Denpasar nima

Shahar
Denpasar
indonez. Denpasar
8°39′ j. k. 115°13′ sh. u.HGЯO
Mamlakat  Indoneziya
Viloyat Bali
Mer I Gusti Ngurah Jaya Negara
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan sana 27-fevral 1788
Maydoni 132,98 km²
Dengiz sathidan balandligi 4 ± 1 m va 34 m
Vaqt mintaqasi UTC+8:00
Aholisi
Aholisi 856 412 kishi (2014)
Milliy tarkibi baliyliklar, yavaliklar, xitoyliklar, sasaklar
Diniy tarkibi hinduiylik e’tiqodidagilar, musulmonlar-sunniylar, protestantlar
Rasmiy til indonez tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +62 361
Pochta indeksi 80100–80200
Avtomobil raqam kodi DK

web.archive.org/web/20070509131743/http://www.denpasar.go.id/
Денпасар на карте
Денпасар
Denpasar
Денпасар на карте
Денпасар
Denpasar
Логотип Викисклада Wikimedia Commonsdagi mediafayllar
Логотип Викигида Wikivoyagedagi sayohat qo‘llanmasi
Denpasar ko‘chalarida

Denpasar (indonez. Kota Denpasar, baliy. ᬤᬾᬦ᭄ᬧᬲᬃ Kota Denpsár) — shahar, u Indoneziyaning Bali orolining janubida joylashgan va Bali viloyatining ma’muriy markazidir. Aholisi 500 ming kishi (yaqin atrofdagi shahar atrofi hududlari bilan qariyb 700 ming kishi) bo‘lgan Denpasar oroldagi eng katta aholi punkti hamda Balidagi amaldagi Indoneziyaning ma’muriy-hududiy bo‘linishiga ko‘ra shahar maqomiga ega yagona aholi punktidir.

Sanur sharq tomondan, Kuta esa janub tomondan poytaxt bilan deyarli tutashib ketgan. Ular birgalikda yirik shahar aglomeratsiyasini tashkil etadi.

Etimologiyasi

Ilgari shahar Badung daryosi nomi bilan Badung deb atalgan; bu nom «itoatsiz» degan ma’noni bildiradi. Hozirgi Denpasar nomi baliy tilida «bozorning shimolida» degan ma’noni anglatadi.

Tarixi

Denpasar 1958 yilda Balining poytaxtiga aylangan. Bungacha u bir necha asr davomida Badung knyazligining poytaxti bo‘lgan. Shahar me’morchiligiga turli madaniyatlar: yava, xitoy va Yevropa madaniyatlari ta’sir ko‘rsatgan. Xitoy an’analari ayniqsa shahar markazida yaqqol ko‘zga tashlanadi. XIX asrda golland mustamlakachilari kelishi bilan Yevropa ta’sirining belgilari paydo bo‘lgan. So‘nggi yillarda qurilish ishlari jadal kechayotganiga qaramay, Denpasar hanuz viloyat shahriga xos qiyofasini saqlab qolmoqda. Bu yerda ibodatxonalar, brahmanlar uylari va saroylar yonida hamon sholizorlar hamda bog‘larni uchratish mumkin. Zamonaviy villalar bevosita sholizorlarda qurilgan, ma’muriy binolar yo‘llar bo‘ylab joylashgan, qishloqqa xos imoratlar esa zamonaviy me’morchilik namunalari bilan yonma-yon turadi.

Shahar uzoq vaqt knyazlikning ma’muriy markazi va muhim savdo tuguni bo‘lgan. Mahalliy zodagonlarning qarorgohi ham shu yerda joylashgan. XIX asrda gollandlar Balini o‘zlariga bo‘ysundirib, XX asrgacha uni nazorat qilgan. Vaqt o‘tishi bilan mahalliy hokimiyat o‘z huquqlarini himoya qilishga uringan, ammo gollandlar o‘z mavqeyini yanada mustahkamlagan. 1906 yilda Badung ularning qo‘shinlari tomonidan bosib olingan.

