| Shahar | |||||
| Bergen | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| norv. Bergen | |||||
|
|||||
| 60°23′33″ shim. keng. 5°19′24″ sharq. uzun.HGЯO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Fyulke | Vestlann (fyulke) | ||||
| Mer | Marit Varnke | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | 1070 | ||||
| Avvalgi nomlari | Byorgvin | ||||
| Maydoni | 465 km² | ||||
| Markazining balandligi | 5 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+1:00, yozda UTC+2:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | ↗291 189 kishi (2023) | ||||
| Aholi zichligi | 569,7 kishi/km² | ||||
| Rasmiy til | norveg tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Pochta indekslari |
5003-5098 (Bergen shahri) 5101-5124 (boshqa aholi punktlari) |
||||
| ISO 3166-2:NO | 1201 | ||||
| Boshqa ma’lumotlar | |||||
|
|
|||||
| bergen.kommune.no (norv.) | |||||
Bergen (norv. Bergen Xalqaro fonetik alifbo: fayl haqida, mahalliy talaffuzda [ˈbæ̂ʁgæn]) — kattaligi bo‘yicha ikkinchi yirik shahar (Norvegiyada), fyulkening ma’muriy markazidir (fyulke — Vestlann), shuningdek, G‘arbiy Norvegiyaning eng yirik shahri. U mamlakatning g‘arbida, Shimoliy dengiz sohilidagi Midtxorlann mintaqasida joylashgan. Bergen yarimorolida joylashgan bo‘lib, dengizdan uni Askoy, Xolsnoy va Sutra orollari himoya qilib turadi.
1299-yilgacha Norvegiya poytaxti bo‘lgan, taxminan 1830-yillargacha esa mamlakatning eng yirik shahri ham hisoblangan. Hozir Bergen yirik port, neft sanoati markazidir. Shaharda universitet mavjud.
O‘rta asrlarga oid Bergen qirg‘oqbo‘yi hududi — Jahon merosi obyektlaridan biri sifatida YUNESKO ro‘yxatiga kiritilgan. 2000-yilda Bergen Yevropaning madaniyat poytaxti deb e’lon qilingan; bu yerda 1986-yilgi Yevrovideniye qo‘shiq tanlovi o‘tkazilgan.
Geografiyasi
Bergen Norvegiyaning g‘arbida, Shimoliy dengiz sohilida joylashgan. Bergen kommunasi (munitsipaliteti) hududida qirg‘oq bir necha fyordlar bilan kesilgan. Kommunaning o‘zi dengizga qaragan bir nechta vodiydan iborat. Bergen shahri esa Bergensdalen vodiysi va Bergen yarimoroli (norv. Bergenhalvøya) hududida joylashgan. Yarimorol Puddefyord tomonga cho‘zilgan. Shahar markazi Vogen qo‘ltig‘i sohilida joylashgan. Bergen kommunasida ko‘plab ko‘llar ham bor, ularning eng kattasi Kalanvannet (Kalandvannet).
An’anaga ko‘ra, Bergen «yetti tepalik ustidagi shahar» (norv. de syv fjellene). Ular orasida Ulriken, Floyen, Lovstakken va Damsgorsfjellet bor. Qolgan uchta tepalik odatda Lyuderxurn, Sannviksfjellet, Blomanen, Runnemannen va Askoyfjellet tog‘lari orasidan tanlanadi. Bergenni birinchi bo‘lib «yetti tepalik shahri» deb shu yerda tug‘ilgan daniya-norveg yozuvchisi Lyudvig Xolberg atagan, deb hisoblanadi. Biroq yetti tepalik tasviri shahar gerbida 1444-yildayoq paydo bo‘lgan. Kommunaning eng baland nuqtasi — Gullfjelletstoppen tog‘i (987 m).
Bergen sakkizta tumanga (norv. bydeler) bo‘linadi: Arna, Bergenxus, Itrebygda, Laksevog, Orstad, Osane, Fana va Fyullingsdalen. Shahar markazi Bergenxus tumanida joylashgan. 1-yanvar 2016-yil holatiga ko‘ra, shahar aholisi 278 121 kishini tashkil etgan. Kommunaning umumiy maydoni 465,3 km², shundan quruqlikning ulushi 445,1 km² ni tashkil etadi.
