («PNG — GIF emas») paydo bo‘lgan.

Format tarixi

4-yanvar 1995-yilda Tomas Boutell bir qator Usenet konferensiyalarida GIFdan kam bo‘lmagan erkin format yaratishni taklif qildi. G‘oya e’lon qilinganidan uch hafta o‘tib, yangi formatning to‘rtta versiyasi ishlab chiqildi. Dastlab u PBF (Portable Bitmap Format) deb atalgan, hozirgi nomini esa 23-yanvar 1995-yilda oldi. O‘sha yilning dekabridayoq PNG 0.92 versiyasi spetsifikatsiyasi W3C konsorsiumida ko‘rib chiqildi. 1-oktabr 1996-yilda PNG 1.0 versiyasi chiqarilgach, u to‘laqonli tarmoq grafik formati sifatida tavsiya etildi.

2025-yil iyunida format quyidagilarni rasman qo‘llab-quvvatlay boshladi: HDR, APNG (animatsiyali PNG fayllari) va Exif metama’lumotlari.

Qo‘llanish sohasi

Grafik muharrirlarda shaffoflikni ko‘rsatish uchun odatda ishlatiladigan shaxmat katakli fon ustida 8 bitli shaffoflik kanali bilan tasvirlangan PNG formatidagi rasm

PNG formati eskirgan va nisbatan sodda bo‘lgan GIF formatining, shuningdek, ma’lum darajada ancha murakkab TIFF formatining o‘rnini bosish uchun ishlab chiqilgan. PNG, avvalo, internetda foydalanish va grafikani tahrirlash uchun mo‘ljallangan.

PNG qo‘llab-quvvatlaydigan uchta asosiy rastrli tasvir turi:

PNG grafik ma’lumotlarni siqilgan holda saqlaydi. Bunda, masalan, quyidagi formatdan farqli o‘laroq, siqish yo‘qotishsiz bajariladi: JPEG.

Uning GIFga nisbatan asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:

GIF formati CompuServe tomonidan 1987-yilda yaratilgan va dastlab undan erkin foydalanishga ruxsat berilmagan. 2004-yilda amal qilish muddati tugagan LZW siqish algoritmiga oid Unisys patentlari GIFda qo‘llangani sababli, undan erkin dasturiy ta’minotda foydalanish qiyin edi. Hozir bunday cheklovlar yo‘q. PNG esa boshidanoq patent bilan cheklanmagan, ochiq Deflate siqish algoritmidan foydalanadi. Uning bepul dasturiy amalga oshirish variantlari internetda mavjud. Ko‘plab ma’lumotlarni siqish dasturlari ham shu algoritmdan foydalanadi, jumladan, PKZIP va gzip (GNU zip).

Ko‘p rangli fayllarni PNG formati GIFga qaraganda kuchliroq siqadi, ammo farq taxminan 5—25 % ni tashkil qiladi. Bu PNGning mutlaq ustun bo‘lishi uchun yetarli emas, chunki 2—16 rangli kichik fayllarni GIF ham kam bo‘lmagan samaradorlik bilan siqadi.

PNG tasvirlarni tahrirlash, hatto tahrirlashning oraliq bosqichlarini saqlash uchun ham yaxshi formatdir, chunki tasvirni qayta tiklash va qayta saqlash uning sifatini pasaytirmaydi. Bundan tashqari, masalan, TIFFdan farqli ravishda, PNG spetsifikatsiyasi dastur ishlab chiquvchilarga qaysi imkoniyatlarni amalga oshirishni o‘zlari tanlashga ruxsat bermaydi. Shu bois PNGda saqlangan har qanday tasvirni PNGni qo‘llab-quvvatlaydigan boshqa har qanday dasturda ochish mumkin.

Deflate algoritmining turli amalga oshirilishlari turli darajadagi siqishni ta’minlaydi. Shu sababli eng yaxshi siqish natijasini olish uchun bir nechta sozlama variantlari bilan tasvirlarni qayta siqadigan dasturlar yaratilgan. Masalan, tarmoq (fork) sifatida pngcrush asosidagi OptiPNG va AdvanceCOMP to‘plamidagi advpng (siqish uchun 7-Zip).

Animatsiya

GIFning PNGda amalga oshirilmagan bir xususiyati bor: bitta faylda bir nechta tasvirni, jumladan animatsiyani saqlash. PNG dastlab bitta faylda faqat bitta tasvirni saqlash uchun mo‘ljallangan edi.

Animatsiyali tasvirlarni uzatish uchun kengaytirilgan MNG formati ishlab chiqildi. U 1999-yil o‘rtalarida e’lon qilingan va hozir turli dasturlarda qo‘llab-quvvatlanadi, biroq hanuz keng qabul qilingan formatga aylanmagan.

