Zarafshon shahri haqida

Shahar
Zarafshon
o‘zb. Zarafshon / Зарафшон
41°34′ sh. k. 64°12′ sh. u.HGЯO
Mamlakat  O‘zbekiston
Viloyat Navoiy
Hokim Rahmonov Nazirbek Isroilovich
Tarix va geografiya
Asos solingan 1965
Shahar maqomini olgan: 1972
Markazining balandligi 400 ± 1 m
Vaqt mintaqasi UTC+5:00
Aholisi
Aholisi 85 100 kishi (2021)
Rasmiy til o‘zbek tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +998 79
Pochta indeksi 210300

zarafshon.uz
Зарафшан на карте
Зарафшан
Zarafshon
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Zarafshon teleminorasi

Zarafshon (o‘zb. Zarafshon / Зарафшон — «oltinli» degan ma’noni bildiradi) — shahar bo‘lib, Navoiy viloyatida, O‘zbekistonda joylashgan.

Aholisi 85 100 kishidan ortiq.

Tarix

Shaharga kirish yo‘li.

1958-yilda Samarqanddan kelgan geologiya-qidiruv guruhi mintaqani (Bo‘kantov, Tomditov va Muruntov tog‘lari, Qizilqum cho‘li) o‘rganishni boshladi. Bu hududda oltin va uran konlari aniqlangach, SSSR O‘rta mashinasozlik vazirligi tomonidan Qizilqumda hududni rivojlantirish va uni yirik konchilik hamda sanoat markaziga aylantirish haqida zudlik bilan buyruq berildi.

Shahar qurilishi 1960-yillarning boshida boshlanib, SSSR parchalanguniga qadar davom etdi. 1965-yil shaharning rasman tashkil etilgan yili hisoblanadi. 16-yanvarda (1967-yil) Zarafshonga shahar tipidagi posyolka maqomi berildi. SSSR parchalangan paytda shaharda 12 ta mikrorayon bo‘lib, ularda sovet davriga xos 3, 4, 5, 7 va 9 qavatli uylar joylashgan edi. Shaharda 8 ta umumta’lim maktabi va 21 ta bolalar bog‘chasi bor edi.

Dastlab shahar Muruntov koni va «Bessopan» sanoat maydonchasidagi, Navoiy kon-metallurgiya kombinati tarkibiga kiruvchi sanoat obyektlariga xizmat ko‘rsatadigan xodimlarning yashashi uchun qurildi. Muruntov konida qazib olingan oltin mamlakat bo‘yicha jami oltin qazib chiqarishning taxminan 30 %ini tashkil etgan. Bu mamlakat — SSSR.

Shuningdek, uran rudasi qazib olish yo‘lga qo‘yildi. SSSR parchalangandan keyin konlarning deyarli barchasi yopildi.

Sovet davrida oltin rudasi koni uzluksiz o‘zlashtirildi. Ishchilar butun Sovet Ittifoqidan jalb etilar, ularning faqat oz qismi o‘z yurtiga qaytib ketardi.

Zarafshon Navoiy viloyatida Uchquduq va Navoiydan keyin qurilgan uchinchi sanoat shahri bo‘ldi. Uning barpo etilishi XX asrning 50-yillari oxiri — 60-yillari boshlarida viloyatda yirik shaharni shakllantiruvchi korxonalar (Navoiy kon-metallurgiya kombinati va «Navoiyazot») tashkil etilishi bilan bog‘liq edi.

Zarafshon shahrida Navoiy kon-metallurgiya kombinatining eng yirik bo‘linmasi — Markaziy kon boshqarmasi joylashgan. Hozirgi kunda uning tarkibiga 29 ta asosiy va yordamchi bo‘linma kiradi. Markaziy kon boshqarmasining asosiy vazifasi qimmatbaho metallar (oltin, kumush) konlarini o‘zlashtirish va ulardan ruda qazib olishdan iborat.

O‘zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishgach, shahar va uning atrofidagi sanoat maydonlarida kombinatning yangi korxonalari hamda sanoat obyektlari barpo etishda davom etildi. Jumladan:

  • «TsKVZ» koni;
  • «Auminzo–Amantoy» koni;
  • 5-sonli gidrometallurgiya zavodi;
  • 7-sonli gidrometallurgiya zavodi;
  • Qizilqum fosforit majmuasi;
  • «Agama» trikotaj fabrikasi va boshqalar.

