Virtual xosting (ingl. birgalikda foydalaniladigan xosting (shared hosting)) — xosting turi bo‘lib, unda ko‘plab veb-saytlar bitta veb-serverda joylashtiriladi. Bu xostingning eng tejamkor turi bo‘lib, kichik loyihalar uchun mos keladi.
Odatda, har bir veb-sayt veb-serverning o‘ziga ajratilgan bo‘limida joylashadi, biroq ularning barchasi bir xil dasturiy ta’minotdan foydalanadi.
Amalga oshirish usullari
Veb-saytlarga kirishni tashkil etishning ikkita asosiy usuli mavjud:
- nom bo‘yicha (boshqacha nomi — ingl. umumiy IP-manzilli xosting (shared IP hosting)), bunda barcha veb-saytlar bitta umumiy IP-manzildan foydalanadi. HTTP/1.1, veb-brauzer veb-serverga so‘rov yuborayotganda veb-saytning domen nomini joriy so‘rov sarlavhasidagi Host maydonida ko‘rsatadi. Veb-server so‘rovni to‘g‘ri bajarish uchun shu nomdan foydalanadi va uni $_SERVER superglobal massivining [HTTP_HOST] elementiga ham ko‘chiradi.
- IP-manzil bo‘yicha (boshqacha nomi — ingl. alohida IP-manzilli xosting (dedicated IP hosting)), bunda har bir veb-sayt o‘z IP-manziliga ega bo‘ladi, veb-serverda esa bir nechta jismoniy yoki virtual tarmoq interfeyslari mavjud bo‘ladi.
Imkoniyatlar
Virtual xosting xizmati quyidagi miqdoriy cheklovlar asosida taqqoslanadi va tavsiflanadi:
- disk maydoni hajmi
- oylik trafik hajmi
- bitta xosting xizmati doirasida joylashtirish mumkin bo‘lgan saytlar soni
- ma’lumotlar bazalari soni va ular uchun ajratilgan joy hajmi
- elektron pochta qutilari va FTP hisoblari soni
sifatga oid cheklovlar:
- mavjud protsessor (CPU) va operativ xotira resurslari — ular serverning ishlash tezligiga ta’sir qiladi
Bunday serverda odatda turli saytlar juda ko‘p bo‘lgani sababli, yuklama notekis taqsimlanadi. Shu bois ayrim xosting provayderlari foydalanuvchi skriptlari uchun server resurslarini (asosan CPU resurslarini) cheklaydi.
Xostingni tanlashdagi muhim mezonlardan biri — foydalaniladigan operatsion tizim (OT), chunki turli xizmatlarning ishlashini ta’minlaydigan dasturiy ta’minot aynan unga bog‘liq. Virtual xosting xizmatini tashkil etishda Unix oilasidagi operatsion tizimlarda, masalan, FreeBSD, GNU/Linux, shuningdek, Windows operatsion tizimida ishlaydigan serverlardan foydalaniladi. Shunday qilib, virtual xosting xizmatini ikki guruhga ajratish mumkin: UNIX/Linux-xosting va Windows-xosting.
UNIX/Linux-xosting
UNIX/Linux-xosting — UNIX yoki Linux operatsion tizimi boshqaruvidagi serverda tashkil etilgan xosting turidir. Eng ommabop tizimlar quyidagilardir: FreeBSD, RedHat Enterprise Linux, Ubuntu, Fedora, Debian.
UNIX va Linux asosidagi operatsion tizimlarning aksariyati bepul bo‘lgani sababli bu xosting turi provayderlar orasida keng tarqalgan. Shu bois yakuniy mijozlar uchun bunday xosting narxi biroz pastroq: provayderlar operatsion tizimdan foydalanish litsenziyasi uchun haq to‘lamaydi.
UNIX/Linux-xostingda qo‘llab-quvvatlanadigan asosiy texnologiyalar:
- veb-server Apache
- veb-server Nginx
- FastCGI/CGI
- ma’lumotlar bazasi serveri MySQL
- ma’lumotlar bazasi serveri PostgreSQL
- PHP
- Perl
- server tomonida qo‘shiladigan qismlar — Server Side Includes (SSI)
- ulanish uchun SSH protokoli
- veb-serverni .htaccess fayli orqali boshqarish (Apache uchun)
Windows-xosting
Windows-xosting — Windows operatsion tizimida ishlaydigan serverda tashkil etilgan xosting turidir. Ushbu maqolada eng keng tarqalgan versiyalar sifatida Windows Server 2008 R2 va Windows Server 2003 (uning o‘rnini bosqichma-bosqich Windows Server 2008 R2 egallamoqda) ko‘rsatilgan. 01-avgust 2012-yilda ishlab chiqilishi yakunlangan yangi versiya — Windows Server 2012.
Windows-xostingda qo‘llab-quvvatlanadigan asosiy texnologiyalar:
- veb-server Internet axborot xizmatlari (Internet Information Services) (IIS)
- ASP (faol server sahifalari — Active Server Pages)
- ASP.NET
- ASP.NET MVC
- FastCGI/CGI
- MySQL ma’lumotlar bazasi serveri
- ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) Microsoft Access
- ma’lumotlar bazasi serveri Microsoft SQL Server
- PHP
- Perl
- server tomonida qo‘shiladigan qismlar (Server Side Includes, SSI)
- veb-serverni quyidagi fayl orqali boshqarish: web.config
Windows-xostingning o‘ziga xos jihati shundaki, unda Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan texnologiyalar (ASP.NET, MS SQL va boshqalar) ham, dastlab UNIX/Linux-xosting uchun yaratilgan texnologiyalar (PHP, MySQL va boshqalar) ham ishlaydi. So‘nggi yillarda Microsoft kompaniyasi va IIS veb-serveri ishlab chiquvchilari Windows operatsion tizimi hamda IIS veb-serverida PHP ishlashini qo‘llab-quvvatlashga katta e’tibor qaratmoqda. Amalga oshirilgan dasturiy yechimlar Windows platformasidagi PHP mexanizmining ishlash tezligini UNIX/Linux platformasidagi ko‘rsatkichlarga yaqinlashtirishga ko‘p jihatdan imkon berdi.
Windows-xosting tarif rejalari UNIX/Linux-xosting tariflaridan biroz qimmatroq, chunki xosting provayderlari tijoriy dasturiy ta’minot va operatsion tizimdan foydalanish uchun haq to‘lashi kerak.
Windows-xosting xizmatini faqat Microsoft kompaniyasining maxsus litsenziyasiga, ya’ni SPLA kelishuviga (Services Provider License Agreement) ega kompaniyalar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlar ko‘rsatish huquqiga ega. Ushbu kelishuvga ko‘ra, ular mijozlarga xosting xizmati doirasida taqdim etiladigan operatsion tizim va dasturiy ta’minot uchun maxsus litsenziyalar sotib olishi shart. Ya’ni Windows-xosting xizmatini ko‘rsatish uchun Microsoft’ning litsenziyali dasturiy ta’minotini sotib olishning o‘zi yetarli emas; maxsus litsenziya kelishuvini tuzish va undan foydalanish uchun tegishli to‘lovlarni amalga oshirish zarur.
Shunday qilib, Windows-xosting taklif qiladigan provayderni tanlashda unda SPLA kelishuvi mavjudligiga e’tibor berish kerak. Bunday kelishuv xostingga joylashtirilgan sayt litsenziyalangan operatsion tizim va dasturiy ta’minotda ishlashi, tizim o‘z vaqtida yangilanishi hamda zararli dasturlardan imkon qadar himoyalangan bo‘lishini kafolatlaydi.