IEEE 802.11ax, Wi-Fi 6, Wi-Fi 6E (shuningdek, ingl. High-Efficiency Wireless, HEW, HE — yuqori samarali simsiz aloqa) — simsiz mahalliy kompyuter tarmoqlari standarti bo‘lib, IEEE 802.11 standartlari turkumiga kiradi. Bundan tashqari, MIMO va MU-MIMO[ingl.] texnologiyalaridan (ma’lumotlarni uzatish va qabul qilish uchun bir nechta antenna ishlatiladi) foydalanish bilan bir qatorda, Wi-Fi 6 standartida spektrdan samaraliroq foydalanish uchun ortogonal chastotali multiplekslash (OFDMA) rejimi spektral samaradorlikni oshirish uchun joriy etildi; 1024-QAM modulyatsiyasi esa o‘tkazish qobiliyatini oshirish uchun ishlatiladi; nominal ma’lumot uzatish tezligi avvalgi standartga nisbatan atigi 37 % yuqori. Bu avvalgi standart — IEEE 802.11ac (Wi-Fi 5). Biroq Wi-Fi 6 chastota spektridan samaraliroq foydalanish va qurilmalar zich joylashtirilgan muhitlarga mos takomillashtirishlar hisobiga o‘rtacha o‘tkazish qobiliyatini 4 baravar oshirish imkonini berdi. Ushbu standart qurilmalari mavjud 2,4 GHz va 5 GHz diapazonlarida ishlash uchun mo‘ljallangan, ammo yangi diapazonlar ajratilishi bilan 1 dan 7 GHz gacha bo‘lgan oraliqdagi qo‘shimcha chastota polosalarini ham qo‘llab-quvvatlashi mumkin[manba 1276 kundan beri ko‘rsatilmagan].
IEEE 802.11ax standartining yakuniy matni 2019-yilda taqdim etilgan; CES 2018 ko‘rgazmasida eng yuqori tezligi 11 Gbit/s gacha yetadigan qurilmalar namoyish etilgan. Standart 1-fevral 2021-yilda tasdiqlangan.
Qo‘llab-quvvatlanadigan tezliklar
| Bitta fazoviy oqim uchun modulyatsiya va kodlash sxemalari | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| MCS indeksi |
modulyatsiya turi | kodlash darajasi | Ma’lumot uzatish tezligi (Mbit/s) | |||||||
| 20 MHz kanallar | 40 MHz kanallar | 80 MHz kanallar | 160 MHz kanallar | |||||||
| GI 1600 ns | GI 800 ns | GI 1600 ns | GI 800 ns | GI 1600 ns | GI 800 ns | GI 1600 ns | GI 800 ns | |||
| 0 | BPSK | 1/2 | 4 (?) | 8,6 | 8 (?) | 17,2 | 17 (?) | 36 | 34 (?) | 36 (?) |
| 1 | QPSK | 1/2 | 16 | 17 | 33 | 34 | 68 | 72 | 136 | 144 |
| 2 | QPSK | 3/4 | 24 | 26 | 49 | 52 | 102 | 108 | 204 | 216 |
| 3 | 16-QAM | 1/2 | 33 | 34 | 65 | 69 | 136 | 144 | 272 | 282 |
| 4 | 16-QAM | 3/4 | 49 | 52 | 98 | 103 | 204 | 216 | 408 | 432 |
| 5 | 64-QAM | 2/3 | 65 | 69 | 130 | 138 | 272 | 288 | 544 | 576 |
| 6 | 64-QAM | 3/4 | 73 | 77 | 146 | 155 | 306 | 324 | 613 | 649 |
| 7 | 64-QAM | 5/6 | 81 | 86 | 163 | 172 | 340 | 360 | 681 | 721 |
| 8 | 256-QAM | 3/4 | 98 | 103 | 195 | 207 | 408 | 432 | +817 | +865 |
| 9 | 256-QAM | 5/6 | 108 | 115 | 217 | 229 | 453 | 480 | 907 | +961 |
| 10 | 1024-QAM | 3/4 | 122 | 129 | 244 | 258 | 510 | 540 | 1021 | 1081 |
| 11 | 1024-QAM | 5/6 | 135 | 143 | 271 | 287 | 567 | 600 | 1134 | 1201 |
Texnik takomillashtirishlar
802.11ax standartining joriy etilishi 802.11ac bilan solishtirganda bir nechta muhim yaxshilanishlarni olib keldi. 802.11ax standarti 1 GHz dan 5 GHz gacha bo‘lgan chastota polosalarida qo‘llanadi. Shuning uchun, 802.11ac dan farqli ravishda, 802.11ax litsenziya talab etilmaydigan 2,4 GHz diapazonida ham ishlaydi. 802.11 tarmoqlarini qurilmalar zich joylashgan muhitlarda qo‘llab-quvvatlash maqsadida quyidagi imkoniyatlar tasdiqlangan:
| Xususiyat | 802.11ac | 802.11ax | Izoh |
|---|---|---|---|
| OFDMA | mavjud emas | Har bir stansiyaga 26, 52, 106, 242 (?), 484 (?) yoki 996 (?) ta tonni dinamik ajratish orqali muhitga kirishni markazlashgan holda boshqarish. Har bir ton 78,125 kHz chastota kengligiga ega bitta subtashuvchi chastotadan iborat.
