DeepSeek-R1 fikrlovchi AI modeli

DeepSeek
xitoycha soddal. 杭州深度求索人工智能基础技术研究有限公司
ingl. Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence Co., Ltd.
Изображение логотипа
Turi startap va texnologiya kompaniyasi
Tashkil etilgan sana 17 iyul 2023-yil; 3 yil avval (2023-07-17)
Joylashuvi Флаг Китайской Народной Республики Xitoy: Xanchjou, Chjetszyan
Asosiy shaxslar Lyan Venfen
Faoliyat sohasi axborot texnologiyalari
Mahsulotlari DeepSeek
Bosh kompaniya High-Flyer[Vikimaʼlumot]
Veb-sayti deepseek.com (ingl.) (xitoycha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

DeepSeek (xitoycha soddal. 深度求索, pinyin Shēndù Qiúsuǒ) — Xitoy kompaniyasi bo‘lib, u shu nomdagi modellar oilasiga mansub katta til modellarini ishlab chiqishga ixtisoslashgan. Kompaniyaning bosh qarorgohi Xanchjouda joylashgan. Unga Xitoyning xedj-fondi High-Flyer[ingl.] asos solgan va uni qo‘llab-quvvatlaydi. DeepSeek o‘z modellarini ochiq dastlabki kod bilan chiqargan. DeepSeek-V3 2024-yilda boshqa til modellari bilan teng darajada deb baholangan, jumladan, Qwen va ChatGPT.

DeepSeek-R1 modelining 2025-yil yanvarida chiqarilishi dunyo texnologiya kompaniyalari aksiyalari narxining qisqa muddatda keskin pasayishiga hamda sunʼiy intellektga yo‘naltirilgan investitsiyalarning qay darajada asosli baholanayotgani haqida bahslarga sabab bo‘ldi.

Tarixi

2015-yilda Chjetszyan universitetining uch nafar muhandisi High-Flyer kompaniyasiga asos soldi. Kompaniya aksiyalar savdosida mashinaviy o‘rganishdan foydalangan. 2019-yilda sunʼiy intellekt algoritmlarini tadqiq qilish bilan shug‘ullanuvchi High-Flyer AI kompaniyasi tashkil etildi. 2021-yilga kelib, High-Flyer’ning barcha savdo strategiyalarida sunʼiy intellekt ishlatilardi, shu bois uni Renaissance Technologies kompaniyasi bilan taqqoslashgan.

2023-yil aprelida High-Flyer umumiy sunʼiy intellektni tadqiq etishga qaratilgan yangi loyihani eʼlon qildi. Loyiha aksiyalar savdosida ishlatilmasligi va High-Flyer’ning moliyaviy biznesidan ajratilishi belgilandi. 2023-yil mayida loyiha DeepSeek nomi bilan ishga tushirildi. Unga High-Flyer xedj-fondining asoschilaridan biri Lyan Venfen rahbarlik qildi. DeepSeek ishlanmalarini High-Flyer moliyalashtiradi.

DeepSeek-V2 modelining 2024-yil mayida chiqarilishi Xitoyda sunʼiy intellekt modellari o‘rtasida narxlar urushini keltirib chiqardi: model arzon narxda yuqori samaradorlikni taklif qilardi. Uni «sunʼiy intellekt olamidagi Pinduoduo» deb atashdi, ByteDance, Tencent, Baidu va Alibaba kabi yirik texnologiya kompaniyalari esa o‘z sunʼiy intellekt modellari narxini pasaytirishga majbur bo‘ldi. DeepSeek narxlari past bo‘lishiga qaramay, kompaniya foyda ko‘rayotganini maʼlum qildi; uning raqobatchilari esa, aftidan, zarar bilan ishlayotgan edi.

2024-yil oxiriga kelib, DeepSeek tadqiqotlar bilan shug‘ullanar, mahsulotlarini tijoratlashtirish bo‘yicha batafsil rejalarini eʼlon qilmagan edi.

Xitoyning South China Morning Post gazetasi yozishicha, DeepSeek yangi xodimlarni ishga olishda tajribadan ko‘ra qobiliyatni ustun qo‘ygan. Shu sababli dasturchilarning aksariyati yaqinda o‘qishni tugatgan yoki sunʼiy intellekt sohasidagi faoliyatini endigina boshlagan mutaxassislar edi.

