Biogeografiya nima

Fan
Biogeografiya
Biologik geografiya, inglizcha Biogeography
Mavzu Biologiya, Geografiya
Tadqiqot predmeti Yer, organizmlar, ekotizimlar
Shakllanish davri XIX asr
Asosiy yo‘nalishlar zoogeografiya, fitogeografiya, ekotizimlar geografiyasi, biosfera va boshqalar
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Biogeografiya (biologik geografiya) — biologiya va geografiya fanlari tutashgan sohada shakllangan fan; quyidagi organizmlarning geografik tarqalishi va hududiy taqsimlanish qonuniyatlarini o‘rganadi: hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlar. Biogeografiya nafaqat biotsenozlarning, ya’ni geografik sharoit bilan belgilanadigan tirik organizmlar jamoalarining tarqalishini, balki ayrim hududlar faunasi va florasining xususiyatlarini ham o‘rganadi.

Fanning obyekti, predmeti va usullari

Yevropaning asosiy biogeografik mintaqalari

Tadqiqot obyekti — biosfera va uning tarkibiy qismlari, ya’ni Yer sayyorasining tirik organizmlar yashaydigan makoni.

Biogeografiyaning predmeti — organizmlar va ularning jamoalari (populyatsiyalar, biota va boshqalar) geografik tarqalishi hamda dinamikasining geografik muhit sharoitlariga bog‘liq qonuniyatlari.

Biogeografiyaga xos tadqiqot usullarini quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:

  • qiyosiy-geografik usullar;
  • faunistik, floristik va miqdoriy usullar;
  • ekologik usullar;
  • tarixiy va evolyutsion usullar;
  • kartografik va geoinformatsion usullar.

Asosiy bo‘limlar

Biogeografiya bo‘limlari: Organizmlar geografiyasi (shu jumladan organizmlarning umumiy geografiyasi):

O‘simlik qoplami va hayvonlar jamoalarining geografiyasi:

Boshqa yo‘nalishlar:

Tarix

Aleksandr fon Gumboldt

Yangi ilmiy yo‘nalish asoschisi sifatida A. Gumboldt (1769—1859) e’tirof etiladi. Uning sayohatlari va ilmiy ishlari biogeografiyaga asos solgan.

M. A. Menzbir biogeografiya tarixini to‘rt davrga ajratgan:

  1. Dunyoning paydo bo‘lishi haqidagi Bibliya aqidalarining mutlaq haqiqatligiga ko‘r-ko‘rona ishonish
  2. Hukmronlik qilgan nazariya: katastrofalar nazariyasi
  3. Katastrofalar nazariyasidan voz kechish
  4. G‘alaba qozongan ta’limot — darvinizm.

Amerikalik olim L. Styuart 1957-yilda biogeografiya tarixini uch davrga ajratgan:

  1. Sistematikani Karl Linney tomonidan yaratish va tirik mavjudotlarning «yaratilish markazi»ni izlash
  2. Evolyutsion ta’limotni yaratgan olim — Charlz Darvin
  3. Qonunlari kashf etilgan soha — genetika.

A. G. Voronov ilm-fan rivojlanishini davrlashtirishni kengaytirib, olti davrni ajratgan:

  1. tarqoq ma’lumotlar davri;
  2. flora va fauna haqidagi ma’lumotlarning to‘planish davri;
  3. umumlashtiruvchi botanik va zoogeografik asarlarning yaratilishi;
  4. tadqiqotlarning jadal rivojlanish davri;
  5. o‘simlik jamoalari haqidagi ta’limotning rivojlanish davri;
  6. yagona biogeografiya fanining shakllanishi.

Asosiy tushunchalar

Adabiyotlar

Havolalar