| Xbox | |
|---|---|
| | |
| | |
| Ishlab chiquvchi | Microsoft |
| Ishlab chiqaruvchi | Microsoft |
| Turkumi | Xbox |
| Turi | o‘yin konsoli |
| Avlodi | oltinchi |
| Ishlab chiqarilishi | |
| Chiqarilgan sana |
|
| Qo‘llab-quvvatlash tugatilgan |
|
| Sotilgan qurilmalar soni | 24 mln. |
| Dasturiy ta’minot | |
| Operatsion tizim |
Xbox tizim dasturiy ta’minoti(Vikima’lumot) |
| Onlayn xizmat | Xbox Live |
| Apparat ta’minoti | |
| Axborot tashuvchisi | DVD, CD |
| Markaziy protsessor | Intel Pentium III, 733 MGs |
| Doimiy xotira |
Qattiq disk |
| Grafik protsessor | Nvidia NV2A, 233 MGs |
| Interfeyslar | Fast Ethernet (100 Mb/s) |
| Mahsulotlar | |
| Eng ko‘p sotilgan o‘yin | Halo 2 |
| Xronologiya | |
| Keyingisi | Xbox 360 |
| xbox.com | |
Xbox — uy sharoitida foydalanishga mo‘ljallangan o‘yin konsolibo‘lib, AQShning Microsoft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan va chiqarilgan. U shu nomdagi o‘yin konsollari turkumining birinchi qurilmasidir.
Xbox 2001-yil noyabrda AQSh va Kanadada, 2002-yilda esa dunyoning boshqa mamlakatlarida sotuvga chiqarildi. Ushbu qurilma Microsoft kompaniyasining ko‘p yillar davomida Yaponiya ishlab chiqaruvchilari ustunlik qilib kelgan uy o‘yin konsollari bozoriga kirish va unda sezilarli ulush egallash yo‘lidagi ilk va muvaffaqiyatli urinishi bo‘ldi. Oltinchi avlod konsoli sifatida Xbox to‘g‘ridan-to‘g‘ri PlayStation 2 (Sony) hamda GameCube (Nintendo) bilan raqobatlashdi. Konsol 2000-yil martda e’lon qilindi. Microsoft bunday ko‘ngilochar va multimedia qurilmalari, xususan, PlayStation 2, IBM PC bilan mos keluvchi kompyuterlar uchun jiddiy raqobatchiga aylanib qolishidan xavotirlanib, o‘z konsolini chiqarishga qaror qildi. Xbox’ning apparat va dasturiy ta’minotida o‘sha davrdagi shaxsiy kompyuterlarda qo‘llanilgan qismlar va texnologiyalar, jumladan, DirectX, Windows operatsion tizimi va Intel Pentium III markaziy protsessoridan foydalanildi. Xbox standart jihozlari tarkibiga qattiq disk kiritilgan birinchi o‘yin konsoliga aylandi. Keng polosali aloqa yordamida internetga ulanishda Ethernet portidan foydalanish tarmoqda bir necha kishi birgalikda o‘ynashi imkonini berdi; 2002-yilda bu imkoniyat quyidagi onlayn xizmatning ishga tushirilishi bilan yanada kengaydi — Xbox Live.
Xbox savdosi rekord ko‘rsatkichlardan boshlandi: 2001-yil oxirigacha bir yarim milliondan ortiq konsol sotildi. Bu muvaffaqiyatga ko‘p foydalanuvchili otishma janridagi Halo: Combat Evolved o‘yinining ommalashuvi ham yordam berdi. O‘yin Bungie studiyasi tomonidan ishlab chiqilib, konsol bilan bir vaqtda chiqarildi va 2002-yil aprelga kelib uning bir milliondan ortiq nusxasi sotildi. Umuman, 24 million qurilma sotilgan bo‘lib, ulardan 16 millioni AQSh va Kanadaga to‘g‘ri keldi. Bu ko‘rsatkich GameCube va Dreamcast konsollari sotuvlaridan yuqori, ammo PlayStation 2 savdosi ko‘rsatkichidan ancha past edi. Xbox AQSh bozorida barqaror ulushga erishgan bo‘lsa-da, Yaponiyada bunday natijani qo‘lga kirita olmadi. Konsol tannarxidan arzon narxda sotilgani sababli Microsoft taxminan 4 milliard dollar zarar ko‘rdi. Keyinchalik Microsoft Xbox turkumiga mansub boshqa konsollarni ham chiqardi; Xbox’ning bevosita davomchisi Xbox 360 (2005).