2025-yilga kelib, DeepSeek AQShning yetakchi texnologiya kompaniyalari tizimlari bilan tenglasha oladigan sunʼiy intellektni yaratdi; kompaniya taʼkidlashicha, bunga kamroq quvvatli chiplar va ancha kam mablag‘ evaziga erishilgan. DeepSeek xodimlarining yozishicha, V3 modelini Nvidia H800 chiplarida o‘qitishgan, bu chiplar esa Nvidia’ning yangi Blackwell chiplaridan sezilarli darajada kuchsiz. Mustaqil kuzatuvchilar DeepSeek va Xitoyning boshqa kompaniyalari muayyan ustunlikka egaligini taʼkidlashadi, chunki Xitoy bozorida ChatGPT va boshqa ayrim modellardan foydalanish Xitoyning Buyuk fayervoli orqali bloklangan. DeepSeek javoblarini, ehtimol, senzura qiladi. Biroq Xitoy uchun nozik hisoblangan mavzularning hammasi ham bunday cheklovga uchramaydi.

27-yanvar, 2025-yil: bozor reaksiyasi

Raqobatchilarga qaraganda bir necha baravar arzonroq ishlab chiqilgani taxmin qilinayotgan yangi R1 modelining ishga tushirilishi dunyo texnologiya kompaniyalari aksiyalari narxining keskin pasayishiga sabab bo‘ldi. Jumladan, 27-yanvar kuni (2025-yil) chip ishlab chiqarish uskunalari tayyorlovchisi ASML Holding NV aksiyalari 8 % dan ko‘proqqa tushdi. Nasdaq 100 indeksi 3 % ga pasayib, qariyb 1 trillion dollar yo‘qotdi. Tokioda aksiyalar narxi 8,5 % ga tushdi. Siemens Energy — sunʼiy intellekt infratuzilmasi uchun energetika uskunalarini ishlab chiqaruvchi kompaniya — aksiyalari 20 % ga arzonlashdi. Energetika kompaniyalari orasida aksiyalari 21 % ga tushgan Constellation Energy ham bor edi. Bungacha bunday kompaniyalar sunʼiy intellekt tufayli talab keskin ortib, foyda oshishini kutayotgan edi.

Vey-Sern Lingning (Union Bancaire Privée) so‘zlariga ko‘ra, «DeepSeek arzonroq narxda kuchli sunʼiy intellekt modellarini yaratish mumkinligini ko‘rsatmoqda». Nvidia korporatsiyasi aksiyalari bir kunda 17 % ga tushdi, buning oqibatida kompaniyaning bozor kapitallashuvi taxminan 600 milliard $ ga kamaydi. Bu AQSh fond bozori tarixidagi eng katta bir kunlik pasayish bo‘ldi. Ko‘plab mutaxassislar Nvidia chiplarini xarid qilish qisqarishini va investorlarning yetakchi texnologiya kompaniyalariga ishonchi susayishini taxmin qilishdi. Boshqalar esa sunʼiy intellektning ommalashishi va undan foydalanish imkoniyatlarining kengayishi chiplarga bo‘lgan talabni qo‘llab-quvvatlashiga umid bildirdi. Texnologiya sektoridagi ommaviy sotuvlar tufayli dunyoning eng boy 500 kishisi jami 108 milliard $ yo‘qotdi.

Bir sutkada kriptovalyutalarning sunʼiy intellekt bilan bog‘liq turlari umumiy bozor kapitallashuvi 22 % ga kamaydi.

Shu bilan birga, 27-yanvar holatiga ko‘ra, «DeepSeek — AI Assistant» mobil ilovasi AQSh, BAA, Janubiy Koreya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Xitoydagi App Store do‘konida ChatGPTni ortda qoldirib, birinchi o‘rinni egalladi. DeepSeek 2025-yil yanvarida Rossiyada eng mashhur sunʼiy intellekt tizimiga aylandi.

AQSh prezidenti Donald Tramp DeepSeek’ni Amerika texnologiya kompaniyalari uchun «ogohlantiruvchi signal» deb atadi.

Keyingi oqibatlar

DeepSeek sababli jahon bozorlarida yuzaga kelgan silkinish qisqa davom etdi. Shunga qaramay, Huaxi Securities tahlilchilari bu voqeani Xitoy investorlarining mahalliy sunʼiy intellekt kompaniyalariga qiziqishi oshgan burilish nuqtasi deb baholadi. 12-fevral kuni (2025-yil) Financial Times DeepSeek muvaffaqiyati fonida Gonkongdagi Xitoy texnologiya aksiyalari indeksi bir oy ichida 20 % dan ko‘proqqa o‘sgani haqida xabar berdi.