Ba’zilar, xususan, Mozilla Foundation dasturchilari MNGni murakkabligi, uni amalga oshirish uchun katta hajmdagi dastur kodi talab qilinishi va PNG bilan orqaga mosligi yo‘qligi sababli tanqid qilishgan. 2004-yilda ular APNG formatini ishlab chiqdilar. PNG va MNG ishlab chiquvchilari uni rasmiy standart sifatida qabul qilishmagan, ammo 2008-yilga kelib uni quyidagilar qo‘llab-quvvatlagan: ayrim brauzerlarning sinov versiyalari va ba’zi tasvir ko‘rish dasturlari.

Brauzerlar bilan moslik

Hamma veb-brauzerlar PNG fayli tarkibini bir xil aks ettirmaydi. Quyidagilar muammo tug‘dirishi mumkin:

  1. Qisman shaffoflik (alfa-kanal).
  2. Palitradagi shaffoflikni qo‘llab-quvvatlash.
  3. Gamma-tuzatish.
  4. Rangni tuzatish (ICC).

PNG tasvirlarining 32 bitli (to‘liq) shaffofligini Microsoft Internet Explorer brauzerida qo‘llab-quvvatlash muammosi uning yettinchi versiyasida hal etilgan. IEning boshqa versiyalarida veb-usta maxsus funksiyalar va skriptlarni veb-sahifaga qo‘shib, shaffoflikka erishishi mumkin.

Nomi

  • Norasmiy ravishda PNG «PNG is Not GIF» («PNG — GIF emas») deb talqin qilinadi. Bu mashhur rekursiv qisqartma «GNU is Not UNIX» («GNU — UNIX emas») bilan o‘xshash.
  • PNG ingliz tilida ping so‘zi bilan bir xil talaffuz qilinadi, ya’ni [pɪŋ].

Fayl formati

Fayl sarlavhasi

PNG fayli 8 baytli fayl imzosi bilan boshlanadi

Qiymat (o‘n oltilik — hex) Vazifasi
89 ASCIIga kirmaydigan belgi. PNGni matnli fayl sifatida aniqlashning oldini oladi.
50 4E 47 PNGning ASCII yozuvidagi ko‘rinishi.
0D 0A CRLF, DOS uslubidagi satr oxiri.
1A DOS rejimida faylni chiqarishni to‘xtatadi (fayl oxiri — end-of-file).
0A LF, Unix uslubidagi satr oxiri.

Chunklar (ma’lumotlar bloklari)

Chunklar — faylni tashkil etuvchi ma’lumot bloklaridir. Har bir chunk 4 ta qismdan iborat.

Length (uzunlik) Type (tur) Data (ma’lumotlar) CRC
4 bayt 4 bayt Length bayt 4 bayt

Uzunlik

Uzunlik — ma’lumotlar blokining hajmini ifodalovchi son qiymati.

Tur

Tur katta-kichik harflarga sezgir bo‘lgan 4 ta ASCII belgisidan iborat. Belgilarning registri (belgi sonli ifodasidagi beshinchi bit) dekoderga qo‘shimcha ma’lumot beradigan bayroqlar hisoblanadi.

  • Birinchi belgining registri chunkning muhim (katta harf) yoki yordamchi (kichik harf) ekanini belgilaydi. Muhim chunklarni har bir dekoder taniy olishi shart. Agar dekoder turini taniy olmaydigan muhim chunkga duch kelsa, xatolik bildirib, ishlashni to‘xtatishi kerak.
  • Ikkinchi belgining registri chunkning «ommaviy» (katta harf) yoki «xususiy» (kichik harf) ekanini bildiradi. «Ommaviy» chunklar rasmiy hujjatlashtirilgan bo‘lib, ko‘pchilik dekoderlar ularni taniydi. Agar maxsus ma’lumotni kodlash zarur bo‘lsa, chunk nomidagi ikkinchi belgi kichik harf bilan yozilishi lozim.
  • Uchinchi belgining registri kelajak uchun ajratilgan. U standartning turli versiyalarini farqlashda qo‘llanishi ko‘zda tutilgan. 1.0 va 1.1 versiyalarida uchinchi belgi katta harf bo‘lishi kerak. Agar u kichik harf bo‘lsa, amaldagi barcha dekoderlar bunday chunkni boshqa tanilmagan chunk kabi qayta ishlashi kerak (chunk muhim bo‘lsa, xatolik bilan to‘xtaydi; aks holda uni o‘tkazib yuboradi).
  • To‘rtinchi belgining registri ushbu chunkni taniy olmaydigan muharrirlar uni ko‘chirishi mumkinligini bildiradi. Belgi kichik harfda bo‘lsa, fayl qay darajada o‘zgartirilganidan qat’i nazar, chunkni ko‘chirish mumkin. Katta harfda bo‘lsa, faqat tahrirlash paytida birorta ham muhim chunkga o‘zgartirish kiritilmagan taqdirdagina ko‘chirish mumkin.