Biroq mustamlakachilar armiyasi rajaning saroyiga yaqinlashganda kutilmagan voqea yuz bergan. Qo‘shin qarshisiga chiqqan rajaga uning oila a’zolari, kohinlar va yuqori martabali a’yonlar hamrohlik qilgan. Hukmdorning o‘zi ham, uning atrofidagilar ham oq rangli dafn liboslarini kiygan edi. Ularning qo‘lida an’anaviy xanjar — kris bo‘lgan. Raja ishora qilgach, kohin hukmdorining yuragiga xanjar sanchgan. Marosimiy o‘z joniga qasd qilgan rajadan uning mulozimlari ham o‘rnak olgan. Gollandiya armiyasi jahon jamoatchiligi qoralanishidan cho‘chib, orol hududini tark etgan.

1936 yilda esa shaharni Denpasar deb qayta nomlashga qaror qilingan. U 1958 yilda poytaxt maqomini olgan. Ungacha poytaxt vazifasini Singaraja shahri bajargan. Denpasarning hozirgi qiyofasiga yava, xitoy va Yevropa madaniyatlari ta’sir ko‘rsatgan. Bugun bu madaniy yo‘nalishlar o‘zaro uzluksiz ta’sirlashib, shaharning betakror qiyofasini shakllantirmoqda. Shunga qaramay, milliy an’analar hozirgacha ustunlik qiladi.

Bali aeroporti Ngurah Ray nomi bilan ataladi.

Geografiyasi

Shaharni ikkiga ajratib turuvchi daryo — Badung

Diqqatga sazovor joylari

Puputan maydoni

Shaharning geografik va tarixiy markazi. Maydondagi yodgorlik 1906 yilgi voqealarni, ya’ni Badungdagi puputan marosimini abadiylashtiradi. O‘shanda mustamlaka qo‘shinlari bilan jangga kirishishdan oldin Badung rajasi, uning oila a’zolari va xonadoni, ayollar va bolalar, Badung zodagonlari hamda saroy xizmatkorlari marosimiy o‘z joniga qasd qilishgan. Miltiq va to‘plar bilan qurollangan golland qo‘shinlari ko‘z o‘ngida oq libos kiygan, qimmatbaho oltin taqinchoqlar taqqan baliyliklar o‘zlariga xanjar sanchishgan. Gollandlar ko‘rganlaridan dahshatga tushgan, askarlar esa oltin buyumlarni yechib olish uchun halok bo‘lganlar va jon talvasasida yotganlar oldiga yugurishgan. Yodgorlikda qo‘llarida malay xanjarlari tutgan erkak, ayol va ikki bola tasvirlangan.

Bali muzeyi

Bali muzeyi 1910 yilda Bali san’ati buyumlarining talon-toroj qilinishi va ularning Niderlandiya hamda Amerika Qo‘shma Shtatlariga olib chiqilishiga yo‘l qo‘ymaslikka uringan bir golland tomonidan qurilgan. Valter Spis ishtirokida binoda antropologiya va etnografiya muzeyi ochilgan. U saroylar va ibodatxonalar me’morchiligini qayta aks ettiruvchi ko‘plab an’anaviy pavilyonlardan iborat. Niqoblar, malay xanjarlari — krislar, rasmlar va haykallar Bali tarixi hamda turmush tarzini namoyish etadi.

Shimoliy qismdagi pavilyonda Rangda va Barong niqoblari hamda liboslari namoyish etiladi. Asosiy binoda tarixdan oldingi davrga oid bir qancha eksponatlar, miloddan avvalgi II asrga mansub sarkofaglar va bambuk yoki hind qamishidan yasalgan, urishtiriladigan xo‘rozlarni tashishga mo‘ljallangan qafaslar bor. Ikki oq-qora fotosurat puputan voqealarining hujjatli dalilidir.

Pura Jagatnatha

Muzey yonida 1953 yilda oliy baliylik iloh Sang Xyang Vidiga bag‘ishlab qurilgan Jagatnatha saroyi joylashgan. Ziyoratgoh marjon toshidan qurilgan va Yer sharini ifodalovchi toshbaqa ustida joylashgan. Toshbaqani ilonlar (nagalar) qo‘riqlaydi. Atrofda «Ramayana» va «Mahabharata».

Do‘konlar

Denpasarda qimmatbaho suvenirlar sotiladi: kumushdan ishlangan filigran buyumlar, malay xanjarlari — krislar, qo‘g‘irchoqlar, klassik saronglar. Oltin va kumushdan tayyorlangan zargarlik buyumlari ham ko‘p.

