Elektron pul nima

Elektron pullarning tasnifi

Elektron yoki raqamli pullar — pulni saqlash va o‘tkazishda kompyuter tarmoqlaridan hamda qiymatni saqlash tizimlaridan foydalanishga aloqador ko‘plab ma’nolarda ishlatiladigan, mazmuni bir xil talqin qilinmaydigan va vaqt o‘tishi bilan rivojlanib borayotgan atamadir. Elektron pullar deganda an’anaviy valyutalarniham, davlatga qarashli bo‘lmagan xususiy valyutalarni ham saqlash va o‘tkazish tizimlari tushuniladi. Elektron pullar davlat markaziy banklaribelgilagan yoki kelishgan qoidalar bo‘yicha ham, nodavlat to‘lov tizimlarining o‘z qoidalari bo‘yicha ham muomalada bo‘lishi mumkin.

Aynan Yevropa Ittifoqida elektron pullar deb pul majburiyatlarining emitent tomonidan elektron shaklda (ya’ni elektron tashuvchida) foydalanuvchi tasarrufida saqlanadigan turiga aytiladi. Bunday pul majburiyatlari quyidagi uch mezonga javob beradi:

  1. Elektron tashuvchida qayd etiladi va saqlanadi.
  2. Boshqa shaxslardan miqdori kamida muomalaga chiqarilgan pul qiymatiga teng mablag‘ olingach, emitent tomonidan chiqariladi.
  3. Emitentdan tashqari boshqa tashkilotlar tomonidan ham to‘lov vositasi sifatida qabul qilinadi.

Rossiyada «Milliy to‘lov tizimi to‘g‘risida»gi qonun elektron pul mablag‘larining o‘ziga xos ta’rifini o‘z ichiga oladi.

Elektron pullarning mohiyati

«Elektron pullar» atamasi nisbatan yangi bo'lib, ko'pincha innovatsion texnik yechimlarga asoslangan keng turdagi to'lov vositalariga nisbatan ishlatiladi. Shu sababli elektron pullarning iqtisodiy va huquqiy mohiyatini bir ma'noda ifodalaydigan, butun dunyoda tan olingan yagona ta'rif mavjud emas.

Elektron pullarga ichki ziddiyat xos: bir tomondan, ular to'lov vositasi, ikkinchi tomondan esa emitentning an'anaviy, elektron bo'lmagan pul bilan bajarilishi lozim bo'lgan majburiyatidir. Bu paradoksni tarixiy o'xshatish orqali tushuntirish mumkin: bir vaqtlar banknotalar ham tangalar yoki qimmatbaho metallar bilan to'lanishi lozim bo'lgan majburiyat sifatida qaralgan. Vaqt o'tishi bilan elektron pullar pul shakllaridan biri (tangalar, banknotalar, naqdsiz pullar va elektron pullar) bo'lib qolishi ehtimoldan xoli emas. Kelajakda markaziy banklar hozir tangalar zarb qilib, banknotalar chop etgani kabi elektron pullarni ham muomalaga chiqarishi mumkin.

Keng tarqalgan noto‘g‘ri fikrlardan biri — elektron pullarni naqdsiz pullar bilan tenglashtirish.

Elektron pullar shaxsga biriktirilmagan to‘lov mahsuloti bo‘lgani uchun bankdagi pul muomalasidan alohida aylanishi mumkin, biroq davlat yoki bank to‘lov tizimlarida ham muomalada bo‘lishi mumkin.

Odatda elektron pullar kompyuter tarmoqlari, Internet, to'lov kartalari, elektron hamyonlar va to'lov kartalari bilan ishlaydigan qurilmalar (bankomatlar, POS-terminallar, to'lov kiosklari) yordamida muomalaga kiritiladi. Boshqa to'lov vositalari ham qo'llanadi: bilaguzuklar, breloklar, mobil telefon modullari hamda maxsus to'lov chipi o'rnatilgan boshqa qurilmalar.

Elektron pullarning turlari

Elektron pullar odatda ikki turga bo‘linadi: smart-kartalarga asoslangan (ingl. card-based) va tarmoqlarga asoslangan (ingl. network-based). Har ikkala guruh foydalanuvchini identifikatsiya qilmasdan operatsiyalar o'tkazishga ruxsat beradigan anonim (shaxsga biriktirilmagan) va foydalanuvchini majburiy identifikatsiya qilishni talab etadigan anonim bo'lmagan (shaxsga biriktirilgan) tizimlarga bo'linadi.