Muhim chunklar

  • IHDR — fayl sarlavhasi bo‘lib, tasvir haqidagi asosiy ma’lumotlarni saqlaydi. U birinchi chunk bo‘lishi shart. IHDR chunkidagi ma’lumotlar bloki quyidagi maydonlardan iborat:
    • Eni. 4 bayt.
    • Bo‘yi. 4 bayt.
    • Bit chuqurligi (bit depth) — pikselga emas, har bir namunaga (sample) to‘g‘ri keladigan bitlar sonini belgilaydi. 1 bayt.
    • Rang turi 3 ta bayroqdan iborat: 1 (palitra qo‘llanadi), 2 (tasvir monoxrom emas, rangli) va 4 (alfa-kanal mavjud). 1 bayt.
    • Siqish usuli. Hozircha[qachon?] faqat 0 qiymatiga, ya’ni deflate algoritmi bo‘yicha siqishga ruxsat berilgan. Qiymat 0 dan farq qilsa, chunk tanilmagan deb hisoblanadi va dekoder xato haqida xabar beradi. 1 bayt.
    • Filtrlash usuli. Hozircha[qachon?] faqat nolga teng bo‘lishi mumkin. 1 bayt.
    • Interlace (qatorlararo tartiblash) usuli ma’lumotlarni uzatish tartibini belgilaydi. Hozircha[qachon?] 2 ta qiymat mavjud: 0 (qatorlararo tartiblashsiz — no interlace) va 1 (Adam7 qatorlararo tartiblash — interlace). 1 bayt.
  • PLTE — palitra, ya’ni ranglar ro‘yxati.
  • IDAT — tasvirning o‘zini saqlaydi. Oqimli uzatish uchun tasvirni bir necha IDAT chunkiga bo‘lish mumkin. Har bir faylda kamida bitta IDAT chunki bo‘lishi shart. Unda fayl sarlavhasidagi siqish usuli maydoniga mos ravishda kodlangan ma’lumotlar saqlanadi.
  • IEND — yakunlovchi chunk; u fayldagi oxirgi chunk bo‘lishi shart. Fayl tugaganini bildiradi. Uning ma’lumotlar bloki bo‘sh bo‘ladi.

Yordamchi chunklar

  • bKGD — asosiy fon rangini belgilaydi.
  • cHRM — CIE 1931 rang fazosini belgilash uchun ishlatiladi.
  • gAMA — gamma qiymatini belgilaydi.
  • hIST — tasvirdagi har bir rangning gistogrammasi yoki umumiy miqdorini saqlashi mumkin.
  • iCCP — ICC rang profili.
  • iTXt — matnni UTF-8 kodlashida saqlaydi; matn siqilgan bo‘lishi, shuningdek, ixtiyoriy til belgisiga ega bo‘lishi mumkin. «XML:com.adobe.xmp» kalit so‘zli iTXt bloki quyidagi metama’lumot standarti bilan bog‘liq: Extensible Metadata Platform (XMP) — kengaytiriladigan metama’lumotlar platformasi.
  • pHYs — pikselning taxminiy o‘lchami va/yoki tasvir tomonlari nisbatini saqlaydi.
  • sBIT (muhim bitlar — significant bits) — tasvirning «rang aniqligi»ni (color-accuracy) belgilaydi (oq-qora, to‘liq rangli, shaffoflikka ega oq-qora va hokazo), bu esa dekodlashni soddalashtiradi.
  • sPLT — agar ranglarning to‘liq spektri mavjud bo‘lmasa, foydalanish uchun palitra taklif qiladi.
  • sRGB — standart sRGB sxemasidan foydalanilishini ko‘rsatadi.
  • sTER — stereoskopik tasvirlar ko‘rsatkichi.
  • tEXt — ISO/IEC 8859-1 kodlashidagi matnni saqlashi mumkin; har bir chunk uchun bittadan name=value juftligi bo‘ladi.
  • tIME — tasvir oxirgi marta o‘zgartirilgan sanani saqlaydi.
  • tRNS — shaffoflik haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi.
  • zTXt — tEXt bilan bir xil cheklovlarga ega siqilgan matn.

Havolalar