To‘g‘ri sim tortish (wiring) turini tanlash muhim, chunki sim tortish ta’minotchi hisoblagich taxtasidan (supplier meter board) ko‘plab maishiy qurilmalarga elektr energiyasini taqsimlash uchun turli aksessuarlarni o‘zaro ulaydi. Ushbu maqolada sim tortishning turli turlari bilan tanishamiz.
Sim tortish (Wiring) nima?
Bino yoki xonadagi sim o‘tkazgichlardan (conductors) iqtisodiy jihatdan samarali foydalanish hamda yuklamani (load) yaxshiroq boshqarish uchun elektr quvvatini simlar orqali tartibli (mukammal) taqsimlash jarayoni elektr sim tortish (electrical wiring) deb ataladi.
Elektr sim tortish (Electrical Wiring) turlari:
-
- Tee tizimi yoki ulash qutisi tizimi (Joint box system)
Qurilmalarni ulash (connection) ushbu sim tortish orqali amalga oshiriladi. U juda katta kabel o‘lchamini talab qilmaydi, shuning uchun vaqtinchalik o‘rnatishlar (temporary installations) uchun qulay va arzon hisoblanadi.
-
- Loop-in tizimi
Bu tizimda lampalar va boshqa qurilmalar parallel ulangan bo‘ladi, natijada har bir qurilma alohida boshqariladi. Nosozliklarni topish (finding faults) uchun ham ularga kirish oson bo‘ladi.
-
- Cleat sim tortish (Cleat Wiring)
Bu sim tortish turi oddiy VIR yoki PVC izolyatsiyali simlardan iborat bo‘lib, ular chinni (porcelain) kleatlar, yog‘och yoki plastmassa yordamida devor va shiftlarga mahkamlab o‘rnatiladi. Bu vaqtinchalik tizim hisoblanadi va uy sharoitida (domestic usage) foydalanish uchun mos emas. Masalan, qurilish ketayotgan binolarda qo‘llaniladi.
-
- Batten sim tortish (Batten Wiring)
Ushbu sim tortish turida bir tomirli (single-core), ikki tomirli (double core) va uch tomirli (three core) TRS kabellar ishlatiladi. Bu kabellar bug‘ga chidamli (steam proof), kimyoviy ta’sirga chidamli (chemical proof) va suv o‘tkazmaydigan (waterproof) bo‘lishi mumkin. Elektr zanjiri (electric circuit)da qo‘llaniladigan boshqa sim tortish tizimlariga nisbatan u arzonroq.
-
- Qoplama va qopqoqchali sim tortish (Casing and Capping Wiring)
Bu sim tortishda VIR kabellar yog‘och qoplamalar (wooden casings) ichiga joylashtiriladi. Hozirgi kunda u eskirgan (obsolete) hisoblanadi. Faza (phase) va nol (neutral) simlari alohida-alohida yiv (slot)larga o‘rnatilsa, ta’mirlash (repairing) oson bo‘ladi.
-
- Qo‘rg‘oshin qobiqchali sim tortish (Lead Sheathed Wiring)
Bu turda tashqi qobig‘i alyuminiy qotishmasidan (aluminum alloy) yasalgan elektr o‘tkazgichlar (electrical conductors) ishlatiladi, qotishma tarkibida 95% qo‘rg‘oshin (lead) bo‘ladi. Ushbu qobiq kabellarni atmosfera korroziyasi (atmospheric corrosion), namlik (moisture) va mexanik shikastlanishdan (mechanical damage) himoya qiladi.
-
- Quvurli sim tortish (Conduit Wiring)
Bu sim tortish turi quyidagicha yana ikki turga bo‘linadi: sirt bo‘ylab quvurli sim tortish (surface conduit wiring) va yashirin quvurli sim tortish (concealed conduit wiring):
-
- Sirt bo‘ylab quvurli sim tortish (Surface Conduit Wiring): Bu turdagi sim tortish tom (roof) yoki devorlar (walls) ustiga o‘rnatiladi. Bu yerda teng masofalarda teshiklar ochiladi va quvur (conduit) tyag‘ichlar/tiqinlar (plugs) yordamida mahkamlanadi.
- Yashirin quvurli sim tortish (Concealed Conduit Wiring): Bu simlar devor ichiga yashiriladi va plastmassa yoki metall quvurlar (plastic or metallic piping) yordamida suvalib (plastering) yopib qo‘yiladi. Quvur turiga qarab, ular yana quyidagicha tasniflanadi:
- Metall quvur (Metallic Conduit): Ular po‘latdan (steel) tayyorlanadi, qimmat, ammo juda mustahkam bo‘ladi. Metall quvur yana quyidagilarga bo‘linadi:
- A sinf quvur (Class A Conduit): Po‘lat listning yupqa qatlamidan tayyorlanadi yoki past qalinlikdagi (low gauge) quvur deb ham ataladi.
- B sinf quvur (Class B Conduit): Po‘lat listning qalin qatlamidan tayyorlanadi yoki yuqori qalinlikdagi (high gauge) quvur deb ham ataladi.
- Nometall quvur (Non-Metallic Conduit): Bu turda egiluvchan va bukishga oson quvurlar ishlatiladi, masalan qattiq PVC quvur (solid PVC conduit).