Shu sababli, bitta OFDMA uzatishi egallaydigan chastota polosasining kengligi 2,03125 MHz dan 80 MHz gacha bo‘ladi. |
OFDMA spektrni chastota-vaqt resurs birliklariga (RU) ajratadi. Markaziy muvofiqlashtiruvchi qurilma (retranslyatsiya qiluvchi kirish nuqtasi (access point, AP) 802.11ax standartida) ulangan stansiyalarga ma’lumotlarni qabul qilish yoki uzatish uchun RU birliklarini ajratadi. RU birliklarini markazlashgan holda rejalashtirish to‘qnashuvlarning oldini oladi va qurilmalar zich joylashgan muhitlarda samaradorlikni oshiradi. |
| Ko‘p foydalanuvchili MIMO (MU-MIMO) | Pastga yo‘nalishda mavjud | Pastga va yuqoriga yo‘nalishlarda mavjud | Pastga yo‘nalgan aloqa kanalidagi MIMO yordamida qurilma bir vaqtning o‘zida bir nechta qabul qiluvchiga ma’lumot uzatishi mumkin; yuqoriga yo‘nalgan aloqa kanalidagi MIMO yordamida esa bir vaqtning o‘zida bir nechta uzatuvchidan ma’lumot qabul qilishi mumkin. OFDMA qabul qiluvchilarni turli RU birliklariga ajratsa, MU-MIMO qurilmalarni turli fazoviy oqimlarga ajratadi. 802.11ax standartida MU-MIMO va OFDMA texnologiyalaridan bir vaqtning o‘zida foydalanish mumkin. Yuqoriga yo‘nalgan kanalda (UL) ko‘p foydalanuvchili (MU) uzatishlarga ruxsat berish uchun AP rejalashtirish ma’lumotlari (stansiyalarga RU birliklarini taqsimlash va har bir stansiya foydalanishi kerak bo‘lgan modulyatsiya hamda kodlash sxemasi — MCS) ko‘rsatilgan yangi boshqaruv kadrini (trigger) uzatadi. Bundan tashqari, trigger yuqoriga yo‘nalgan uzatishni sinxronlashtiradi, chunki uzatish trigger tugaganidan keyin SIFS oralig‘i o‘tgach boshlanadi. |
| Triggerga asoslangan tasodifiy kirish | mavjud emas | RU birliklari bevosita ajratilmagan stansiyalarga UL OFDMA uzatishlarini bajarish imkonini beradi. | Trigger kadrida AP keyingi UL MU uzatishi uchun rejalashtirish ma’lumotlarini ko‘rsatadi. Biroq bir nechta RU tasodifiy kirish uchun ajratilishi mumkin. RU bevosita ajratilmagan stansiyalar tasodifiy kirishga mo‘ljallangan RU birliklarida uzatishni boshlashi mumkin. To‘qnashuv ehtimolini (ya’ni ikki yoki undan ortiq stansiyaning uzatish uchun aynan bitta RU ni tanlashini) kamaytirish maqsadida 802.11ax tuzatishi OFDMA uchun maxsus kutib qayta urinish (backoff) tartibini belgilaydi. AP stansiyada yuqoriga yo‘nalgan kanalda uzatilishini kutayotgan trafik haqida ma’lumotga ega bo‘lmaganda, bufer holati haqidagi hisobotlarni yuborish uchun tasodifiy kirish qulaydir. |
| Fazoviy chastotadan qayta foydalanish | mavjud emas | Tarmoqlarni rang bilan belgilash qurilmalarga o‘z tarmog‘idagi uzatishlarni qo‘shni tarmoqlardagi uzatishlardan farqlash imkonini beradi.