Mustaqillik yillarida (1991-yildan buyon) shaharning o‘zi ham sezilarli darajada o‘zgardi va hududi kengaydi. Bu jihatdan u SSSRda shaharni shakllantiruvchi korxonalarga xizmat ko‘rsatish uchun bunyod etilgan boshqa ko‘plab bir tarmoqli shaharlardan farq qiladi.

Shahar aholisining katta qismi Navoiy kon-metallurgiya kombinati bo‘linmalari va sanoat obyektlarida ishlaydi. Yangi korxonalar hamda ishlab chiqarish obyektlari ochilishi va qo‘shimcha ishchi kuchiga talab ortishi sababli ish izlab O‘zbekistonning boshqa hududlaridan ko‘chib kelayotgan fuqarolar hisobiga shahar aholisi muntazam ko‘paymoqda. Hozirgi vaqtda[qachon?] shahar aholisi 100 000 kishidan oshadi.

Geografiya

Shahar Qizilqum cho‘lining markaziy qismida joylashgan. Undan 30 km masofada respublikadagi eng yirik oltin koni — «Muruntov».

Sanoat

  • «NKMK» davlat korxonasining Markaziy kon boshqarmasi (oltin, kumush va noruda qurilish materiallarini qazib olish).
  • «O‘zkimyosanoat» AJning «Qizilqum fosforit majmuasi» MChJ (fosforit konsentratini qazib olish).
  • «NKMK» davlat korxonasining Zarafshon qurilish boshqarmasi (qurilish).
  • «NKMK» davlat korxonasining «Agama» ishlab chiqarish-trikotaj fabrikasi (kiyim-kechak ishlab chiqarish).

Infratuzilma

Shaharda Amudaryodan suv yetkazib beruvchi noyob tizim (doimiy nazorat qilinadigan qariyb 250 km uzunlikdagi quvurlar), sovet davri me’moriy loyihalari asosida qurilgan qulay rejalashtirilgan turar joylardan iborat 12 ta mikrorayon, qurilish bosqichidagi 2 ta mikrorayon, madaniyat muassasalari (madaniyat uyi, ijod markazlari), sport inshootlari (stadion, suzish havzasi, sport zallari va majmualari), savdo obyektlari (do‘konlar, bozorlar, savdo markazlari), tibbiyot va boshqa ijtimoiy muassasalar, sun’iy ekilgan ko‘kalamzorlar hamda chiroyli bog‘lar mavjud.

Sport

Zarafshonda ko‘plab sport musobaqalari o‘tkazilgan: pauerlifting bo‘yicha Osiyo chempionati (2003-yilda), MDH mamlakatlari o‘rtasida yelkanli sport bo‘yicha xalqaro turnir va boshqa ko‘plab musobaqalar. Faqat 2004-yilning o‘zida Zarafshonda turli darajadagi 150 ta sport tadbiri o‘tkazilgan.

Zarafshonlik sportchilar ayrim sport turlarida yuqori natijalarga erishgan. Suzuvchilar Olimpiya o‘yinlarida qatnashgan, motokrosschilar esa respublika musobaqalarida yetakchilikni qo‘ldan bermagan.

Pauerlifting jamoasi ko‘plab jahon chempionatlarida ishtirok etib, yuqori natijalarga erishgan va eng nufuzli mukofotlarni qo‘lga kiritgan.

Yelkanli sport jamoasi ko‘plab xalqaro musobaqalarda qatnashib, doimo yetakchi o‘rinlarni egallab kelgan.

«Qizilqum» futbol klubi 2000-yildan buyon O‘zbekiston Oliy ligasida qatnashib keladi (eng yuqori natijasi — 3-o‘rin, 2002-yilgi mavsumda).

Parashyut sporti to‘garagi juda mashhur bo‘lgan (hozir faoliyatini to‘xtatgan). «Zar-Dan» parashyutchilar jamoasi ko‘plab mukofotlar, sovrinlar va diplomlarni qo‘lga kiritgan. MDH kubogi uchun musobaqalarda zarafshonlik sportchilar eng kuchli uchlikdan joy olgan.

Havolalar