Shuningdek, davlat elektron pullari va xususiy pullarnibir-biridan farqlash zarur. Davlat elektron pullari milliy valyutada ifodalanadi va davlat to‘lov tizimining tarkibiy qismidir. Shunga ko‘ra, bunday pullar milliy qonunchilik asosida muomalaga chiqariladi va aylanadi. Davlat elektron pullariga misol — markaziy bank raqamli valyutasi, ya’ni milliy fiat valyutalarningraqamli muqobili. Ular markaziy banklartomonidan chiqariladi, tartibga solinadi va kafolatlanadi. 2023-yil holatiga ko‘ra, 100 dan ortiq mamlakat davlat raqamli valyutalarini yaratish variantlarini faol o‘rganayotgan edi, ikki mamlakat esa (Bagama orollari va Yamayka) ularni allaqachon joriy etgan edi.

Xususiy elektron pullar nodavlat to'lov tizimlarining elektron birliklari bo'lib, ularning chiqarilishi va muomalasi shu tizimlarning o'z qoidalari bilan tartibga solinadi. Turli mamlakatlarda bunday to'lov tizimlari ustidan davlat nazorati va tartibga solish darajasi keskin farq qiladi. Nodavlat to'lov tizimlari ko'pincha o'z elektron pullarini milliy yoki xorijiy valyutaga bog'laydi, ammo davlatlar xususiy pullarning ishonchliligi yoki likvidligini hech qanday tarzda kafolatlamaydi.

Yevropa Markaziy bankining (YMB)pozitsiyasiga ko‘ra, bank hisobvarag‘idan foydalanish vositalari, xususan, an’anaviy bank to'lov kartalari (mikroprotsessorli ham, magnit tasmali ham), shuningdek, internet-banking elektron pullar jumlasiga kirmaydi. Elektron pullar bilan hisob-kitob qilinadigan tizimlarda esa bank hisobvaraqlaridan faqat tizimga pul kiritish va undan pul chiqarish uchun foydalaniladi. Bunda foydalanuvchilarning karta yoki joriy hisobvaraqlari emas, balki elektron pul emitentining birlashtirilgan bank hisobvarag'i ishlatiladi. Elektron pullar muomalaga chiqarilganda an'anaviy pullar emitentning birlashtirilgan bank hisobvarag'iga o'tkaziladi. Elektron pullar qoplash uchun taqdim etilganda esa an'anaviy pullar emitentning birlashtirilgan bank hisobvarag'idan yechib olinadi.

Yevropa Markaziy bankining pozitsiyasiga ko'ra, faqat bitta maqsad uchun mo'ljallangan oldindan to'langan kartalar ham elektron pul hisoblanmaydi. Masalan: sovg'a kartasi, yoqilg'i kartasi, telefon kartasi va hokazolar. Bunday to‘lov vositasidan foydalanish yangi to‘lov amalga oshirilganini anglatmaydi. Haqiqiy to‘lov karta sotib olingan yoki uning balansi to‘ldirilgan paytda bajariladi. Undan foydalanish odatda yangi pul oqimlarini yuzaga keltirmaydi; bu oldindan to‘langan tovar yoki xizmatlar iste’moli haqidagi oddiy axborot almashinuvidir.

Elektron pullarni muomalaga chiqarish

Elektron pullarga oid eng muhim siyosiy masalalardan biri — emitentni, ya'ni mamlakatda elektron pul chiqarish huquqiga ega tashkilotlar ro'yxatini belgilashdir. Emissiya masalasi ham milliy elektron pullarga (davlat valyutalaridan birida ifodalangan), ham xususiy elektron pullarga (davlat to'lov tizimidan tashqarida muomalada bo'lgan) tegishlidir. Dunyo mamlakatlari qonunchiligida bu masala yuzasidan yagona yondashuv mavjud emas.

Amaldagi Yevropa Ittifoqi qonunchiligi elektron pullarni chiqarish vakolatini yangi turdagi kredit muassasalari — elektron pul institutlariga (ELMI) ham beradi. Hindiston, Meksika, Nigeriya, Singapur, Tayvan va Ukrainada elektron pullarni faqat banklar chiqarishi mumkin. Gonkongda elektron pul emitentlari depozit kompaniyasi litsenziyasini olishi shart. Rossiyada esa elektron pullarni faqat kredit tashkilotlari — banklar yoki nobank kredit tashkilotlari (NKT), ya’ni elektron pul operatori va bank hisobvarag‘ini ochmasdan pul o‘tkazish faoliyatini yuritishga litsenziyasi bor tashkilotlar muomalaga chiqarishi mumkin.