Hozirgi ma’muriy bo‘linish 1972-yilda joriy etilgan. O‘shanda Bergen, Arna, Fana, Laksevog va Osane kommunalari birlashtirilib, Bergen kommunasi tuzilgan. Shu paytda Bergen alohida fyulke maqomini yo‘qotib, Xordalann tarkibiga kiritilgan.
Bergen, shuningdek, Bergen statistik shahar okrugining markazidir. Unga Askoy, Bergen, Vaksdal, Lindos, Melann, Osteroy, Radoy, Samnanger, Sunn, Us, Fusa, Fjel, Eygarden va Eustrxeym kommunalari kiradi. Mintaqaning umumiy aholisi 356 633 kishini tashkil etadi.
Bergen shahridan tashqari, kommuna hududida jami 17 213 kishi yashaydigan bir qancha kichik aholi punktlari bor. Ularning eng kattasi Arna tumanidagi Indre-Arnadir.
Bergen Askoy oroli bilan shu nomdagi ko‘prik orqali bog‘langan. Bu ko‘prik Byufyord ustidan o‘tadi.
Iqlimi
Bergenga mo‘tadil dengiz iqlimi xos bo‘lib, yog‘in nihoyatda ko‘p tushadi: yiliga taxminan 2250 mm. Bu ekvatorial va subekvatorial mintaqalardagi ko‘plab shaharlarga xos ko‘rsatkichga yaqin. Qishi juda yumshoq va qorli, yozi esa salqin va yomg‘irli. Yil bo‘yi bulutli ob-havo ustunlik qiladi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat, °C | 15,4 | 17,3 | 13,9 | 22,1 | 27,8 | 29,3 | 31 | 31,9 | 29 | 26,5 | 20,2 | 18,8 | 31,9 |
| O‘rtacha eng yuqori harorat, °C | 3,6 | 4,0 | 5,9 | 9,1 | 14,0 | 16,8 | 17,6 | 17,4 | 14,2 | 11,2 | 6,9 | 4,7 | 10,4 |
| O‘rtacha harorat, °C | 1,5 | 1,6 | 3,3 | 5,9 | 10,5 | 13,5 | 14,5 | 14,4 | 11,5 | 8,7 | 4,7 | 2,6 | 7,7 |
| O‘rtacha eng past harorat, °C | −0,4 | −0,5 | 0,9 | 3,0 | 7,2 | 10,2 | 11,5 | 11,6 | 9,1 | 6,6 | 2,8 | 0,6 | 5,2 |
| Mutlaq eng past harorat, °C | −19,3 | −15 | −17,7 | −11,1 | −4,5 | 0 | 6,6 | 3,4 | 0,1 | −6,1 | −6,5 | −12,4 | −19,3 |
| Yog‘in (me’yor), mm | 190 | 152 | 170 | 114 | 106 | 132 | 148 | 190 | 283 | 271 | 259 | 235 | 2250 |
| Suv harorati, °C | 6 | 6 | 6 | 8 | 10 | 10 | 14 | 14 | 12 | 12 | 9 | 9 | 10 |
| Manba: WMO, HKO, Turistik portal | |||||||||||||
Tarixi


Shaharga 1070-yilda Vogen qo‘ltig‘i sohilida qirol Olaf III tomonidan Bjørgvin nomi bilan asos solingan. Bir necha o‘n yil o‘tib, qo‘ltiqning shimoliy chekkasida toshdan Bergenxus qal’asi qurilgan. XII va XIII asrlarda Bergenda Norvegiya qirollari va yepiskoplari yashagan. 1217–1299-yillarda Bergen o‘rta asr Norvegiyasining poytaxti bo‘lgan.
1445-yilda nemis Ganza shaharlari Bergenda savdo faktoriyasi va savdo uylarini tashkil etgan. XIV asrda Norvegiya monarxiyasi zaiflashishi bilan Bergendagi hokimiyat Ganza savdogarlari qo‘liga o‘tgan. Shaharning mashhur qirg‘oqbo‘yi hududi ham aynan ular tufayli shakllangan. Bergenda savdogarlar boshqaruvi amalda XVIII asrgacha davom etgan.
