Biom — bir tabiiy-iqlimiy mintaqaning ekotizimlari majmuasi.[1]
Boshqa manbalarda biom — biotsenozdan kattaroq, o‘zaro chambarchas bog‘langan ko‘plab biotsenozlarni birlashtiruvchi biosistema (biosistema) sifatida talqin qilinadi. Yudjin Odum (Eugene Odum) ta’rifida biom — “asosiy o‘simlik qoplami turi yoki landshaftning boshqa xarakterli belgisi bilan ajralib turadigan yirik mintaqaviy yoki subkontinental biosistema” deb izohlanadi.
Biomlar tasniflari bir nechta bo‘lib, 10 tadan 32 tagacha turdan iborat bo‘lishi mumkin. Biomlarning tarqalishi kenglik bo‘yicha zonalik (harorat mintaqalari), balandlik bo‘yicha vertikal zonalik (dengiz sathidan ko‘tarilganda haroratning pasayishi bilan bog‘liq balandlik mintaqalari) hamda sektorlilik (yog‘in-sochin taqsimoti) qonuniyatlariga bo‘ysunadi.
Biomlar
Quruqlikning eng muhim biomlari: tundra, tayga, keng bargli (barg to‘kuvchi) o‘rmonlar, dashtlar, savannalar, sahrolar, tropik nam o‘rmonlar, qishloq-yashil (doimiy yashil) o‘rmonlar, o‘rta yerbo‘yi tipidagi ekotizimlar.
Suv ekotizimlari biomlari avvalo suvning sho‘rligi, undagi oziqa moddalari miqdori, kislorod tarkibi, harorat, oqim tezligi kabi omillar bilan belgilanadi.
Chuchuk suv ekotizimlari turg‘un (ko‘l, hovuz) suvlar va oqim (daryo, soy) suvlar biomlariga bo‘linadi. Turg‘un suv ekotizimlari odatda xilma-xildir, chunki bu yerda biota tarkibi va uning mahsuldorligini belgilovchi sharoitlar ko‘proq diapazonda o‘zgaradi: suv havzasining chuqurligi, suvning kimyoviy tarkibi, havzaning o‘simlik bilan qoplanish darajasi va h.k. Oqim suv biomlarida oqim tezligi muhim rol o‘ynaydi: shag‘al-sayoz (perakat) joylar bilan tinch oqimli (plyos) uchastkalarda biota tarkibi farq qiladi.
Dengiz qirg‘oqlari ekotizimlari orasida qoyalik qirg‘oqlar biomlari (oziqa moddalarga nisbatan kambag‘al) va estuariylar (limanlar) biomlari (daryo quyilishlaridagi loy-qum sayozliklari, oziqa moddalarga boy) farqlanadi. Okeandagi boshqa biomlar: litoral (littoral), quruqlik shelfi (kontinental shelf), fotik avtotrof va afotik geterotrof pelagial (pelagic) ekotizimlar, bental (benthic), marjon riflari, gidrotermal oazislarning kemoavtotrof (chemoautotrophic) ekotizimlari.[2]
Subtropik va tropik hududlardan namunalarga misollar
- Quruq subtropiklar: Qrimning Janubiy sohili (YBK) — o‘rta yer dengizi iqlimi.
- Nam subtropiklar: Qora dengiz bo‘yi yo‘lagida Tuvapse — Trabzon.
- Subtropik finbosh (fynbos): Janubiy Afrika Respublikasi, Kaps viloyati atrofida (Janubiy Afrika biomlari).
- Tropik botqoqlar: Evergleyds, Florida, AQSH.