Elektron pullarning rivojlanish tarixi

1993-yilda Yevropa Ittifoqi markaziy banklari o'sha vaqtda elektron pul hisoblangan oldindan to'langan kartalarhodisasini o'rganishni boshladi. Tahlil natijalari 1994-yil may oyida e'lon qilinib, elektron pullar mavjudligi rasman e'tirof etildi. Yangi texnologik mexanizmlar, xususan, ko'p maqsadli oldindan to'langan kartalar tahlil qilinar ekan, Yevropa Ittifoqi markaziy banklari muhim xulosaga keldi: bunday mahsulotlar ommalashsa, to'lov tizimining yaxlitligini saqlash uchun markaziy banklar tomonidan doimiy monitoring olib borish, axborot almashish va siyosiy qarorlar qabul qilish zarur bo'ladi.

1993-yildan boshlab nafaqat kartalarga asoslangan elektron pullar (ingl. card-based), balki tarmoqqa asoslangan elektron pullar ham (ingl. network-based).

1996-yilda G10 mamlakatlari markaziy banklari rahbarlari butun dunyodagi elektron pullar muomalasini kuzatish niyatini bildirdi. Shu vaqtdan boshlab «Xalqaro hisob-kitoblar banki» dunyo markaziy banklari ko'magida elektron pullar va ular bilan bog'liq tizimlarning rivojlanishini muntazam tahlil qilib keladi. Dastlab ma'lumotlar maxfiy bo'lib, faqat markaziy banklar uchun ochiq edi, 2000-yil may oyidan esa ommaga taqdim etila boshlandi. 2004-yilgi tadqiqotda 95 mamlakat markaziy banklari qatnashdi va elektron pullar dunyoning 37 mamlakatida ishlayotgani aniqlandi.

Elektron pullarning anonimligi

Elektron pullar anonim yoki shaxsga biriktirilgan bo'lishi mumkin. O'z mohiyatiga ko'ra, elektron pullar shaxsga biriktirilgan naqdsiz pullardan ko'ra anonim naqd pullarga yaqinroq. Anonimlikning mavjud yoki mavjud emasligi muayyan to'lov tizimidagi elektron pul muomalasi qoidalari va mexanizmlariga bog'liq.

Aksariyat davlat tartibga soluvchi organlari, shuningdek, davlat va nodavlat to'lov tizimlari turli usullar bilan elektron pul foydalanuvchilarining shaxsini aniqlash va operatsiyalarni shaxsga bog'lashni rag'batlantirishga urinadi (qarang: «O'z mijozingni bil»). Masalan, tarmoqqa asoslangan elektron pullarda to'lov tizimlari anonim foydalanuvchilar elektron hamyonining miqdorini cheklaydi, shaxsi aniqlangan foydalanuvchilar uchun esa limitlarni oshiradi. Kartaga asoslangan elektron pullarda hamyonning eng yuqori summasi cheklanib, uni to'ldirishning shaxsga bog'langan usullari joriy etiladi.

Kriptografik himoya

Elektron pullarni yaratishda kriptografiyadan foydalanishni Devid Chaumtaklif qilgan. U shifrlash va elektron imzoga oid bir qancha protokollarni ham ishlab chiqqan. Pulni yechish va kiritish bo'yicha tranzaksiyalar o'rtasidagi bog'liqlikni yashirish uchun maxfiy aloqa algoritmidan foydalangan. Chaum g'oyasining mohiyati «ko'r» raqamli imzo (ingl. blind signature) deb ataladigan tizimdan iborat: imzo qo'yuvchi shaxs axborotning faqat o'ziga zarur qismini ko'radi, biroq raqamli imzosi bilan barcha axborotning haqiqiyligini tasdiqlaydi: emitent banknotalarning nominalini ko'radi va haqiqiyligini tasdiqlashi mumkin, ammo ularning seriya raqamlarini bilmaydi; bu raqamlar faqat pul egasiga ma'lum bo'ladi.

Bunday «ko'r» imzo banknotaning butun mazmuni haqiqiyligini oddiy raqamli imzo kabi ishonchli kafolatlashini qat'iy isbotlash mumkin. Oddiy raqamli imzo so'nggi yillarda elektron hujjatlarning haqiqiyligini tasdiqlashning eng ommabop vositalaridan biriga aylandi. Buning asosida RSA-shifrlash usuli yotadi.