2005-yil avgustda Nvidia kompaniyasi Xbox uchun grafik chip ishlab chiqarishni to‘xtatdi. Bu Xbox ishlab chiqarilishi yakunlangani va yangi konsolni ishlab chiqarishga o‘tilganini anglatardi.
Tarixi
AQShning Microsoft kompaniyasi 1990-yillar oxirida asosiy daromadini shaxsiy kompyuterlar uchun dasturiy ta’minot — Microsoft Windows operatsion tizimi va Microsoft Office ofis dasturlari to‘plamini sotishdan olgan bo‘lsa-da, u kompyuter o‘yinlari bozorida ham faoliyat yuritardi: kompaniya Microsoft Flight Simulator va Age of Empires kabi muvaffaqiyatli o‘yinlarni mustaqil ishlab chiqib, nashr etgan hamda DirectX dasturlarni ishlab chiqish interfeysi yordamida Windows asosidagi kompyuterlarni o‘yinlar uchun ommabop platformaga aylantira olgan edi. Microsoft ilgari o‘yin konsollari bozoriga mustaqil kirishga urinmagan bo‘lsa-da, bu turdagi elektron qurilmalarni mavjud biznesi uchun tahdid deb hisoblardi. Microsoft hatto Yaponiyaning Sega kompaniyasi bilan hamkorlik qilib, uning Dreamcast konsoli uchun Windows CE operatsion tizimining DirectX bilan ishlaydigan versiyasini yaratgan. Bu kompyuter o‘yinlarini ishlab chiquvchilarga o‘yinlarni shaxsiy kompyuterdan ushbu konsolga moslashtirib ko‘chirishni yengillashtirishga xizmat qilgan. Yaponiyaning Sony kompaniyasi 1999-yilda yangi PlayStation 2 (PS2) konsolini e’lon qilib, uni shaxsiy kompyuterlarga raqib deb hisoblashini ochiq bildirdi: uning fikricha, bu qurilma uyda asosiy ko‘ngilochar vosita bo‘lishi kerak edi. The 3DO Company’ning Trip Hokins ismli rahbari PS2’ni «Troya oti» deb atagan: u uyga o‘yin qurilmasi sifatida kirib kelib, boshqa elektron qurilmalar, jumladan, uy kompyuteri vazifalarini ham o‘ziga olishi mumkin edi. Microsoft rahbari Bill Geyts shaxsan Sony rahbari Nobuyuki Idei(ingl.) bilan bog‘lanib, PlayStation 2 uchun dasturiy ta’minotni birgalikda yaratishni taklif qildi, ammo rad javobini oldi: Sony barcha zarur dasturlarni o‘zi ishlab chiqishni afzal ko‘rdi.
Microsoft ichida ham o‘z konsolini ishlab chiqish takliflari ilgari surilgan edi. Xususan, DirectX dasturchilari undan maxsus o‘yin kompyuterini yaratishda foydalanishni taklif etishgan. Bu guruhda Kevin Bakus, Sheymus Blekli, Otto Berks va Ted Heyz alohida ajralib turardi. Ular Kanada chegarasi yaqinidagi dam olish maskanida Bill Geyts ham qatnashgan ko‘chma seminardan foydalanib, takliflarini rahbariyatga taqdim etishdi. Bu yagona taklif emas edi: boshqa xodimlar guruhi sanoatda ilgari qo‘llangan usulni tanlab, yangi loyiha uchun alohida apparat va dasturiy ta’minot yaratishni taklif etgan. DirectX dasturchilarining «DirectX Box» deb nomlangan taklifi esa kompaniyada mavjud shaxsiy kompyuter apparat va dasturiy ta’minotidan foydalanishga asoslangan edi. Bill Geyts va Stiv Balmer bunday yondashuvni istiqbolliroq deb topdilar. Rasmiy nomi Windows Entertainment Platform bo‘lgan loyiha Sony bilan «urush»ga ishora qilgan holda va Miduey jangi — Tinch okeanidagi urushdagi Yaponiya ustidan qozonilgan hal qiluvchi g‘alabani eslash uchun — norasmiy va siyosiy jihatdan noo‘rin tarzda Midway deb atalardi.