12-avgust kuni, 1665-yilda Vogen qo‘ltig‘ida bo‘lib o‘tgan janglardan biri Ikkinchi ingliz-golland urushiga tegishli bo‘lib, unda admiral Teddiman boshchiligidagi ingliz eskadrasi bilan Gollandiyaning Ost-Indiya savdo kemalari otryadi kommodor de Bitter qo‘mondonligida to‘qnashgan.
1702 va 1916-yillardagi vayronkor yong‘inlarga qaramay, Bergen o‘z tarixining deyarli butun davrida Norvegiyaning g‘arbiy sohilidagi eng muhim port bo‘lib qolgan.
Aholisi
| 1923 | 1968 | 1986 | 1997 | 2015 | 2019 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 95 889 | ↗117 000 | ↗208 000 | ↗224 000 | ↗275 000 | ↘257 087 | ↗267 117 | ↗291 189 |
Diqqatga sazovor joylari
- Bergen qirg‘oqbo‘yi hududi
- Bergen sobori
- O‘rta asrlarga oid Bergenxus qal’asi — uning tarkibida Xokon zali (XIII asr) va Rozenkrans minorasi (XVI asr) bor.
- Keyinroq qurilgan qal’alar — Sverresborg va Fredriksberg
- Trollxaugen («Trollar tepaligi») — Edvard Grigning uy-muzeyi
- Bergen shahrining texnika muzeyi. Muzey ekspozitsiyasida bugungi kungacha NSB 18 turkumidagi parovoz saqlangan.
- Norvegiya harbiy-dengiz akademiyasi
Mashhur aholisi
Bergenda quyidagi shaxslar tug‘ilgan yoki yashagan:
- Avliyo Sunniva (X asrda vafot etgan) — Bergen katolik yeparxiyasining homiysi.
- Yozuvchi va ma’rifatparvar Lyudvig Xolberg (1684—1754);
- Bastakor Edvard Grig (1843—1907), qarang: Trollxaugen
- Bastakor Xarald Severud (1897—1992)
- Rassom Yuxan Kristian Dal (1788—1857)
- Qo‘shiqchi va musiqachi Kurt Nilsen (1978)
- Musiqachi va yozuvchi Varg Vikernes (1973)
- Qo‘shiqchi-bastakor va gitarachi Yan Eggum (1951)
- Sissel Xyurxyebyo — qo‘shiqchi.
- Olve Eykemu — musiqachi.
- Xarald Nevdal — musiqachi.
- Kaygo — didjey, musiqachi va prodyuser.
- Alan Uoker — musiqiy prodyuser va didjey.
- Andreas Bakkerud — avtopoygachi.
- Ylvis — hajviy duet.
- Eynar Selvik — musiqachi.
- Kristian Xolterman Knudsen (1845—1929) — siyosatchi.
- Vollert Konov — Norvegiya bosh vaziri (1910—1912).
- Yoxan Mixael Lund — Bergen meri.
Qardosh shaharlar
Gyoteborg[Vikidata], Shvetsiya (1946)
Kalyao, Peru
Lyubek, Germaniya
Mombasa, Keniya
Nyukasl-apon-Tayn, Buyuk Britaniya (1968)
Orxus, Daniya
Rostok, Germaniya (1965)
Sietl, AQSh
Turku, Finlyandiya (1946)
Shahar yana quyidagi shaharlar bilan hamkorlik shartnomalariga ega: Lyubek (Germaniya), Baukau (Sharqiy Timor), Kvebek (Kanada), Asmara (Eritreya) va Ilya-de-Mosambik (Mozambik), shuningdek, Braziliyadagi shtat — Espirito-Santu.
Havolalar
- Bergen — Norvegiyadagi shahar // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg., 1890—1907.
- Bergen // Brokgauz va Yefronning kichik ensiklopedik lug‘ati. — qayta ishlangan va ancha to‘ldirilgan 2-nashr. — 1—2-jildlar. — Sankt-Peterburg., 1907—1909.
- Bergenga tashrif buyuring (ingl.)
- Bergenning rasmiy sayti (norv.)
- Norvegiyaning rasmiy sayyohlik portalida Bergen haqida ma’lumot (rus.)
- Ganza ittifoqi davrida Bergen (rus.)
