Chaqaloqlarda tish chiqishi – bu har bir ota-ona uchun katta ahamiyatga ega bo‘lgan tabiiy bosqichlardan biridir. Bu holat odatda chaqaloq hayotining birinchi yilida boshlanadi va 3 yoshga kelib sut tishlarining to‘liq chiqishi bilan yakunlanadi. Bu davrda bolaning og‘iz bo‘shlig‘ida o‘zgarishlar yuz beradi, tishlar milk ostidan chiqib, o‘z o‘rnini egallay boshlaydi. Tish chiqishi har bir bolada individual kechadi. Ba'zilarida bu jarayon oson va sezilarsiz bo‘lishi mumkin, boshqalarida esa og‘riqli va bezovtalik bilan kechadi. Odatda birinchi tishlar 4–7 oylikda chiqadi, lekin ayrim bolalarda bu jarayon 3 oylikda yoki hatto bir yoshga yaqin boshlanishi mumkin.
Birinchi tishlarning chiqish tartibi
Ko‘pchilik chaqaloqlarda birinchi bo‘lib pastki old kesuvchi tishlar chiqadi. Bu odatda 6 oylik atrofida yuz beradi. Keyingi navbatda yuqori old kesuvchi tishlar chiqadi. Ularning ortidan yuqori va pastki yon kesuvchilar, keyin kichik jag‘, so‘ngra qoziq va nihoyat katta jag‘ tishlari chiqadi. Bu tartib har doim ham qat’iy bo‘lmaydi, ba’zi hollarda tishlar boshqacha ketma-ketlikda chiqishi mumkin. Har qanday holatda ham bu holat normal hisoblanadi, agar tishlar kechikmayotgan va bolaning umumiy holati yaxshi bo‘lsa.
Tish chiqish belgilari
Tish chiqish davrida chaqaloqlarda turli belgilar kuzatilishi mumkin. Eng keng tarqalgan belgilar – bu ko‘proq so‘lak ajralishi, milklarda qizarish va shishish, og‘izga qo‘l yoki turli buyumlarni solishga harakat qilish, uyqusizlik, ishtahaning kamayishi, injiqlik va ba’zan tana haroratining biroz ko‘tarilishi. Ba'zida diareya yoki burun oqishi ham kuzatilishi mumkin, ammo bu holatlar doimo tish chiqishi bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Shuning uchun, agar bolaning holati yomonlashsa yoki yuqori harorat davom etsa, shifokorga murojaat qilish muhimdir.
Og‘riq va noqulaylikni kamaytirish usullari
Chaqaloqlarda tish chiqishi og‘riqli bo‘lishi mumkin. Bunday holatda ota-onalar bolaning holatini yengillashtirish uchun turli usullardan foydalanishlari mumkin. Eng oddiy va samarali usullardan biri bu sovuq tish chiqish halqalaridan foydalanishdir. Ular chaqaloqning milklariga bosim berib, og‘riqni kamaytiradi. Shuningdek, chaqaloqqa maxsus rezina o‘yinchoqlar berish ham foydali bo‘lishi mumkin. Ba’zi hollarda, shifokor tavsiyasiga ko‘ra, maxsus og‘riq qoldiruvchi gel yoki dori vositalaridan foydalanish mumkin, ammo bularni faqat mutaxassis maslahatiga asosan qo‘llash lozim. Uy sharoitida chaqaloqning milklarini toza barmoq yoki steril mato bilan yumshoq massaj qilish ham foydali bo‘ladi.
Tish chiqish va ovqatlanish o‘zgarishlari
Tish chiqishi davrida ko‘pgina chaqaloqlar ovqatlanishda o‘zgarishlarga uchraydi. Ba'zilarida ishtaha kamayadi, boshqalarida esa emish yoki chaynash qiyinlashadi. Bu holat odatda vaqtinchalik bo‘ladi va tish chiqqach, bola yana odatdagi tartibda ovqatlana boshlaydi. Shu sababli ota-onalar sabrli bo‘lishlari va bolaning holatiga qarab ovqatlanishni moslashtirishlari kerak. Ba’zan yumshoqroq yoki iliq ovqatlar berish, chaqaloqni ko‘proq emizish yoki suyuqliklar bilan ta’minlash foydali bo‘ladi.
Tish chiqishi va immunitet
Tish chiqish chaqaloq immun tizimiga ham ta’sir qilishi mumkin. Bu davrda bola o‘zini zaifroq his qilishi, organizmi turli infeksiyalarga nisbatan sezuvchanroq bo‘lishi mumkin. Chunki og‘riq va noqulaylik sababli bola kamroq uxlashi, yomon ovqatlanishi mumkin, bu esa immunitetga bevosita ta’sir qiladi. Shuning uchun bu davrda chaqaloqning sog‘lig‘iga alohida e’tibor qaratish zarur. Uni haddan tashqari sovuqdan yoki odam ko‘p joylardan himoya qilish, tozalikka rioya qilish va emizikli bo‘lsa, onaning sog‘lom ovqatlanishiga e’tibor berish kerak.
Tish chiqishi kechiksa nima qilish kerak
Agar bolaning birinchi tishlari 12 oygacha chiqmasa, bu holat shifokor tomonidan kuzatilishi lozim. Garchi ayrim hollarda bu holat genetik bo‘lishi yoki oilaviy xususiyatga ega bo‘lishi mumkin, ammo ba’zan raxit, gormonal buzilishlar yoki boshqa sog‘liq muammolari bunga sabab bo‘lishi mumkin. Tish chiqish kechikayotgan bolalar pediatr yoki bolalar stomatologi tomonidan tekshiruvdan o‘tkazilishi kerak. Tishlarning chiqmasligi ba’zida chaqaloqning umumiy rivojlanishiga ham ta’sir qilishi mumkin, shuning uchun bu holat e’tiborsiz qoldirilmasligi lozim.
Tish chiqish va ota-onalarning sabr-toqati
Tish chiqishi davri ota-onalar uchun ham sinov davri hisoblanadi. Bola injiqligi, uyqusizlik, ovqatlanishdagi muammolar, doimiy parvarish ehtiyoji ota-onani charchatishi mumkin. Bu holatda muhim narsa – sabr va bolaning holatini tushunishdir. Chaqaloq o‘z holatini so‘z bilan ifodalay olmagani sababli, ota-onaning mehribonligi, quchoqlashi, tinchlantiruvchi ovozi chaqaloq uchun katta tasalli bo‘lishi mumkin. Bu bosqich vaqtinchalik ekanini anglash, ota-onaga ruhiy bardamlik beradi. Bolaning holatini yengillashtirish uchun har ikki ota ham ishtirok etishi, bir-birini qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Tishlar chiqqanidan keyingi bosqichlar
Tish chiqishi faqat boshlanishdir. Tishlar chiqqach, ularni parvarishlash, to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish va keyinchalik doimiy tishlar uchun asos yaratish jarayoni boshlanadi. Sut tishlari doimiy tishlar o‘sadigan yo‘nalishni shakllantiradi. Shu sababli, ularni erta yo‘qotish yoki e’tiborsiz qoldirish noto‘g‘ri bo‘ladi. Bolaning 3–4 yoshga kelib barcha 20 ta sut tishi chiqib bo‘ladi va ular 6–7 yoshgacha saqlanadi. Bu davrda bola tish shifokori bilan doimiy tekshiruvlardan o‘tishi, og‘iz gigiyenasi bo‘yicha oddiy ko‘nikmalarni o‘rganishi kerak.
.
