Videoo‘yinlarda sun’iy intellekt

O‘yin sun’iy intellekti (ingl. Game artificial intelligence) — bu dasturiy usullar majmui bo‘lib, ular kompyuter o‘yinlarida o‘yindagi personajlarning xatti-harakatida intellekt mavjuddek taassurot yaratish uchun qo‘llanadi. Bu personajlarni kompyuter boshqaradi. O‘yin sun’iy intellekti an’anaviy sun’iy intellekt usullari bilan bir qatorda boshqaruv nazariyasi, robototexnika, kompyuter grafikasi va informatika sohalariga oid algoritmlarni ham o‘z ichiga oladi.

Sun’iy intellektning amalga oshirilishi o‘yin jarayoni, tizim talablari va o‘yin budjetiga kuchli ta’sir qiladi. Ishlab chiquvchilar qiziqarli, kam resurs talab qiladigan va arzon sun’iy intellekt yaratishga intilib, ushbu talablar o‘rtasida muvozanat izlaydilar. Shu bois o‘yin sun’iy intellektiga yondashuv an’anaviy sun’iy intellektnikidan ancha farq qiladi: turli soddalashtirishlar, hiylalar va taqlid qilish usullari keng qo‘llanadi. Masalan, bir tomondan, birinchi shaxs nomidan o‘ynaladigan otishma o‘yinlarida botlarga xos xatosiz harakat va bir zumda nishonga olish inson o‘yinchiga hech qanday imkoniyat qoldirmaydi, shuning uchun bunday qobiliyatlar ataylab cheklanadi. Boshqa tomondan, botlar pistirma uyushtirishi, jamoa bo‘lib harakat qilishi va hokazo ishlarni bajarishi kerak. Buning uchun bosqichda joylashtirilgan nazorat nuqtalari kabi yordamchi, sun’iy yechimlardan foydalaniladi.

O‘yin sun’iy intellekti boshqaradigan kompyuter o‘yini personajlari orasida quyidagilarni ajratish mumkin:

  • o‘yinchi boshqarmaydigan personajlar (ingl. Non-player character — o‘yinchi boshqarmaydigan personaj, NPC) — o‘yinchilar tomonidan boshqarilmaydigan personajlar; ular inson o‘yinchiga do‘stona, dushmanona yoki betaraf munosabatda bo‘lishi mumkin. Ko‘p o‘yinchili o‘yinlarda NPC qisqartmasi ko‘pincha ingl. Non-playable character — o‘ynab bo‘lmaydigan personaj (o‘ynab bo‘lmaydigan personajlar), ya’ni o‘yinchilar boshqara olmaydigan personajlar deb ham talqin qilinadi.
  • botlar (ingl. Bot — bot) — odamlar o‘rniga sun’iy intellekt boshqaradigan, o‘ynash mumkin bo‘lgan personajlar (masalan, odam o‘yinchilar yetishmaganda yoki mashq qilish uchun); ular dushman ham, ittifoqchi ham bo‘lishi mumkin. Botlarni dasturlash eng murakkab vazifalardan biridir, chunki ularni haqiqiy o‘yinchilardan ajratib bo‘lmaydigan darajada yaratish maqsadga muvofiq, bu esa murakkab sun’iy intellektni talab qiladi.
  • moblar (ingl. Mob — mob) — o‘yinchiga dushman bo‘lgan yoki o‘yinchi ovlaydigan «past intellektli» NPC personajlar (ilgari bu so‘z barcha NPC yoki hatto har qanday harakatlanuvchi obyekt uchun ishlatilgan). O‘yinchilar moblarni katta miqdorda yo‘q qilib, tajriba ochkolari, artefaktlar oladi yoki hududdan o‘tadi.

Sun’iy intellektni amalga oshirish usullari:

