Bergen haqida

Shahar
Bergen
norv. Bergen
60°23′33″ shim. keng. 5°19′24″ sharq. uzun.HGЯO
Mamlakat  Norvegiya
Fyulke Vestlann (fyulke)
Mer Marit Varnke
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan 1070
Avvalgi nomlari Byorgvin
Maydoni 465 km²
Markazining balandligi 5 m
Vaqt mintaqasi UTC+1:00, yozda UTC+2:00
Aholisi
Aholisi ↗291 189 kishi (2023)
Aholi zichligi 569,7 kishi/km²
Rasmiy til norveg tili
Raqamli identifikatorlar
Pochta indekslari 5003-5098 (Bergen shahri)
5101-5124 (boshqa aholi punktlari)
ISO 3166-2:NO 1201
Boshqa ma’lumotlar
Берген (Норвегия)
Точка
Берген (Хордаланд)
Берген (Хордаланд)

bergen.kommune.no  (norv.)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Bergen (norv. Bergen Xalqaro fonetik alifbo: [ˈbæ̀rɡən]fayl haqida, mahalliy talaffuzda [ˈbæ̂ʁgæn]) — kattaligi bo‘yicha ikkinchi yirik shahar (Norvegiyada), fyulkening ma’muriy markazidir (fyulke — Vestlann), shuningdek, G‘arbiy Norvegiyaning eng yirik shahri. U mamlakatning g‘arbida, Shimoliy dengiz sohilidagi Midtxorlann mintaqasida joylashgan. Bergen yarimorolida joylashgan bo‘lib, dengizdan uni Askoy, Xolsnoy va Sutra orollari himoya qilib turadi.

1299-yilgacha Norvegiya poytaxti bo‘lgan, taxminan 1830-yillargacha esa mamlakatning eng yirik shahri ham hisoblangan. Hozir Bergen yirik port, neft sanoati markazidir. Shaharda universitet mavjud.

O‘rta asrlarga oid Bergen qirg‘oqbo‘yi hududi — Jahon merosi obyektlaridan biri sifatida YUNESKO ro‘yxatiga kiritilgan. 2000-yilda Bergen Yevropaning madaniyat poytaxti deb e’lon qilingan; bu yerda 1986-yilgi Yevrovideniye qo‘shiq tanlovi o‘tkazilgan.

Geografiyasi

Bergen Norvegiyaning g‘arbida, Shimoliy dengiz sohilida joylashgan. Bergen kommunasi (munitsipaliteti) hududida qirg‘oq bir necha fyordlar bilan kesilgan. Kommunaning o‘zi dengizga qaragan bir nechta vodiydan iborat. Bergen shahri esa Bergensdalen vodiysi va Bergen yarimoroli (norv. Bergenhalvøya) hududida joylashgan. Yarimorol Puddefyord tomonga cho‘zilgan. Shahar markazi Vogen qo‘ltig‘i sohilida joylashgan. Bergen kommunasida ko‘plab ko‘llar ham bor, ularning eng kattasi Kalanvannet (Kalandvannet).

Kemasozlik korxonasi hududi — Bryuggen (Bergen qirg‘oqbo‘yi hududi) 1979-yilda YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan

An’anaga ko‘ra, Bergen «yetti tepalik ustidagi shahar» (norv. de syv fjellene). Ular orasida Ulriken, Floyen, Lovstakken va Damsgorsfjellet bor. Qolgan uchta tepalik odatda Lyuderxurn, Sannviksfjellet, Blomanen, Runnemannen va Askoyfjellet tog‘lari orasidan tanlanadi. Bergenni birinchi bo‘lib «yetti tepalik shahri» deb shu yerda tug‘ilgan daniya-norveg yozuvchisi Lyudvig Xolberg atagan, deb hisoblanadi. Biroq yetti tepalik tasviri shahar gerbida 1444-yildayoq paydo bo‘lgan. Kommunaning eng baland nuqtasi — Gullfjelletstoppen tog‘i (987 m).

Bergen sakkizta tumanga (norv. bydeler) bo‘linadi: Arna, Bergenxus, Itrebygda, Laksevog, Orstad, Osane, Fana va Fyullingsdalen. Shahar markazi Bergenxus tumanida joylashgan. 1-yanvar 2016-yil holatiga ko‘ra, shahar aholisi 278 121 kishini tashkil etgan. Kommunaning umumiy maydoni 465,3 km², shundan quruqlikning ulushi 445,1 km² ni tashkil etadi.

Hozirgi ma’muriy bo‘linish 1972-yilda joriy etilgan. O‘shanda Bergen, Arna, Fana, Laksevog va Osane kommunalari birlashtirilib, Bergen kommunasi tuzilgan. Shu paytda Bergen alohida fyulke maqomini yo‘qotib, Xordalann tarkibiga kiritilgan.