Uzatish quvvati va sezgirlikning moslashuvchan chegaralari uzatish quvvati hamda signalni aniqlash chegarasini dinamik sozlash orqali chastotadan fazoviy qayta foydalanish imkoniyatini oshiradi. |
Fazoviy qayta foydalanish imkoniyati bo‘lmagan qurilmalar qo‘shni tarmoqlarda uzatish ketayotgan vaqtda o‘z uzatishini boshlamaydi. Rang bilan belgilashda simsiz uzatish boshidayoq belgi qo‘yiladi va bu yaqin atrofdagi qurilmalarga simsiz muhitdan bir vaqtning o‘zida foydalanish mumkinligini aniqlashga yordam beradi. Yangi uzatish quvvati mos ravishda kamaytirilsa, stansiyaga qo‘shni tarmoqdan aniqlangan signal darajasi eski signalni aniqlash chegarasidan yuqori bo‘lsa ham, simsiz muhitni bo‘sh deb hisoblab, yangi uzatishni boshlashga ruxsat etiladi. |
| Tarmoqni ajratish vektori (network allocation vector, NAV) | Bitta NAV | Ikkita NAV | Qurilmalar zich joylashtirilgan muhitda bir tarmoqdan kelgan kadr o‘rnatgan NAV qiymati boshqa tarmoqdan yuborilgan kadr ta’sirida osonlik bilan qayta o‘rnatilishi mumkin. Bu noto‘g‘ri ishlash va to‘qnashuvlarga olib keladi. Buning oldini olish uchun har bir 802.11ax stansiyasi ikkita mustaqil NAV ni qo‘llab-quvvatlashi kerak: birinchisi stansiya ulangan tarmoqdan kelgan kadrlar, ikkinchisi esa qamrovi ustma-ust tushadigan boshqa tarmoqlardan kelgan kadrlar ta’sirida o‘zgartiriladi. |
| Belgilangan uyg‘onish vaqti (target wake time, TWT) | mavjud emas | TWT energiya sarfini hamda tarmoqqa kirishning o‘rtacha vaqtini kamaytiradi. | TWT — bu IEEE 802.11ah standartida ishlab chiqilgan konsepsiya. U qurilmalarga mayoq signali uzatiladigan davrdan boshqa vaqtlarda ham uyg‘onish imkonini beradi. Bundan tashqari, AP qurilmalarni turli TWT davrlariga ko‘ra guruhlashi mumkin; shu tariqa simsiz muhitga bir vaqtda kirish uchun raqobatlashadigan qurilmalar soni kamayadi. |
| Fragmentatsiya | Statik fragmentatsiya | Dinamik fragmentatsiya | Statik fragmentatsiyada ma’lumotlar paketining barcha bo‘laklari, oxirgisidan tashqari, bir xil o‘lchamda bo‘ladi. Dinamik fragmentatsiyada esa qurilma uzatish uchun mavjud bo‘lgan boshqa imkoniyatlardagi bo‘sh RU birliklarini ruxsat etilgan eng uzun uzatish davomiyligigacha to‘ldirishi mumkin. Shu tarzda dinamik fragmentatsiya qo‘shimcha xizmat xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi. |
| Himoya intervalining davomiyligi | 0,4 mks yoki 0,8 mks | 0,8 mks, 1,6 mks yoki 3,2 mks | Himoya intervalining uzunroq bo‘lishi, masalan, ochiq hududlarda uchraydigan signal tarqalishidagi kechikishlar ta’siridan yaxshiroq himoya qiladi. |
| Simvol davomiyligi | 3,2 mks | 3,2 mks, 6,4 mks yoki 12,8 mks | Simvol davomiyligining uzayishi samaradorlikni oshirish imkonini beradi. |
Mahsulotlar
Mikrosxemalar
- 17-oktabr 2016-yilda Quantenna[Vikidata] QSR10G-AX — mikrosxemalar to‘plamini e’lon qildi. U Draft 1.0 loyihasi bilan mos bo‘lib, 5 GHz diapazonida sakkizta va 2,4 GHz diapazonida to‘rtta oqimni qo‘llab-quvvatlaydi. Yanvar 2017-yilda Quantenna o‘z mahsulotlari qatoriga QSR5G-AX ni qo‘shdi; u ikkala diapazonda ham to‘rttadan oqimni qo‘llab-quvvatlaydi. Har ikkala mahsulot marshrutizatorlar va kirish nuqtalari uchun mo‘ljallangan.