  • An’anaviy usullar (qarorlar daraxtlari, chekli avtomatlar, foydalilikka asoslangan tizimlar va boshqalar) kompyuter resurslarini kam talab qiladi, biroq ularni dasturlash juda ko‘p mehnat talab etadi. Dasturchilarning vaqti va malakasi cheklangan bo‘lsa, optimal qarorlar qabul qila olmaydigan «kompyuter qo‘g‘irchoqlari» hosil bo‘ladi.
  • Neyron tarmoq — sun’iy intellektni amalga oshirish usullaridan biri. O‘yinlar uchun neyron tarmoqlar 1980-yillardayoq ishlab chiqilgan, ammo kompyuterlar yetarlicha tez ishlay boshlagach, yaqin yillardan boshlab o‘yinlarda keng qo‘llana boshladi. Faqat ma’lum harakatlarga yoki o‘yinchini taqlid qilishga dasturlangan an’anaviy o‘yin sun’iy intellektidan farqli ravishda, neyron tarmoq fikrlash, qaror qabul qilish va o‘yin davomida o‘zgaruvchan vaziyatga moslashish qobiliyatiga ega. Shu tariqa u inson o‘yinchining darajasiga yaqinlashadi yoki undan ham o‘tib ketadi. Neyron tarmoq o‘rganishga ham qodir, demak, botlarda doimo uchraydigan bir xil vaziyatlar takrorlanishi kamayadi. Biroq bu xususiyatning salbiy tomoni ham bor: neyron tarmoq o‘yin haqidagi bilimlarini oshirgani sari tirik raqibdan ancha ustun kelishi mumkin. Masalan, Dota 2 o‘yinida OpenAI neyron tarmog‘i oxir-oqibat haqiqiy o‘yinchilarni 98-99% hollarda yenggan.

Tarix

Dastlab kompyuter o‘yinlari va o‘yin jarayoni turli olimlarning tadqiqot sohasi bo‘lgan. 1951-yilda Ferranti Mark I[ingl.] — dunyodagi sotib olish mumkin bo‘lgan ilk kompyuterdan foydalanib, Manchester universitetida Kristofer Strechi dastur yozdi; bu dastur shashka o‘ynardi, Ditrix Prins[ingl.] esa shaxmat uchun dastur yaratdi. Bu tarixda yozilgan ilk kompyuter dasturlaridan edi. Artur Semyuel tomonidan 50-yillarning o‘rtalari va 60-yillarning boshlarida yaratilgan shashka simulyatori oxir-oqibat jahon chempioniga qarshi o‘ynay oladigan darajaga yetdi. Kompyuter shashkasi va shaxmati ustidagi ishlar 1997-yilda Deep Blue kompyuteri shaxmat bo‘yicha jahon chempioni Garri Kasparovni uchinchi urinishda mag‘lub etishi bilan o‘z cho‘qqisiga chiqdi.

Bunday dasturlarning umumlashgan ko‘rinishi — universal o‘yin dasturlari bo‘lib, ular qoidalari maxsus deklarativ tilda ifodalangan turli mantiqiy o‘yinlarda raqib sifatida qatnasha oladi. Bunday yondashuvning tijoriy namunasi — Zillions of Games.

1960-yillarda va 1970-yillarning boshlarida ishlab chiqilgan dastlabki kompyuter o‘yinlari, masalan, Spacewar!, Pong va Gotcha (1973), diskret mantiqqa asoslangan hamda sun’iy intellektsiz ikki o‘yinchining o‘zaro musobaqasi (to‘qnashuvi)ga yo‘naltirilgan edi.

O‘zida bir o‘yinchili rejim va kompyuter raqiblarini mujassam etgan o‘yinlar 1970-yillarda paydo bo‘la boshladi. Dastlabki mashhur namunalar arkada o‘yinlari Qwak (o‘rdak ovi) va Pursuit (mushtlashuv simulyatori) edi. 1972-yilda chiqarilgan ikkita matnli kompyuter o‘yini — Vampus ovi (ingl. Hunt the Wumpus — Vampus ovi) va Star Trek — ham kompyuter raqiblarini taklif qilgan. Dushmanlarning harakati oldindan saqlangan andozalarga asoslangan.

Yorug‘lik mototsiklidagi personaj poygada qatnashayotgan o‘yin — GLtron

Masalan, arkada o‘yinlari orasida 1978-yilda chiqarilgan Space Invaders o‘zgaruvchan qiyinchilik darajasiga, aniq harakat andozalariga hamda o‘yinchi kiritgan ma’lumotlarga asoslangan xesh-funksiyalarga bog‘liq o‘yin ichidagi voqealarga ega edi. Arkada otishma o‘yini Galaxian (1979) dushmanlarning yanada murakkab va xilma-xil harakatlarini namoyish etdi.