Taosha Van (Fidelity International[ingl.]) 2025-yil fevralida yozishicha, yetakchi sunʼiy intellekt modellarini ishlab chiqish qiymati so‘nggi ikki yil ichida taxminan 80 % ga pasaygan va DeepSeek bu tendensiyani tezlashtirishi mumkin. Uning fikricha, «DeepSeek sunʼiy intellekt davrida hamma narsa qanchalik tez o‘zgarishi mumkinligini va, ehtimol, o‘zgarishini eslatib turadi».

Modellar chiqarilishi

2-noyabr kuni (2023-yil) DeepSeek o‘zining birinchi modeli DeepSeek Coder’ni taqdim etdi. U bepul bo‘lib, undan tijorat maqsadida ham foydalanish mumkin edi. DeepSeek to‘liq ochiq dastlabki kodli modellaridan biroz farqlanuvchi «ochiq vaznli» (open-weight) modellar yaratadi: bunday modeldan MIT litsenziyasi asosida erkin takroran foydalanish, algoritmini o‘rganish va takomillashtirish mumkin, biroq o‘qitish maʼlumotlari taqdim etilmaydi.

29-noyabr kuni (2023-yil) DeepSeek DeepSeek LLM (katta til modeli)ni 67 milliard parametr bilan ishga tushirdi. Model o‘sha davrdagi boshqa katta til modellari bilan raqobat qilish uchun yaratilgan va samaradorligi jihatidan GPT-4ga yaqin edi. Biroq uning hisoblash samaradorligi va kengaytirilishi bilan bog‘liq muammolar paydo bo‘ldi. DeepSeek Chat nomli suhbat versiyasi ham chiqarildi.

V2 va V3

2024-yil mayida DeepSeek-V2 chiqarildi. Financial Times yozishicha, u muqobil modellardan arzon bo‘lib, har bir million generatsiya qilingan token uchun 2 yuan turardi. Vaterloo universiteti huzuridagi Tiger Lab laboratoriyasining katta til modellari reytingida DeepSeek-V2 yettinchi o‘rinni egalladi.

2024-yil dekabrida DeepSeek-V3 ishga tushirildi. Samaradorlik sinovlari uning Llama 3.1 va Qwen 2.5 modellaridan ustunligini, shuningdek, GPT-4o va Claude 3.5 Sonnet darajasida ekanini ko‘rsatdi. 2025-yil yanvar holatiga ko‘ra, mustaqil tekshiruvlar davom etmoqda edi. DeepSeek misoli AQShning Xitoyda sunʼiy intellekt rivojlanishiga qarshi sanksiyalari ehtimol unchalik samarali emasligini ko‘rsatdi. Amerikalik tahlilchi Rey Van Xitoyda ilg‘or sunʼiy intellekt chiplaridan erkin foydalanish imkoniyati bo‘lmagani sababli xitoylik olimlar cheklangan resurslar sharoitida innovatsiyalar yaratishga majbur bo‘layotganini taxmin qildi. Ishlab chiqaruvchi maʼlumotiga ko‘ra, modelni o‘qitishning umumiy qiymati taxminan 5,58 million AQSh dollarini tashkil etgan, jarayonning o‘zi esa taxminan ikki oy davom etgan.

DeepSeek-V3 685 milliard parametrga va ko‘p ekspertli arxitekturaga[ingl.] (MoE) ega. Unda 256 ta ekspert bo‘lib, har bir token uchun ulardan 8 tasi faollashadi. Har bir token 37 milliard parametrni ishga tushiradi.

Bosqich Xarajat (ming GPU-soat) Qiymati (mln $)
dastlabki o‘qitish 2664 5,328
kontekstni kengaytirish 119 0,24
nozik sozlash 5 0,01
jami 2788 5,576

R1

2024-yil noyabrida mantiqiy xulosa chiqarish, matematik mulohaza yuritish va real vaqt rejimida masalalarni yechishni talab qiladigan vazifalar uchun DeepSeek-R1-Lite-Preview paydo bo‘ldi. DeepSeek uning samaradorligi OpenAI o1ning samaradorligidan AIME[ingl.] va MATH kabi sinovlarda ustun bo‘lganini daʼvo qildi. Biroq The Wall Street Journal nashri qayd etishicha, 15 ta AIME 2024 sinov masalasida OpenAI o1 yechimlarni DeepSeek R1-Lite-Preview’ga qaraganda tezroq topgan.

