Anorganik birikma haqida

Anorganik moddalar (anorganik birikmalar) — oddiy moddalardan va kimyoviy birikmalardan iborat; ular organik moddalar qatoriga kirmaydi, ya’ni ularning tuzilishi asosini uglerod tashkil etmaydi. Shuningdek, tarkibida uglerod bo‘lgan ayrim birikmalar (karbidlar, sianidlar, karbonatlar, uglerod oksidlari, jumladan, CO va СO2 hamda boshqa ayrim moddalar) ham an’anaviy ravishda anorganik moddalarga kiritiladi.

Anorganik moddalar organik moddalarga xos bo‘lgan uglerod skeletiga ega emas.

Anorganik moddalar sinflari

Anorganik birikmalarning asosiy sinflari sxemasi

Barcha anorganik birikmalar ikkita katta guruhga bo‘linadi:

Oddiy moddalar fizik xossalariga ko‘ra quyidagilarga bo‘linadi:

  1. Qattiq (Zn, Fe, Ce, Pt va boshqalar);
  2. Suyuq (Br, Hg);
  3. Gazsimon (N2, H2, Cl2 va boshqalar).

Kimyoviy xossalariga ko‘ra:

  1. asos xossalarini namoyon qiladigan moddalar (Na, K, Li va boshqalar);
  2. amfoter xossalarni namoyon qiladigan moddalar (Al, Be, Zn va boshqalar);
  3. kislota xossalarini namoyon qiladigan moddalar (X2, N2, О2 va boshqalar).

Murakkab moddalar

Murakkab moddalar kimyoviy xossalariga ko‘ra bir necha sinfga bo‘linadi.

  1. ozon hosilalari (Н2О3);
  2. ozonidlar (KO3, RbO3 va boshqalar);
  3. peroksidlar (Na2O2, H2O2 va boshqalar);
  4. superoksidlar (KO2, RbO2 va boshqalar);
  5. asosli oksidlar (CaO, Na2O va boshqalar);
  6. kislotali oksidlar (CO2, SO3 va boshqalar);
  7. amfoter oksidlar (ZnO, Al2O3 va boshqalar);
  8. qo‘sh oksidlar (Sn3O4, U3O8 va boshqalar);
  9. tuz hosil qilmaydigan oksidlar (CO, NO va boshqalar);
  1. asoslar (NaOH, Ca(OH)2 va boshqalar)
  2. kislorod saqlovchi kislotalar (H2SO4, HNO3 va boshqalar)
  3. amfoter gidroksidlar (Zn(OH)2, Al(OH)3 va boshqalar)
  1. o‘rta tuzlar (Na2SO4, Ca3(PO4)2 va boshqalar);
  2. nordon tuzlar (NaHSO3, CaHPO4 va boshqalar);
  3. asosli tuzlar ((CuOH)2CO3 va boshqalar);
  4. qo‘sh tuzlar (CaMg(CO3)2, KAl(SO4)2 va boshqalar)
  5. kompleks tuzlar (K3[Fe(CN)6], KFeIII[FeII(CN)6], [Ag(NH3)2]OH va boshqalar);
  6. aralash tuzlar (Ca5(PO4)3(F), Ca(Cl)ClO va boshqalar)
  7. tuzsimon moddalar (Karbidlar, gidridlar va boshqalar)
  8. intermetall birikmalar (MnRe va boshqalar)

Kislorodsiz kislotalar

suvdagi eritmalar: galogenvodorodlar
sianid kislota HCN
va boshqalar

Moddalar sinflari o‘rtasidagi genetik bog‘lanish

Genetik bog‘lanish — bir sinfga mansub moddaning boshqa sinfga mansub moddaga aylanish imkoniyatini ifodalovchi birikmalar sinflari o‘rtasidagi bog‘lanishdir.

Genetik qator — tarkibida bir xil kimyoviy element bo‘lgan moddalarning bir-biriga aylanish zanjiridir.

Metallar genetik qatorining umumiy ko‘rinishi

Genetik qator: kaliy:

Metallmaslar genetik qatorining umumiy ko‘rinishi

Genetik qator: azot:

Adabiyotlar

  • Anorganik // Brokgaus va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86  jildda (82  jild va 4  qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
  • Lidin R. A., Molochko V. A., Andreyeva L. L., Tsvetkova A. A. Anorganik moddalar nomenklaturasi asoslari. — 1983.
  • Grushko Ya. M. Sanoatning atmosferaga chiqaradigan chiqindilaridagi zararli anorganik birikmalar. — L., 1988.
  • Grushko Ya. M. Zararli kimyoviy moddalar. I—IV guruh elementlarining anorganik birikmalari. — L., 1988.
  • Grushko Ya. M. V—VIII guruhlarning anorganik birikmalari. — L., 1989.
  • Filov V. A. Zararli kimyoviy moddalar. V—VIII guruh elementlarining anorganik birikmalari. — 1989.