- 13-fevral 2017-yilda Qualcomm 802.11ax texnologiyasini qo‘llab-quvvatlovchi dastlabki mahsulotlarini e’lon qildi:
- IPQ8074 — to‘liq funksiyali kristaldagi tizim (SoC) bo‘lib, unda to‘rtta Cortex-A53 yadrosi mavjud. Qurilma 5 GHz diapazonida sakkizta va 2,4 GHz diapazonida to‘rtta oqimni qo‘llab-quvvatlaydi[manba 2857 kundan beri ko‘rsatilmagan].
- QCA6290 mikrosxemalar to‘plami ikkala diapazonda ham ikkitadan oqimni qo‘llab-quvvatlaydi va mobil qurilmalar uchun mo‘ljallangan.
- 15-avgust 2017-yilda Broadcom o‘zining 6-avlod Wi-Fi mahsulotlari 802.11ax ni qo‘llab-quvvatlashini e’lon qildi.
- BCM43684 va BCM43694 — 4 × 4 MIMO orqali 802.11ax ni to‘liq qo‘llab-quvvatlaydigan chiplar, BCM4375 esa 2 × 2 MIMO 802.11ax imkoniyatini Bluetooth 5.0 bilan birga ta’minlaydi.
- 11-dekabr 2017-yilda Marvell 802.11ax chipsetlarini e’lon qildi; ular 88W9068, 88W9064 va 88W9064S modellaridan iborat.
- 21-fevral 2018-yilda Qualcomm WCN3998 — smartfonlar va mobil qurilmalar uchun mo‘ljallangan 802.11ax 2x2 mikrosxemalar to‘plamini e’lon qildi.
- Aprel 2018-yil holatiga ko‘ra, Intel mobil qurilmalar uchun 802.11ax mikrosxemalar to‘plami — Harrison Peak kod nomli Wireless-AX 22560 ustida ishlamoqda.
Qurilmalar
- 30-avgust 2017-yilda Asus o‘zining birinchi marshrutizatorini 802.11ax standarti asosida ishlab chiqib, e’lon qildi. RT-AX88U Broadcom chipsetidan foydalanadi va ikkala diapazonda ham 4 × 4 MIMO ni qo‘llaydi; eng yuqori tezligi 1148 Mbit/s (2,4 GHz) va 4804 Mbit/s (5 GHz) ni tashkil etadi.
- 12-sentabr 2017-yilda Huawei o‘zining birinchi kirish nuqtasini 802.11ax standarti asosida e’lon qildi. AP7060DN 8 × 8 MIMO dan foydalanadi va Qualcomm uskunalariga asoslangan.
- 25-yanvar 2018-yilda Aerohive Networks 802.11ax kirish nuqtalarining ilk turkumini e’lon qildi. AP630, AP650 va AP650X modellari Broadcom chipsetlariga asoslangan.
- 20-fevral 2019-yilda Samsung mobil telefonlarning yangi turkumini taqdim etdi: Samsung Galaxy S10. Ushbu turkum Wi-Fi 6 ni qo‘llab-quvvatlaydi.
- 18-may 2020-yilda Honor Router 3 chiqarildi.
- Noyabr 2020-yilda Apple M1 protsessori va Wi-Fi 6 standartini qo‘llab-quvvatlovchi MacBook Air hamda MacBook Pro modellarini taqdim etdi.