Operatsion tizim
Xbox o‘yin konsolining operatsion tizimi — juda katta darajada o‘zgartirilgan Windows 2000 versiyasidir. O‘yin konsoliga moslashtirish jarayonida Windows 2000 kodining katta qismi (ayniqsa, fayl tizimlari bilan ishlashga mas’ul qismi) o‘zgartirilgan. Shu sababli ushbu konsol operatsion tizimini Microsoft Windows turkumiga mansub deb bo‘lmaydi. Mutaxassislar uni «Xbox OS» deb atashadi. Biroq konsol ishlab chiquvchilar guruhining a’zosi Garri Trinder o‘z blog yozuvida Xbox operatsion tizimi «noldan» yaratilgani va unga faqat ayrim API interfeyslari Win32’dan olinganini qisqacha tushuntirgan.
Apparat qismi
Xbox o‘zida qattiq disk mavjud bo‘lgan ommabop o‘yin konsoliga aylandi. Qattiq disk asosan o‘yin holatlarini hamda Xbox Live xizmatidan yuklab olingan fayllarni saqlash uchun ishlatiladi. Bu xotira kartalaridan foydalanish zaruratini yo‘qqa chiqardi. Ko‘pgina o‘yinlar yuklanishni tezlashtirish uchun vaqtinchalik ma’lumotlarni diskda keshlaydi. Ayrim o‘yinlarda «foydalanuvchi saundtreklari» imkoniyati ham mavjud: foydalanuvchi o‘yinning odatiy musiqalari o‘rniga qattiq diskda saqlangan o‘z musiqa fayllarini ijro ettirishi mumkin.
Xbox shaxsiy kompyuter arxitekturasiga asoslangan va Windows 2000 operatsion tizimi yadrosining qisqartirilgan versiyasida ishlasa-da, konsol bir qator farqlarga ega. Bular o‘yinlarga moslashtirilgan optimallashtirishlar va foydalanuvchi konsoldan ruxsat etilmagan usullarda foydalanishiga to‘sqinlik qiluvchi cheklovlarni o‘z ichiga oladi.
2005-yilda Xbox konsolining elektr ta’minoti kabeli bilan bog‘liq, potensial xavfli elektr nosozligi aniqlangan. Microsoft qurilma egalariga ushbu kabelni bepul almashtirishni taklif qilgan.
Texnik xususiyatlari
Xbox ko‘p jihatdan IBM PC bilan mos keluvchi kompyuterlarning davomchisi bo‘lgani uchun konsol imkoniyatlarini uning texnik ko‘rsatkichlari orqali baholash mumkin.
- Markaziy protsessor: 733 MGs Intel Pentium III, 133 MGs chastotali tizim shinasi (FSB) va 128 KB gacha kamaytirilgan ikkinchi darajali kesh-xotira bilan.
- Grafik protsessor: 233 MGs chastotali, maxsus ishlab chiqilgan NV2A (NV20 grafik chipining modifikatsiyasi bo‘lib, u shaxsiy kompyuterlar uchun GeForce 3 videokartalarida qo‘llangan; NV2A unumdorligi NV25 chipiga yaqin, u GeForce 4 Ti videokartalarida ishlatilgan). Chipni Microsoft va Nvidia hamkorlikda ishlab chiqqan.
- Xotira: 64 MB MB 200 MGs chastotada ishlaydi; ishlab chiqaruvchi — Micron.
- Xotiraning ma’lumot uzatish tezligi: 6,4 Gb/soniya.
- Kontrollerlarni ulash portlari soni: 4 ta, USB standartining o‘ziga xos versiyasida.
- To‘liq ekranli silliqlash (anti-aliasing)ni qo‘llab-quvvatlash: ha.
- Teksturalarni siqishni qo‘llab-quvvatlash: ha.
- Ma’lumot tashuvchilar: 2—5x DVD, 8 GB sig‘imli qattiq disk, qo‘shimcha ravishda 8 MB sig‘imli xotira kartalaridan foydalanish mumkin.
- Audio kanallar: 64 ta 3D tovush kanali (256 tagacha stereo).
- 3D Audio qo‘llab-quvvatlanishi: ha.
- MIDI DLS2 qo‘llab-quvvatlanishi: ha.
