| Elektr induksiyasi | |
|---|---|
| O‘lchamligi | L−2TI |
| O‘lchov birliklari | |
| SI | Kl/m² |
| Eslatmalar | |
| Vektor kattalik | |
Elektr induksiyasi (elektr siljishi) — vektor kattalik, ya’ni elektr maydoni kuchlanganligi vektori va qutblanish vektori yig‘indisi.
SI tizimida: .
SGS tizimida: .
Elektr induksiyasining qiymati SGS tizimida SGSE yoki SGSM birliklarida, Xalqaro birliklar tizimida (SI) esa kulonning m² ga nisbati (L−2TI) bilan o‘lchanadi. Maxsus nisbiylik nazariyasi doirasida va (magnit maydon kuchlanganligi) vektorlari yagona tenzorga birlashtiriladi; u elektromagnit maydon tenzoriga o‘xshaydi.
Aniqlovchi tenglamalar
SGS tizimida induksiya vektori uchun tenglamalar quyidagicha (Maksvell tenglamalarining ikkinchi jufti)
SI tizimida
Bu yerda — zaryad zichligi (erkin zaryadlar uchun), — tok zichligi (erkin zaryadlar uchun). Shunday qilib, vektorini kiritish Maksvell tenglamalaridan noma’lum molekulyar toklar va qutblanish zaryadlarini chiqarib tashlash imkonini beradi.
Moddiy muhit tenglamalari
Elektromagnit maydonni to‘liq aniqlash uchun Maksvell tenglamalarini moddiy muhit tenglamalari bilan to‘ldirish kerak. Ular moddada va (shuningdek, va ) vektorlarini o‘zaro bog‘laydi. Vakuumda bu vektorlar bir-biriga mos keladi, moddada esa ularning o‘zaro bog‘lanishi ko‘pincha chiziqli deb qaraladi:
- .
Quyidagi kattaliklari dielektrik singdiruvchanlik tenzorini hosil qiladi. Bu tenzor jism ichidagi nuqtaning joylashuviga ham, elektromagnit maydon tebranishlari chastotasiga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Izotrop muhitlarda dielektrik singdiruvchanlik tenzori skalyar kattalikka aylanadi. Bu kattalik ham dielektrik singdiruvchanlik deb ataladi. Bunday holda uchun moddiy muhit tenglamalari sodda ko‘rinishga keladi:
- .
Shunday muhitlar ham borki, ularda va orasidagi bog‘lanish chiziqli emas (asosan, segnetoelektriklarda).
Chegaraviy shartlar
Ikki modda chegarasida qiymatining, ya’ni vektori normal komponentasining sakrashi erkin zaryadlarning sirt zichligi bilan aniqlanadi:
- (SGS tizimida)
- (SI tizimida),
bu yerda — ikki muhitning ajralish sirtidagi nuqta, — shu nuqtada sirtga normal yo‘nalgan vektor (birinchi muhitdan ikkinchisiga yo‘naltirilgan), — erkin zaryadlarning sirt zichligi.
Agar dielektriklar ko‘rib chiqilsa, bu tenglama vektorining normal komponentasi muhitlar chegarasida uzluksizligini anglatadi. vektorining tangensial komponentasi uchun esa oddiy tenglama yozib bo‘lmaydi; uni uchun chegaraviy shartlar va moddiy muhit tenglamalari yordamida aniqlash kerak.
Adabiyotlar
- Sivuxin D. V. Fizikaning umumiy kursi. — 4-nashr, o‘zgarishsiz. — M.: Fizmatlit; MFTI nashriyoti, 2004. — J. III. Elektr. — 656 bet — ISBN 5-9221-0227-3; ISBN 5-89155-086-5..