| Fan | |
| Biogeografiya | |
|---|---|
| Biologik geografiya, inglizcha Biogeography | |
| | |
| Mavzu | Biologiya, Geografiya |
| Tadqiqot predmeti | Yer, organizmlar, ekotizimlar |
| Shakllanish davri | XIX asr |
| Asosiy yo‘nalishlar | zoogeografiya, fitogeografiya, ekotizimlar geografiyasi, biosfera va boshqalar |
Biogeografiya (biologik geografiya) — biologiya va geografiya fanlari tutashgan sohada shakllangan fan; quyidagi organizmlarning geografik tarqalishi va hududiy taqsimlanish qonuniyatlarini o‘rganadi: hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlar. Biogeografiya nafaqat biotsenozlarning, ya’ni geografik sharoit bilan belgilanadigan tirik organizmlar jamoalarining tarqalishini, balki ayrim hududlar faunasi va florasining xususiyatlarini ham o‘rganadi.
Fanning obyekti, predmeti va usullari

Tadqiqot obyekti — biosfera va uning tarkibiy qismlari, ya’ni Yer sayyorasining tirik organizmlar yashaydigan makoni.
Biogeografiyaning predmeti — organizmlar va ularning jamoalari (populyatsiyalar, biota va boshqalar) geografik tarqalishi hamda dinamikasining geografik muhit sharoitlariga bog‘liq qonuniyatlari.
Biogeografiyaga xos tadqiqot usullarini quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:
- qiyosiy-geografik usullar;
- faunistik, floristik va miqdoriy usullar;
- ekologik usullar;
- tarixiy va evolyutsion usullar;
- kartografik va geoinformatsion usullar.
Asosiy bo‘limlar
Biogeografiya bo‘limlari: Organizmlar geografiyasi (shu jumladan organizmlarning umumiy geografiyasi):
- Mikroorganizmlar geografiyasi (zamburug‘lar ham kiradi)
- Fitogeografiya — o‘simliklar geografiyasi (geobotanika)
- Zoogeografiya — hayvonlar geografiyasi
O‘simlik qoplami va hayvonlar jamoalarining geografiyasi:
- Mikrobiotsenozlar geografiyasi (zamburug‘lar ham kiradi)
- Fitotsenozlar geografiyasi — o‘simlik qoplami geografiyasi
- Zootsenozlar geografiyasi — hayvonlar jamoalari geografiyasi
Boshqa yo‘nalishlar:
- Sintetik biogeografiya — turli darajadagi ekotizimlar va biotsenozlar geografiyasi.
- Evolyutsion biogeografiya — biotaning yashash muhitiga moslashuvchanligini o‘rganadi.
- Ekologik biogeografiya
- Paleobiogeografiya
- Biogeografiyadagi tendensiyalar va biogeografik prognozlash.
Tarix

Yangi ilmiy yo‘nalish asoschisi sifatida A. Gumboldt (1769—1859) e’tirof etiladi. Uning sayohatlari va ilmiy ishlari biogeografiyaga asos solgan.
M. A. Menzbir biogeografiya tarixini to‘rt davrga ajratgan:
- Dunyoning paydo bo‘lishi haqidagi Bibliya aqidalarining mutlaq haqiqatligiga ko‘r-ko‘rona ishonish
- Hukmronlik qilgan nazariya: katastrofalar nazariyasi
- Katastrofalar nazariyasidan voz kechish
- G‘alaba qozongan ta’limot — darvinizm.
Amerikalik olim L. Styuart 1957-yilda biogeografiya tarixini uch davrga ajratgan:
- Sistematikani Karl Linney tomonidan yaratish va tirik mavjudotlarning «yaratilish markazi»ni izlash
- Evolyutsion ta’limotni yaratgan olim — Charlz Darvin
- Qonunlari kashf etilgan soha — genetika.
A. G. Voronov ilm-fan rivojlanishini davrlashtirishni kengaytirib, olti davrni ajratgan:
- tarqoq ma’lumotlar davri;
- flora va fauna haqidagi ma’lumotlarning to‘planish davri;
- umumlashtiruvchi botanik va zoogeografik asarlarning yaratilishi;
- tadqiqotlarning jadal rivojlanish davri;
- o‘simlik jamoalari haqidagi ta’limotning rivojlanish davri;
- yagona biogeografiya fanining shakllanishi.
- V. B. Sochava biogeografiyani hayot geografiyasining umumiy qonuniyatlarini o‘rganuvchi fan, ya’ni botanik geografiya va zoologik geografiya negizidagi umumlashtiruvchi fan deb hisoblagan.
- A. P. Kuzyakin quyidagi sohada yangi ilmiy yo‘nalish ishlab chiqqan: zoogeografiya — Landshaft zoogeografiyasi.
Asosiy tushunchalar
Adabiyotlar
- Voronov A. G. Biogeografiya (biologiya elementlari bilan) [oliy o‘quv yurtlari uchun darslik]. — M.: MDU, 1963. — 342 bet.
- Vtorov P. P., Drozdov N. N. Biogeografiya [oliy o‘quv yurtlari uchun darslik]. — M.: Vlados-Press, 2001. — 302 bet. — ISBN 5-305-00024-6.
- Naymark Ye. B. Biogeografiyaning predmeti haqida // Umumiy biologiya jurnali. 2006. № 4.
- Yablokov A. V., Ostroumov S. A. Tirik tabiatni muhofaza qilish darajalari. / N. G. Xrushchyov tahriri ostida. — M.: Nauka, 1985. — 174 bet. — (Inson va atrof-muhit).
- Biogeografiya // Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov. — 3-nashr. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978. (Murojaat qilingan sana: 6 fevral 2012)
- Ponirovskiy Ye. N., Safronova I. N., Kalmikova O. G. Biogeografiya: darslik. — I. N. Safronova umumiy tahriri ostida. — Orenburg: Orenburg davlat universiteti nashriyoti, 2023. — 503 bet. — ISBN 978-5-7410-3058-5