Elektr induksiya nima

Elektr induksiyasi
D→
O‘lchamligi L−2TI
O‘lchov birliklari
SI Kl/m²
Eslatmalar
Vektor kattalik

Elektr induksiyasi (elektr siljishi) — vektor kattalik, ya’ni elektr maydoni kuchlanganligi vektori va qutblanish vektori yig‘indisi.

SI tizimida: 𝐃=ε0𝐄+𝐏.

SGS tizimida: 𝐃=𝐄+4π𝐏.

Elektr induksiyasining qiymati SGS tizimida SGSE yoki SGSM birliklarida, Xalqaro birliklar tizimida (SI) esa kulonning m² ga nisbati (L−2TI) bilan o‘lchanadi. Maxsus nisbiylik nazariyasi doirasida 𝐃 va 𝐇 (magnit maydon kuchlanganligi) vektorlari yagona tenzorga birlashtiriladi; u elektromagnit maydon tenzoriga o‘xshaydi.

Aniqlovchi tenglamalar

SGS tizimida induksiya vektori uchun tenglamalar quyidagicha (Maksvell tenglamalarining ikkinchi jufti)

div𝐃=4πρ
rot𝐇=4πc𝐣+1c∂𝐃∂t

SI tizimida

div𝐃=ρ
rot𝐇=𝐣+∂𝐃∂t

Bu yerda ρ — zaryad zichligi (erkin zaryadlar uchun), 𝐣 — tok zichligi (erkin zaryadlar uchun). Shunday qilib, 𝐃 vektorini kiritish Maksvell tenglamalaridan noma’lum molekulyar toklar va qutblanish zaryadlarini chiqarib tashlash imkonini beradi.

Moddiy muhit tenglamalari

Elektromagnit maydonni to‘liq aniqlash uchun Maksvell tenglamalarini moddiy muhit tenglamalari bilan to‘ldirish kerak. Ular moddada 𝐃 va 𝐄 (shuningdek, 𝐇 va 𝐁) vektorlarini o‘zaro bog‘laydi. Vakuumda bu vektorlar bir-biriga mos keladi, moddada esa ularning o‘zaro bog‘lanishi ko‘pincha chiziqli deb qaraladi:

Di=ε0∑j=13εijEj.

Quyidagi εij kattaliklari dielektrik singdiruvchanlik tenzorini hosil qiladi. Bu tenzor jism ichidagi nuqtaning joylashuviga ham, elektromagnit maydon tebranishlari chastotasiga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Izotrop muhitlarda dielektrik singdiruvchanlik tenzori skalyar kattalikka aylanadi. Bu kattalik ham dielektrik singdiruvchanlik deb ataladi. Bunday holda 𝐃 uchun moddiy muhit tenglamalari sodda ko‘rinishga keladi:

𝐃=ε0ε𝐄.

Shunday muhitlar ham borki, ularda 𝐃 va 𝐄 orasidagi bog‘lanish chiziqli emas (asosan, segnetoelektriklarda).

Chegaraviy shartlar

Ikki modda chegarasida Dn qiymatining, ya’ni 𝐃 vektori normal komponentasining sakrashi erkin zaryadlarning sirt zichligi bilan aniqlanadi:

D2n−D1n=4πσ(𝐫) (SGS tizimida)
D2n−D1n=σ(𝐫) (SI tizimida),

bu yerda 𝐫 — ikki muhitning ajralish sirtidagi nuqta, 𝐧 — shu nuqtada sirtga normal yo‘nalgan vektor (birinchi muhitdan ikkinchisiga yo‘naltirilgan), σ(𝐫) — erkin zaryadlarning sirt zichligi.

Agar dielektriklar ko‘rib chiqilsa, bu tenglama 𝐃 vektorining normal komponentasi muhitlar chegarasida uzluksizligini anglatadi. 𝐃 vektorining tangensial komponentasi uchun esa oddiy tenglama yozib bo‘lmaydi; uni 𝐄 uchun chegaraviy shartlar va moddiy muhit tenglamalari yordamida aniqlash kerak.

Adabiyotlar