Rivojlanish istiqbollari

Hozirgi vaqtda elektron pullar kichik to‘lovlarda naqd pulning ehtimoliy o‘rnini bosuvchi vosita sifatida qaralmoqda. Biroq o‘z xususiyatlariga ko‘ra, elektron pullar hisob-kitoblarda naqd pulni qisman yoki butunlay almashtirishi mumkin. Bunda elektron hamyondasaqlanadigan pul miqdorining sun’iy cheklanishi tartibga soluvchi organlarning ushbu to‘lov vositasi ishonchliligi va xavfsizligiga yetarlicha ishonmasligi bilan bog‘liq. Salbiy misollar bo‘lmasa, bu limit oshirilishi yoki butunlay bekor qilinishi tabiiy.

Elektron pullarning afzalliklari

Elektron pullar ayniqsa ko'p sonli kichik to'lovlarni amalga oshirishda foydali va qulay. Masalan, transportda, kinoteatrlarda, klublarda to'lov qilish, kommunal xizmatlar va turli jarimalarni to'lash, Internetda hisob-kitob qilish va hokazolarda. Elektron pul orqali to'lov tez amalga oshadi, navbat yuzaga kelmaydi, qaytim berishga hojat bo'lmaydi va mablag' to'lovchidan qabul qiluvchiga tez yetib boradi.

Elektron pullarni eng avvalo naqd pul bilan taqqoslash to'g'riroq, chunki naqdsiz pul muomalasida shaxslar majburiy identifikatsiya qilinadi va har ikki tomonning rekvizitlari ma'lum bo'ladi. Elektron pul bilan hisob-kitob qilishda esa mablag' oluvchining rekvizitlarini bilish yetarli.

Elektron pullarning naqd pulga nisbatan quyidagi afzalliklari bor:

  • juda oson bo'linishi va birlashtirilishi — to'lov paytida qaytim berish zarurati tug'ilmaydi;
  • juda qulay ko'chirilishi — naqd puldan farqli ravishda, summa miqdori pulning hajmi yoki og'irligiga bog'liq emas;
  • elektron pullar emissiyasining juda arzonligi — tanga zarb qilish, banknota chop etish, metall, qog'oz, bo'yoq va boshqa materiallardan foydalanish kerak emas;
  • pulni qo'lda qayta sanash shart emas, bu vazifani saqlash yoki to'lov qurilmasi bajaradi;
  • elektron pullarning jismoniy qo'riqlanishini naqd puldagiga qaraganda osonroq tashkil etish mumkin;
  • to'lov amalga oshirilgan vaqt elektron tizimlarda qayd etiladi, inson omilining ta'siri kamayadi;
  • to'lov fiskallashtirilgan ekvayring qurilmasi orqali amalga oshirilganda savdogar mablag'ni soliqqa tortishdan yashira olmaydi;
  • elektron pullarni sanash, o'rash, tashish yoki ularga maxsus saqlash joylari tashkil etish talab qilinmaydi;
  • mukammal saqlanuvchanlik — elektron pullar vaqt o'tishi bilan o'z xususiyatlarini yo'qotmaydi;
  • mukammal sifat bir xilligi — elektron pul birliklari o'ziga xos alohida xususiyatlarga ega emas (masalan, tangadagi tirnalishlar kabi);
  • xavfsizlik — o'g'irlik, soxtalashtirish, nominal qiymatni o'zgartirish va shu kabilardan himoya kriptografik va elektron vositalar bilan ta'minlanadi;

