| Aktinomitsetlar | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Actinomyces israelii | ||||||
| Ilmiy tasnif | ||||||
|
Domen: Tip: Aktinomitsetlar |
||||||
| Xalqaro ilmiy nomi | ||||||
| Actinobacteria Thrash va Coates 2012 | ||||||
| ||||||
Aktinomitsetlar (lot. Actinomycetota yoki aktinobakteriyalar lot. Actinobacteria) — grammusbat bakteriyalar tipi bo‘lib, ularning DNKsida guanin va sitozin miqdori yuqori bo‘ladi. Bu tipga shu nomdagi sinf bilan birga yana 5 ta sinf kiradi. Ular quruqlikda yoki suvda yashashi mumkin. Aktinomitsetlarni RNK yoxud glutamin sintetaza fermenti tahlili asosida tasniflash taklif etilgan.
Yashash muhiti va hayot tarzi
Aktinobakteriyalar tuproqlarda, shuningdek, chuchuk suvlar va dengizlarda yashaydi. Ular organik moddalarning, jumladan, sellyuloza va xitinning parchalanishida muhim rol o‘ynaydi va shu tariqa organik moddalar hamda uglerod aylanishida ishtirok etadi. Bu tuproqdagi oziq moddalar zaxirasini to‘ldiradi, bu esa chirindi (gumus) hosil bo‘lishi uchun muhimdir. Boshqa aktinobakteriyalar o‘simlik va hayvonlarda ham yashaydi. Ular orasida ayrim kasallik qo‘zg‘atuvchi turlar ham bor, jumladan, mikobakteriyalar, streptomitsetlar.
O‘ziga xos xususiyatlari
Ayrim turlar tarmoqlanuvchi iplar hosil qiladi. Ular mitseliyga o‘xshaydi. Shu sababli ular «aktinomitsetlar» deb nomlangan va dastlab zamburug‘lar qatoriga kiritilgan. Turlarning aksariyati aerob, ammo ayrimlari, masalan, Actinomyces israelii, anaerob sharoitda ham yashay oladi.
Aktinobakteriyalarning ayrim turlari yomg‘irdan keyin tuproqdan taraladigan o‘ziga xos hidning yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Bu hodisa, asosan, iqlimi iliq hududlarda kuzatiladi.
Biologik ta’siri
Kemiruvchilarda o‘tkazilgan klinikagacha bo‘lgan tadqiqotlarning tizimli sharhiga ko‘ra, o‘nta tadqiqotning oltitasida Actinobacteria tipi gippokampdagi neyrogenez (yangi nerv hujayralarining hosil bo‘lishi) va BDNF (miyadan kelib chiqadigan neyrotrofik omil) darajasi bilan ijobiy bog‘liqlik ko‘rsatgan. Ushbu tip vakillari ichak o‘tkazuvchanligini saqlashda, butirat ishlab chiqaruvchi bakteriyalarni o‘zaro oziqlantirishda va yallig‘lanish jarayonlarini kamaytirishda ishtirok etadi.
Tasnifi
2017-yil dekabr holatiga ko‘ra, aktinobakteriyalar tipi tarkibiga quyidagi taksonlar (tartib darajasigacha) kiradi:
- Sinf Acidimicrobiia Norris 2013
- Tartib Acidimicrobiales Stackebrandt et al. 1997 emend. Zhi et al. 2009
- Sinf Actinobacteria Stackebrandt et al. 1997 — Aktinomitsetlar
- Tartib Acidothermales Sen et al. 2014
- Tartib Actinomycetales Buchanan 1917 emend. Zhi et al. 2009 — Aktinomitsetlar
- Tartib Bifidobacteriales Stackebrandt et al. 1997 emend. Zhi et al. 2009
- Tartib Frankiales Sen et al. 2014
- Tartib Geodermatophilales Sen et al. 2014
- Tartib Kineosporiales Kämpfer 2015
- Tartib Micrococcales Prévot 1940
- Tartib Nakamurellales Sen et al. 2014
- Tartib Nitriliruptorales Sorokin et al. 2009
- Sinf Coriobacteriia König 2013
- Tartib Coriobacteriales Stackebrandt et al. 1997 emend. Zhi et al. 2009
- Tartib Eggerthellales Gupta et al. 2013
- Sinf Nitriliruptoria Ludwig et al. 2013
- Tartib Egibacterales Zhang et al. 2016
- Tartib Euzebyales Kurahashi et al. 2010
- Sinf Rubrobacteria Suzuki 2013
- Tartib Gaiellales Albuquerque et al. 2012
- Tartib Rubrobacterales Rainey et al. 1997 emend. Zhi et al. 2009
- Tartib Solirubrobacterales Reddy va Garcia-Pichel 2009
- Sinf Thermoleophilia Suzuki va Whitman 2013
- Tartib Thermoleophilales Reddy va Garcia-Pichel 2009
Inson tomonidan foydalanilishi
Aktinobakteriyalar ikkilamchi metabolitlar ishlab chiqarishi bilan mashhur bo‘lib, shu sababli farmakologik va tijoriy jihatdan katta qiziqish uyg‘otadi. 1940-yilda Zelman Vaksman tuproqda yashovchi bakteriyalar aktinomitsin ishlab chiqarishini aniqladi. Shundan so‘ng tabiiy kelib chiqishga ega yana yuzlab boshqa antibiotiklar kashf etildi; ularni ishlab chiqaruvchilar aynan shu mikroorganizmlardir.