Zagros tog‘lari

Zagros
fors. Zāgros
Горы Загрос на карте
Xaritada Zagros tog‘lari
Xususiyatlari
Shakllanish davriMiosen 
Maydoni533 512 km²
Uzunligi1600 km
Kengligi300 km
Eng baland nuqtasi
Eng baland cho‘qqisiZardkuh 
Eng baland nuqtasi4548 m
Joylashuvi
31°57′00″ shimoliy kenglik 50°08′00″ sharqiy uzunlikHGЯO
Mamlakat
Ближний и Средний Восток
Красная точка
Zagros
Логотип Викисклада Wikimedia Commons’dagi media fayllar

Zagros (fors. Kuhhā-ye Zāgros‎ Kuh hā-ye Zāgros, arab. Jibāl Zāghrūs‎ Jibal Zāghrūs, kurd. Çiyakānî Zagros Çiyakanî Zagros, turk. Zagros Dağları) — hozirgi Eronning eng yirik tog‘ tizimi. Zagrosning ayrim tarmoqlari ham Iroq va janubi-sharqiy Turkiya hududigacha cho‘ziladi.

Geografiyasi

Zagros (forscha Patak, Poshtakuh) Eron tog‘ligining janubi-g‘arbiy qismida joylashgan va 1500 km dan ortiq masofaga cho‘zilib, Kurdiston viloyatidan (Iroq bilan chegara yaqinidan) Hormuz bo‘g‘ozigacha. Tog‘ tizmasi Dajla daryosi oqimiga va Fors qo‘ltig‘i sohiliga parallel cho‘zilgan; u qo‘ltiqdan 50—100 km uzoqlikda joylashgan. Eng baland cho‘qqi 4548 m gacha balandlikka ega (Zardkuh tog‘i) Isfahon shahri yaqinida, Sherozdan janubda joylashgan. Zagrosning o‘rtacha balandligi Zardkuhdan 1000 m past.

Geologiyasi

Geologik jihatdan Zagros yosh burmali tog‘ tizimlaridan biri bo‘lib, Miosen davrida shakllangan [manba ko‘rsatilmaganiga 1967 kun bo‘ldi]; u Pireneylar, Alp tog‘lari, Karpat tog‘lari, Bolqon tog‘lari va Elburs singari tog‘ tizimlariga o‘xshaydi hamda O‘rta yer dengizi burmali belbog‘i deb ataladigan geologik mintaqaga kiradi. Sharqqa tomon bu tog‘ belbog‘i Hindu Kush, Qoraqurum va Himolay tog‘lari orqali davom etadi.

Tarixi

Iroq hududida Shanidar g‘ori, unda neandertallarning qoldiqlari topilgan.

Taxminlarga ko‘ra, inson ilk bor echkilarni aynan Zagros tog‘larida qo‘lga o‘rgatgan. Bundan tashqari, Zagros hududi quyidagi qabilalarning vatani hisoblanadi: gutiylar va lulubeylar. Ossuriya davrida bu yerda Namri qirolligi joylashgan.

Strabonning ta’kidlashicha, Zagros Midiya bilan Bobilni ajratib turgan.

Kurdlar

Zagros tog‘larida uzoq vaqtdan beri kurdlar yashab keladi va bu tog‘lar kurd madaniyati hamda tarixining rivojlanishiga guvoh bo‘lgan. Zagros tog‘larining baland relyefi qishloq xo‘jaligi va inson faoliyati rivojlanishi uchun qulay bo‘lgan bir qator tor dovonlar va vodiylarni hosil qiladi. Bir necha urush davomida bu tog‘lar u yerda yashovchi kurdlar uchun tabiiy mudofaa to‘sig‘i vazifasini bajargan.

Aholisi

Zagros tog‘larida asosan kurdlar (shimolda) va forslar (janubda) yashaydi. Ahvaz va Isfahon oralig‘ida lur-baxtiyor qabilalari yashaydi.

Zagros xalqlari
Etnik guruh Aholi soni %
Kurdlar 10 300 000 38%
Forslar 9 600 000 36%
Lurlar 3 200 000 12%
Ozarbayjonliklar 2 700 000 10%
Baxtiyorlar 900 000 3%
Qashqaylar 300 000 1%
Jami 27 000 000 100%

Zagrosning balandlik mintaqalari

Tog‘-cho‘l landshaftlari ustunlik qiladi. Zagrosning g‘arbiy, eng sernam qismidagi o‘rta balandlik mintaqasida o‘rmonlar va siyrak daraxtzorlarda quyidagi daraxtlar uchraydi: eman, qayrag‘och, zarang, akatsiya, undan yuqorida esa alp o‘tloqlari va past bo‘yli butazor o‘simliklar uchraydi. Kichik muzliklar. Tog‘ oralig‘idagi botiqlarda esa sho‘rxoklar, ko‘llar va vohalar (xurmo palmasi, sitrus mevalari, uzum).

Adabiyotlar