Elektron pullarning kamchiliklari

  • barqaror huquqiy tartibga solish tizimining yo'qligi: ko'plab davlatlar elektron pullarga nisbatan aniq pozitsiyasini hali belgilamagan;
  • ko'chirish qulay bo'lishiga qaramay, elektron pullarni saqlash va muomalada ishlatish uchun maxsus vositalar zarur;
  • naqd puldagi kabi, elektron pul tashuvchisi jismonan yo'q qilinsa, egasi pul qiymatini tiklay olmaydi;
  • oson aniqlab bo'lmasligi — maxsus elektron qurilmalarsiz bu qanday buyum ekanini, undagi summani va boshqa ma'lumotlarni tezda bilib bo'lmaydi;
  • pulning bir qismini bir to'lovchidan boshqasiga bevosita o'tkazib bo'lmasligi;
  • elektron pul tizimlarini himoya qiladigan kriptografik vositalar hali uzoq muddatli muvaffaqiyatli foydalanish tarixiga ega emas;
  • nazariy jihatdan manfaatdor shaxslar to'lovchilarning shaxsiy ma'lumotlari va elektron pullarning bank tizimidan tashqaridagi muomalasini kuzatishga urinishi mumkin;
  • xavfsizlik (o'g'irlik, soxtalashtirish, nominalni o'zgartirish va shu kabilardan himoyalanish) keng muomala va muammosiz ishlashning uzoq tarixi bilan hali tasdiqlanmagan;
  • nazariy jihatdan himoya texnologiyalari yetarlicha rivojlanmagani sababli yangi usullar yordamida elektron pullarni o'g'irlash mumkin.

Joriy etish muammolari

Aksariyat mamlakatlarning markaziy banklari nazoratsiz emissiya va boshqa ehtimoliy suiiste’mollardan xavotirlanib, elektron pullarning rivojlanishiga juda ehtiyotkorlik bilan yondashadi. Vaholanki, elektron naqd pul tezkorlik, foydalanish qulayligi, yuqoriroq xavfsizlik, tranzaksiya to‘lovlarining kamligi, iqtisodiy faollikning Internetga ko‘chishi bilan biznes uchun yangi imkoniyatlar kabi ko‘plab afzalliklar berishi mumkin. Elektron pullarni joriy etish borasida ko‘plab bahsli masalalar mavjud. Elektron valyutalarni muomalaga kiritish bir qator savollarni tug‘diradi: soliq yig‘ish va emissiyani ta’minlashning hal etilmagan muammolari, xususiy elektron pullarni chiqarish va muomalaga kiritishni ta’minlash standartlarining yo‘qligi, elektron to‘lov tizimlaridan pul yuvish maqsadida foydalanish borasidagi xavotirlar.

Elektron pullar muomalasi uchun ancha murakkab texnologiyalar qo‘llanadi. Tijorat banklari esa har doim ham yangi mahsulotlarni mustaqil ishlab chiqishni istamaydi yoki bunga qodir emas.

Banklarning elektron pullar bilan bog'liq loyihalarni rivojlantirishni istamasligining asosiy sabablari:

  • raqobatchilar ham foydalanishi mumkin bo'lgan ishlanmalarni moliyalashtirish zarurati;
  • innovatsion ishlanmalar xarajatlarini bo'lishish maqsadida boshqa banklar bilan hamkorlik qilishdagi qiyinchiliklar;
  • yangi mahsulotlar mavjud bank mahsulotlarining bozor ulushini kamaytirishi;
  • o'z xodimlari orasida malakali mutaxassislarning yetishmasligi;
  • tashqi xizmat ko'rsatuvchi tashkilotlarning ishonchliligiga shubha.

Tijorat banklarining «elektron pul» loyihalarini amalga oshirishdagi qiyinchiliklari fonida bozorda ko'plab kichik loyihalar va startaplar paydo bo'lmoqda. Ularning hozirgi asosiy muammolari quyidagilar:

  • «elektron pullar» haqiqiy bozorining nihoyatda kichikligi;
  • to'lov tizimlari sohasidagi qonunchilikning avvalo bank sektoriga yo'naltirilgani;
  • tartibga soluvchi organlarning bank bo'lmagan kompaniyalarni to'lov tizimlari bozoriga kiritishga tayyor emasligi;
  • bir-biri bilan raqobatlashadigan, iste'molchilar ehtiyojiga sust moslashgan texnologiyalarning ko'pligi va standartlarning yo'qligi.

Yangi «elektron pullar» bozorining muammolari uzoq davom etadigan tadrijiy rivojlanish yo‘li bilan yoki davlat tashabbusidagi yirik infratuzilma loyihalari yordamida hal etilishi mumkin (masalan, Rossiyaning Milliy to'lov kartalari tizimi yoki Ukrainaning «Prostir»).