Agung Jagatnatha ibodatxonasi (Pura Agung Jagatnatha)

U 1970-yillarda qurilgan va Bali muzeyi yaqinida joylashgan. Ibodatxona Bali hinduizmi panteonining boshida turuvchi Xyang Tunggala (Hyang Tunggala) nomli iloh sharafiga bunyod etilgan. Ibodatxonaning o‘ziga xos jihati shundaki, uning qurilishida asosiy material sifatida oq marjon toshidan foydalanilgan. Bino bezaklarida qadimiy mifologiyaga oid ko‘plab tasvirlarni ko‘rish mumkin. Shu bois Jagatnatha ibodatxonasi Bali madaniy merosini qadrlaydiganlar va Sharq dinlarining o‘ziga xos xususiyatlariga qiziquvchilar uchun albatta tashrif buyurishga arzigulik maskandir.

Pura Maospahit ibodatxonasi (Pura Maospahit)

XIV asrda qurilgan. O‘sha tarixiy davrda Bali Yavadagi Majapahit (Majapahit) sulolasining kuchli ta’siri ostida bo‘lgan va ibodatxona shu sulola vakillari buyrug‘i bilan bunyod etilgan. Binoning me’moriy ko‘rinishi Denpasardagi diniy inshootlarning an’anaviy qiyofasidan farq qiladi. Maospahit ibodatxonasi deyarli butunlay g‘ishtdan qurilgan. Biroq bu yerda qadimgi ilohlarning ko‘plab haykallarini ham ko‘rish mumkin. Ularning ko‘rinishi deyarli hech kimni befarq qoldirmaydi.

Sudirman masjidi (Masjid Sudirman)

Denpasar markazida Sudirman masjidi (Masjid Sudirman) joylashgan. U harbiy hudud ichida bo‘lsa-da, jamoatchilik uchun ochiq. Sudirman masjidi o‘zining g‘ayrioddiy me’morchiligi bilan ajralib turadi. Unda Bali me’morchiligi unsurlari ham mujassam bo‘lib, bu mahalliy madaniyatga hurmat ifodasidir.

Muhammad masjidi (Masjid Muhammad)

E’tiborga loyiq yana bir bino — Muhammad masjidi (Masjid Muhammad). Uning tashqi ko‘rinishi arab mamlakatlaridagi masjidlarga o‘xshash tarzda ishlangan. U Jalan Imom Bonjol (Jalan Imam Bonjol) ko‘chasida joylashgan. Masjid ko‘chadan darhol ko‘zga tashlanmaydi. Boshqa binolar ortidan kutilmaganda namoyon bo‘ladigan bu masjid mo‘minlar va islom madaniyati ixlosmandlarining ko‘zini quvontiradi.

Iqlimi

Denpasar ekvatordan biroz janubroqda joylashgan bo‘lib, unga xos subekvatorial iqlim hukm suradi va yil davomida harorat deyarli o‘zgarmaydi. Yiliga 1 700 mm yog‘in tushadi. O‘rtacha eng yuqori harorat 29 dan 35 °C gacha o‘zgaradi, eng past harorat esa deyarli o‘zgarmas bo‘lib, yil davomida taxminan 23 °C ni tashkil etadi. Nam mavsum dekabrdan fevralgacha eng kuchli bo‘ladi, quruq mavsum avgustda cho‘qqisiga chiqadi, biroq quruq va nam mavsumlar o‘rtasida aniq chegara kuzatilmaydi.

Plyajlar

Sanur plyaji (Sanur)

Tinch dam olishni yoqtiruvchilar uchun mos. Uning uzunligi taxminan 5 km. Bu yerda iliq suv va deyarli oppoq qumli sohildan bahramand bo‘lish mumkin. Sanurda asosiy mashg‘ulot dayvingdir.

Legian (Legian)

Bu plyajni ko‘proq yoshlar afzal ko‘radi. Sohilning uzunligi atigi 500 m, ammo bu yerda ko‘plab barlar, kafelar va boshqa ko‘ngilochar maskanlarni topish mumkin. Legian qirg‘og‘idagi dengiz Sanur plyajidagidek sokin emas, shu sababli bu sohil serfing bilan shug‘ullanish uchun juda mos.

Mashhur tug‘ilganlar

  • Ida Bagus Oka (1936—2010) — indoneziyalik davlat va jamoat arbobi, Bali oroli gubernatori.

Havolalar