Bir hujayrali organizmlar — tirik organizmlar, tanasi bitta hujayradan iborat (ko‘p hujayralilardan farqli ravishda). Bir hujayrali organizmlar bir-biriga yaqin qarindosh hisoblanmaydi. Ular orasida ham prokariotlar, ham eukariotlar mavjud. Bir hujayralilarga barcha arxeyalar, bakteriyalar va protistlarning katta qismi, shuningdek, ayrim o‘simliklar va zamburug‘lar ham kiradi. Ba’zan «bir hujayralilar» atamasi noto‘g‘ri ravishda sinonim sifatida protistlarga nisbatan qo‘llanadi (lot. Protista).

Bir hujayrali organizmlar shakli va o‘lchami jihatidan farqlanadi. Ularning o‘lchami 0,3 mkm dan (masalan, ayrim bakteriyalar, jumladan, mikoplazmalar) 20 sm gacha (ayrim ksenofioforalar, masalan, Syringammina fragilissima). Bir hujayrali organizmlarning aksariyatini oddiy ko‘z bilan ko‘rib bo‘lmaydi. Ularni kuzatish uchun mikroskop kerak. Bir hujayralilar koloniyalar hosil qilishi mumkin.

Bir hujayrali organizmlarni Antoni van Levenguk 1673-yilda kashf etgan.

Yer yuzidagi dastlabki tirik organizmlar bir hujayrali bo‘lgan deb hisoblanadi. Ularning eng qadimgilari — bakteriyalar va arxeyalar.

Prokariotlar asosan bir hujayrali bo‘ladi, bundan ayrim sianobakteriyalar va aktinomitsetlar mustasno.

Eukariotlar yoki yadroli organizmlar (lot. Eucaryota) — domen (olamdan yuqori taksonomik guruh) bo‘lib, hujayralarida yadro mavjud bo‘lgan tirik organizmlarni birlashtiradi. Eukariotlar orasida bir hujayrali tuzilishga ega bo‘lganlar: eng sodda organizmlar, ayrim zamburug‘lar va ayrim suvo‘tlar.

Hayvonlar, o‘simliklar, zamburug‘lar, shuningdek, umumiy nom bilan ataluvchi protistlar — barchasi eukariot organizmlardir. Ular bir yoki ko‘p hujayrali bo‘lishi mumkin, ammo barchasining hujayralari umumiy tuzilish rejasiga ega. Bir-biridan juda farq qilishiga qaramay, bu organizmlarning barchasi umumiy kelib chiqishga ega deb hisoblanadi. Shu sababli yadroli organizmlar monofiletik takson sifatida eng yuqori taksonomik darajada ko‘rib chiqiladi. Eng keng tarqalgan farazlarga ko‘ra, eukariotlar 1,5—2 mlrd yil avval paydo bo‘lgan. Eukariotlar evolyutsiyasida simbiogenez — ehtimol, yadrosi allaqachon shakllangan va fagotsitozga qodir eukariot hujayra bilan uning ichiga yutilgan, kelajakdagi mitoxondriyalar va plastidlarning ajdodlari bo‘lgan bakteriyalar o‘rtasidagi simbioz muhim rol o‘ynagan.