Elektron pullarni joriy etish va ulardan foydalanishning xalqaro tajribasi

Fiat[noma’lum atama] tarmoqqa asoslangan elektron pullar

Fiat[noma’lum atama] smart-kartalarga asoslangan elektron pullar

Tarmoqqa asoslangan xususiy elektron pullar

Rossiyada

Rossiyaning «Milliy to‘lov tizimi to‘g‘risida»gi qonunida elektron pul mablag‘lariga quyidagicha ta’rif beriladi: ular bir shaxs (pul mablag‘ini taqdim etuvchi shaxs) tomonidan boshqa shaxsga oldindan topshirilgan, ushbu boshqa shaxs esa topshirilgan mablag‘ miqdori haqidagi ma’lumotni bank hisobvarag‘i ochmasdan hisobga oladigan (majburiyatni olgan shaxs) pul mablag‘laridir. Bunday mablag‘lar ularni taqdim etgan shaxsning uchinchi shaxslar oldidagi pul majburiyatlarini bajarish uchun mo‘ljallanadi; u mablag‘lar bo‘yicha ko‘rsatmalarni faqat elektron to‘lov vositalari orqali berish huquqiga ega. Biroq qimmatli qog‘ozlar bozorida, kliring faoliyatini amalga oshiruvchi va (yoki) investitsiya fondlari,, payli investitsiya fondlari va nodavlat pensiya fondlarini boshqarish bilan professional tarzda shug‘ullanuvchi tashkilotlar olib, shu tashkilotlar faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilikka muvofiq bank hisobvarag‘i ochmasdan hisobga olinadigan pul mablag‘lari elektron pul hisoblanmaydi.

Bundan tashqari, Rossiyada elektron pullar uch toifaga bo'linadi: shaxsga biriktirilgan elektron vositalar, shaxsga biriktirilmagan elektron vositalar va korporativ elektron vositalar. Shaxsga biriktirilgan yoki biriktirilmagan hamyonlar faqat jismoniy shaxslarga, korporativ hamyonlar esa faqat yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarga tegishli bo'lishi mumkin. Jismoniy shaxslarning hamyonlari o'rtasida ichki to'lovlar, shuningdek, korporativ hamyonlarga to'lovlar amalga oshirishga ruxsat etilgan. Korporativ hamyonlardan esa faqat jismoniy shaxslarga to'lash mumkin; bir yuridik shaxsning korporativ hamyonidan boshqa yuridik shaxsning korporativ hamyoniga to'lov o'tkazish taqiqlangan.[manba 1378 kundan beri ko'rsatilmagan]

Belarusda

Belarus Respublikasi Milliy bankiga ko‘ra, elektron pullar — naqd yoki naqdsiz pul mablag‘lari evaziga muomalaga chiqarilgan, elektron shaklda saqlanadigan qiymat birliklaridir. Ular mazkur qiymat birliklarini muomalaga chiqargan shaxs bilan ham, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar bilan ham hisob-kitob qilishda to‘lov vositasi sifatida qabul qilinadi. Shuningdek, ular ushbu qiymat birliklarini taqdim etgan istalgan yuridik yoki jismoniy shaxsga pul mablag‘larini qaytarish bo‘yicha emitent majburiyatining miqdorini ifodalaydi. Elektron pullar bilan operatsiyalarni tartibga solish 2010-yilda boshlangan va hozirda ularni faqat mamlakat banklari hamda nobank kredit-moliya tashkilotlari chiqarish huquqiga ega.

Elektron pullar bilan operatsiyalar quyidagi huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi:

  • Belarus Respublikasi Prezidentining 28-dekabr 2014-yildagi 6-sonli «Giyohvand moddalarning noqonuniy muomalasiga qarshi kurashish bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi dekreti. Unga ko‘ra, elektron hamyon ochilayotgan yoki ochilgan shaxslar hamyondagi elektron pul miqdoridan qat’i nazar, majburiy identifikatsiya qilinishi kerak;
  • Belarus Respublikasi Bank kodeksining 14- va 274-moddalari;
  • Belarus Respublikasi Milliy banki boshqaruvining 26-noyabr 2003-yildagi 201-sonli qarori bilan tasdiqlangan Elektron pullar bilan operatsiyalarni amalga oshirish qoidalari.
  • Belarus Respublikasi Prezidentining 22.09.2005 sanasidagi 12-sonli «Yuqori texnologiyalar parki to‘g‘risida»gi dekreti bilan tasdiqlangan Yuqori texnologiyalar parki to‘g‘risidagi nizom (21.12.2017 sanasidagi 8-sonli «Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish to‘g‘risida»gi dekret tahririda).

2022-yil sentabr holatiga ko'ra, elektron pullarni 9 ta bank chiqarmoqda.

Adabiyotlar

Havolalar