- AC3 (Dolby Digital): ha ( TOSLINK).
- Tarmoqqa ulanish: ha (10/100 Mbitli Ethernet).
- DVD ijro etish: ha (alohida sotiladigan DVD Playback Kit/Remote to‘plami yordamida).
- Maksimal tasvir aniqligi: 1920(gorizontal)x1080(vertikal), 32 bitli rang chuqurligida (16,9 mln rang).
- Qo‘llab-quvvatlash: yuqori aniqlikdagi televideniye: ha, 480p/720p/1080i (o‘yinga bog‘liq).
- Og‘irligi: 3,86 kg.
- O‘lchamlari: 324 × 265 × 90 mm.
Xbox’ning unumdorlik ko‘rsatkichlari.
- Eslatma: ushbu raqamlarni Microsoft kompaniyasi keltirgan. Ayrim tanqidchilar[qaysilar?] amalda Xbox bunday unumdorlikka erisha olmaydi, deb hisoblaydi.
- Grafik tizim unumdorligi: soniyasiga 125 million teksturasiz poligon.
- Barqaror poligon unumdorligi: 100+ mln/soniya (transformatsiya qilingan va yoritilgan poligonlar).
- Mikropoligonlar/zarralar soniyasiga: 125 mln.
- Zarralarni qayta ishlash unumdorligi: 125 mln/soniya.
- Bir vaqtdagi teksturalar soni: 4.
- Piksellarni to‘ldirish tezligi (Fill Rate) — teksturasiz: soniyasiga 4 milliard ( qirralarni silliqlash (anti-aliasing)).
- Piksel to‘ldirish tezligi — 1 ta tekstura bilan: soniyasiga 4 milliard (anti-aliasing bilan).
Nusxa ko‘chirishdan himoya
Boshqa o‘yin konsollari singari Xbox ham DRM tizimi bilan jihozlangan. Bu tizim qurilmada quyidagilarni ishga tushirishga yo‘l qo‘ymaydi: raqamli imzolanmagan (Microsoft tomonidan ruxsat berilmagan) dastur kodlari va ilovalar. Xbox’ning DVD-ROM disk yuritmasi konsol uchun maxsus ishlab chiqilgan bo‘lib, diskni o‘qishda uning xususiyatlarini tekshiradi va litsenziyasiz tashuvchilardan o‘yinlarni ishga tushirishga yo‘l qo‘ymaydi. Shunga qaramay, Xbox DVD disk yuritmasini xuddi shunday boshqa qurilmaga almashtirish mumkin (keyingi Xbox 360 konsolida bu kamchilik disk yuritmasining alohida mikrodasturi kalitini tekshirish orqali bartaraf etilgan). Qattiq diskXbox konsolida maxsus ATA paroli bilan qulflanadi, shuning uchun undagi ma’lumotlarni shaxsiy kompyuterda yoki boshqa uskunada ko‘rishning iloji yo‘q.
Qo‘shimcha imkoniyatlar
Xbox o‘yin konsolidan multimedia qurilmasi sifatida ham foydalanish mumkin. Foydalanuvchi audio kompakt-diskdan (Audio-CD) musiqa asarlarini konsolning ichki qattiq diskiga ko‘chirishi mumkin. DVD disklarni ham ijro etish mumkin, biroq buning uchun masofadan boshqarish pulti va elektron kalitdan iborat DVD Movie Playback Kit to‘plami zarur. Har bir DVD pleyer ishlab chiqaruvchisi DVD tashuvchilardagi media kontentni ijro etish huquqi uchun har bir qurilmadan litsenziya to‘lovi to‘lashi kerak edi. Shu sababli Microsoft bu to‘plamni alohida sotishga qaror qilgan: shunda litsenziya to‘lovlari konsolning umumiy narxiga kiritilmasdi.
O‘yinlar
|
Shimoliy Amerikada 15-noyabr (2001-yil) kuni konsol sotuvga chiqarilganida mavjud bo‘lgan o‘yinlar: |
Xbox uchun eng ko‘p sotilgan yigirmata o‘yin:
|
Mahsulotni qo‘llab-quvvatlashning tugashi
2-mart 2009-yil Microsoft kompaniyasi qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatgan konsol — Xbox.
15-aprel 2010-yil konsol quyidagi onlayn xizmatdan uzildi: Xbox Live.