2025-yil yanvarida DeepSeek-R1 va DeepSeek-R1-Zero chiqarildi. Ular V3 modeliga asoslangan va avvalgilaridan ilg‘orroq. Bu modellar javoblarni insonning mulohaza yuritishiga o‘xshash tarzda, bosqichma-bosqich hosil qiladi. Dastlabki sinovlarga ko‘ra, R1 matematika, kimyo va dasturlashdagi ayrim vazifalarda o1 bilan bir xil darajadagi samaradorlikni ko‘rsatgan.

2025-yil mayida DeepSeek-R1’ning takomillashtirilgan versiyasi chiqarildi va uning parametrlari soni 671 milliarddan 685 milliardga oshdi. Bundan tashqari, DeepSeek-R1-0528-Qwen3-8B nomli yengilroq neyron tarmog‘i ham taqdim etildi. U Qwen3-8B til modeli asosida distillatsiya usuli bilan yaratilgan.

V3.1

2025-yilda Xitoyning DeepSeek kompaniyasi ishlab chiqqan katta til modeli. Model taxminan 685 milliard parametrga ega bo‘lib, suhbatlashish, mantiqiy mulohaza yuritish va dasturlash imkoniyatlarini birlashtiruvchi gibrid arxitektura asosida qurilgan. DeepSeek V3.1 128 000 tagacha kontekst tokenini qayta ishlay oladi. Bu bir necha yuz sahifalik matnlarni tahlil qilish imkonini beradi.

Tanqid va senzura

ChatGPT va DeepSeek’ning Tayvan maqomi haqidagi javoblarini taqqoslash namunasi
DeepSeek’ning Si Szinpin va Narendra Modi

Kuzatishlarga ko‘ra, R1 modelining rasmiy API versiyasi nozik mavzular, ayniqsa Xitoyda siyosiy ahamiyatga ega deb hisoblanadigan masalalar yuzasidan senzura mexanizmlaridan foydalanadi. Masalan, model 1989-yilda Tyananmen maydonida yuz bergan voqealar haqidagi savollarga javob berishdan bosh tortadi. Baʼzan sunʼiy intellekt dastlab javob yaratadi, biroq ko‘p o‘tmay uni o‘chirib, quyidagi xabar bilan almashtiradi: «Sorry, that’s beyond my current scope. Let’s talk about something else.» (rus. «Kechirasiz, bu hozirgi imkoniyatlarim doirasidan tashqarida. Keling, boshqa mavzu haqida gaplashamiz.»).

Modelga o‘rnatilgan senzura mexanizmlari va cheklovlarini faqat R1 modelining ochiq versiyasida qisman chetlab o‘tish mumkin. Xitoy internet regulyatorlari belgilagan «asosiy sotsialistik qadriyatlar» tilga olinganda yoki Tayvan bilan bog‘liq masalalar ko‘tarilganda muhokama to‘xtatiladi.

Jurnalist Entoni Kimerining yozishicha, sunʼiy intellekt tizimidan xorijda taʼsir o‘tkazish, noto‘g‘ri maʼlumot tarqatish, kuzatuv olib borish va kiberqurol yaratish uchun Xitoy maxsus xizmatlari foydalanishi mumkin. Shuningdek, ilova foydalanuvchilarning shaxsiy maʼlumotlarini Xitoyga uzatishi ehtimoli bor.

Hindistonning The Indian Express gazetasi DeepSeek-R1 chiqarilgan vaqt Xitoy sunʼiy intellektining rivojlanish darajasi haqidagi signal bo‘lishi mumkinligi borasidagi xavotirlar keng tarqalganini qayd etadi. R1 aynan Donald Tramp AQSh prezidenti bo‘lgan paytda taqdim etilgan.

Brokerlik kompaniyasi Bernstein tahlilchilari V3 modelini o‘qitishga sarflangan jami xarajatlar eʼlon qilingan 5,58 million $ dan ancha yuqori deb taxmin qilishadi va DeepSeek modellarini mo‘jiza deb bilishmaydi. Ular DeepSeek R1’ni o‘qitish xarajatlarini oshkor qilmaganiga ham eʼtibor qaratishadi. Scale AI kompaniyasining bosh direktori Aleksandr Van intervyuda DeepSeek’da go‘yoki 50 000 ta Nvidia H100 chipi borligini aytdi, biroq buni tasdiqlovchi dalil keltirmadi. OpenAI va Devid Saks — AQSh prezidentining sunʼiy intellekt bo‘yicha maxsus vakili — DeepSeek o‘z modelini o‘qitishda raqobatchi modellaridan foydalangan bo‘lishi mumkinligidan shubhalanishdi.

Havolalar