Mashhur arkada o‘yini Pac-Man (1980) bu harakat andozalarini o‘yin labirintiga qo‘lladi va har bir dushmanga alohida xususiyatlar berdi. Karate Champ (1984) shunga o‘xshash xulq-atvor andozalarini jangovar o‘yinlarga olib kirdi, biroq o‘yin sun’iy intellektining sustligi sababli o‘yinning ikkinchi versiyasi chiqarildi.

Quyidagi o‘yinlar: Madden Football, Earl Weaver Baseball va Tony La Russa Baseball o‘z sun’iy intellektini mashhur sport arbobining mashg‘ulot o‘tkazish yoki jamoani boshqarish uslubini kompyuterda takrorlashga asoslagan. Madden, Viver va La Russa o‘yinlarini yaratgan jamoalar bu o‘yinlarning aniqligini imkon qadar oshirish uchun katta ish olib bordilar. Keyingi sport o‘yinlarida foydalanuvchilar sun’iy intellekt o‘zgaruvchilarini «sozlash va moslashtirish» orqali o‘zlari belgilagan boshqaruv yoki mashg‘ulot strategiyasini tuzish imkoniga ega bo‘ldi.

1990-yillarda yangi o‘yin janrlarining paydo bo‘lishi sun’iy intellektning rasmiy vositalaridan, masalan, chekli avtomatlardan foydalanishni rag‘batlantirdi. Real vaqt strategiyalari (ingl. RTS) o‘yin sun’iy intellekti oldiga ko‘plab yangi vazifalarni qo‘ydi: to‘liq bo‘lmagan ma’lumot sharoitida ishlash, yo‘l topish, real vaqt rejimida qaror qabul qilish va iqtisodiy rejalashtirish. Ushbu janrning ilk o‘yinlarida sezilarli muammolar bo‘lgan. Masalan, dastlabki strategiyalardan biri Herzog Zwei o‘yinida yo‘l topish tizimi deyarli ishlamasdi, Dune II o‘yinida esa birliklarni boshqarishga mo‘ljallangan uch holatli muhim chekli avtomatlar noto‘g‘ri ishlagan, buning natijasida kompyuter raqiblari to‘g‘ri harakat qila olmagan. Janrning keyingi o‘yinlarida o‘yin sun’iy intellekti ancha yaxshilandi.

Keyingi o‘yinlarda sun’iy intellektning nodeterministik usullari qo‘llandi: ilk bor neyron tarmoqlardan foydalanilgan 1996-yildagi Battlecruiser 3000AD o‘yinidan tortib, quyidagi o‘yinlardagi oldindan aytib bo‘lmaydigan xulq-atvor va o‘yinchi harakatlarini baholashgacha bo‘lgan yondashuvlarni qamrab oldi: Creatures[ingl.] va Black & White.

GoldenEye 007 (1997) botlari o‘yinchining harakatlari va xatti-harakatlariga javob beradigan, shuningdek, pana joylardan foydalanib, o‘q tegmasligi uchun dumalab chetga o‘tadigan dastlabki birinchi shaxs otishma o‘yinlaridan biri edi. Botlar kerakli vaqtda qo‘l granatalarini uloqtira olardi. Keyinchalik o‘yin yaratuvchilari Perfect Dark o‘yinida sun’iy intellektni takomillashtirishdi. Ikkala o‘yinning muhim kamchiligi shunda ediki, botlar o‘yinchini ko‘rmayotgan bo‘lsa ham, uning aniq joylashuvini doimo bilardi.

Halo (2001) o‘yinida transport vositalaridan foydalana oladigan va jamoaviy harakatning asosiy tamoyillariga amal qiladigan sun’iy intellekt mavjud edi. Botlar uloqtirilgan granatalar yoki yaqinlashayotgan dushman transporti kabi xavflarni taniy olar, shunga qarab xavfli hududdan chekinardi.

Birinchi shaxs otishma o‘yini Far Cry (2004) o‘z davri uchun juda ilg‘or, garchi xatolardan xoli bo‘lmasa-da, sun’iy intellektga ega edi. Dushmanlar o‘yinchining uslubiga munosabat bildira olar va imkon bo‘lsa uni qurshab olishga harakat qilardi. Botlar o‘yinchiga qarshi haqiqiy harbiy taktikalarni qo‘llagan. Dushmanlarda «aldovchi» sun’iy intellekt bo‘lmagan: ular o‘yinchining aniq joylashuvini bilmas, faqat xotirasida saqlagan oxirgi pozitsiyasiga qarab harakat qilardi.