Bergen, shuningdek, Bergen statistik shahar okrugining markazidir. Unga Askoy, Bergen, Vaksdal, Lindos, Melann, Osteroy, Radoy, Samnanger, Sunn, Us, Fusa, Fjel, Eygarden va Eustrxeym kommunalari kiradi. Mintaqaning umumiy aholisi 356 633 kishini tashkil etadi.

Bergen shahridan tashqari, kommuna hududida jami 17 213 kishi yashaydigan bir qancha kichik aholi punktlari bor. Ularning eng kattasi Arna tumanidagi Indre-Arnadir.

Bergen Askoy oroli bilan shu nomdagi ko‘prik orqali bog‘langan. Bu ko‘prik Byufyord ustidan o‘tadi.

Iqlimi

Bergenga mo‘tadil dengiz iqlimi xos bo‘lib, yog‘in nihoyatda ko‘p tushadi: yiliga taxminan 2250 mm. Bu ekvatorial va subekvatorial mintaqalardagi ko‘plab shaharlarga xos ko‘rsatkichga yaqin. Qishi juda yumshoq va qorli, yozi esa salqin va yomg‘irli. Yil bo‘yi bulutli ob-havo ustunlik qiladi.

Bergen iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq eng yuqori harorat, °C 15,4 17,3 13,9 22,1 27,8 29,3 31 31,9 29 26,5 20,2 18,8 31,9
O‘rtacha eng yuqori harorat, °C 3,6 4,0 5,9 9,1 14,0 16,8 17,6 17,4 14,2 11,2 6,9 4,7 10,4
O‘rtacha harorat, °C 1,5 1,6 3,3 5,9 10,5 13,5 14,5 14,4 11,5 8,7 4,7 2,6 7,7
O‘rtacha eng past harorat, °C −0,4 −0,5 0,9 3,0 7,2 10,2 11,5 11,6 9,1 6,6 2,8 0,6 5,2
Mutlaq eng past harorat, °C −19,3 −15 −17,7 −11,1 −4,5 0 6,6 3,4 0,1 −6,1 −6,5 −12,4 −19,3
Yog‘in (me’yor), mm 190 152 170 114 106 132 148 190 283 271 259 235 2250
Suv harorati, °C 6 6 6 8 10 10 14 14 12 12 9 9 10

Tarixi

Bergen 1870-yillarda
Sobor tomondan port manzarasi

Shaharga 1070-yilda Vogen qo‘ltig‘i sohilida qirol Olaf III tomonidan Bjørgvin nomi bilan asos solingan. Bir necha o‘n yil o‘tib, qo‘ltiqning shimoliy chekkasida toshdan Bergenxus qal’asi qurilgan. XII va XIII asrlarda Bergenda Norvegiya qirollari va yepiskoplari yashagan. 1217–1299-yillarda Bergen o‘rta asr Norvegiyasining poytaxti bo‘lgan.

1445-yilda nemis Ganza shaharlari Bergenda savdo faktoriyasi va savdo uylarini tashkil etgan. XIV asrda Norvegiya monarxiyasi zaiflashishi bilan Bergendagi hokimiyat Ganza savdogarlari qo‘liga o‘tgan. Shaharning mashhur qirg‘oqbo‘yi hududi ham aynan ular tufayli shakllangan. Bergenda savdogarlar boshqaruvi amalda XVIII asrgacha davom etgan.

12-avgust kuni, 1665-yilda Vogen qo‘ltig‘ida bo‘lib o‘tgan janglardan biri Ikkinchi ingliz-golland urushiga tegishli bo‘lib, unda admiral Teddiman boshchiligidagi ingliz eskadrasi bilan Gollandiyaning Ost-Indiya savdo kemalari otryadi kommodor de Bitter qo‘mondonligida to‘qnashgan.

1702 va 1916-yillardagi vayronkor yong‘inlarga qaramay, Bergen o‘z tarixining deyarli butun davrida Norvegiyaning g‘arbiy sohilidagi eng muhim port bo‘lib qolgan.

Aholisi

Aholi soni
19231968198619972015201920222023
95 889↗117 000↗208 000↗224 000↗275 000↘257 087↗267 117↗291 189

Diqqatga sazovor joylari

Mashhur aholisi

Bergenda quyidagi shaxslar tug‘ilgan yoki yashagan:

Qishki Bergen panoramasi

Qardosh shaharlar

Shahar yana quyidagi shaharlar bilan hamkorlik shartnomalariga ega: Lyubek (Germaniya), Baukau (Sharqiy Timor), Kvebek (Kanada), Asmara (Eritreya) va Ilya-de-Mosambik (Mozambik), shuningdek, Braziliyadagi shtat — Espirito-Santu.

Havolalar