O‘yin sun’iy intellekti rivojiga katta hissa qo‘shgan birinchi shaxs otishma o‘yini F.E.A.R. bo‘lib, uni Monolith Productions kompaniyasi 2005-yilda chiqargan. O‘z davrida unda juda ilg‘or sun’iy intellekt bo‘lib, o‘yin sharhlovchilari va tahlilchilari uni juda ijobiy baholagan. Janglar yopiq binolarda kechadi; botlar jamoa bo‘lib ishlaydi, atrofdagi obyektlardan pana sifatida foydalanadi, vaziyatga qarab o‘yinchiga qarshi turli taktikalarni qo‘llaydi, hujum qiladi, chekinadi, yordam chaqiradi, o‘yinchini pana joyidan chiqarish uchun granata ishlatadi va o‘yinchi uloqtirgan granatalarga munosib javob qaytaradi.

Kompyuter rolli o‘yini The Elder Scrolls IV: Oblivion o‘yinchi boshqarmaydigan personajlar uchun ancha murakkab sun’iy intellektni qo‘llagan. Ta’kidlanishicha, bunday personajlar 24/7 tartibidagi jadvalga ega va o‘z maqsadlariga o‘z yo‘llari bilan erishishga intiladi. Biroq ba’zan personaj bir joyda bir necha soat qimirlamay turishi mumkin (masalan, tunda mijozlar bo‘lmaganda peshtaxta ortida turgan barmen). Ular ovqatlanadi, uxlaydi va kundalik vazifalarini bajaradi. O‘yinda sodir bo‘ladigan voqealar ularning kun tartibi va xulq-atvorini o‘zgartirishi mumkin. Ular tinch shaharliklardan o‘ta xavfli qotillarga aylanishi mumkin.

Faqat shaxsiy kompyuterlar uchun chiqarilgan S.T.A.L.K.E.R.: Chernobil soyasi o‘yini 2007-yil martda chiqqan bo‘lib, unda ishlab chiquvchilar «A-Life» deb atagan ancha murakkab sun’iy intellekt mavjud edi. Bu tizimni yaratish 2002-yilda boshlangan, biroq o‘yinning yakuniy versiyasida «A-Life» imkoniyatlarining katta qismi olib tashlangan. «A-Life» tizimi «S.T.A.L.K.E.R.: Musaffo osmon» nomli 2008-yilgi o‘yinda qisman takomillashtirilgan. Bu o‘yinlarning sun’iy intellekti haqida batafsilroq ma’lumotni bu yerdan.

Tarmoq orqali hamkorlikda o‘ynaladigan birinchi shaxs otishma o‘yini Left 4 Dead (2008) «Rejissyor» (ingl. The Director) deb nomlangan yangi o‘yin sun’iy intellekti tizimidan foydalanadi. «Rejissyor» o‘yin har safar ishga tushirilganda o‘yinchilar uchun turlicha o‘yin tajribasini (experience) protseduraviy tarzda yaratadi. Ishlab chiquvchilar «Rejissyor» ishlash usulini «protseduraviy hikoyalash» deb ataydi. Oldindan qat’iy belgilangan, o‘zgarmas qiyinchilik darajalari o‘rniga «Rejissyor» o‘yinchilarning harakatlari va «omon qolish darajasi»ni tahlil qiladi hamda keyingi voqealarni dinamik ravishda qo‘shib, o‘yinni qiziqarli, shu bilan birga o‘tish mumkin bo‘lgan holatda saqlaydi. Shunga qaramay, «Rejissyor» bilan bir qatorda o‘yinda personajlarning chidamliligi va oladigan zarari miqdoriga ta’sir qiluvchi qiyinchilik darajalari ham mavjud.

O‘yin sun’iy intellekti rivojlanishda davom etmoqda; asosiy maqsad — o‘yinchi kompyuter raqibini inson raqibidan ajrata olmaydigan darajaga erishish.

Qarashlar

Ba’zi o‘yin dasturchilari intellekt illyuziyasini yaratish uchun qo‘llanadigan har qanday usulni o‘yin sun’iy intellektining bir qismi deb biladi. Biroq bu qarash bahsli, chunki unga o‘yin sun’iy intellekti mexanizmidan tashqarida keng ishlatiladigan usullar ham kiradi. Masalan, kelajakda yuz berishi mumkin bo‘lgan to‘qnashuvlar haqidagi ma’lumot obyektlarga urilib ketmaslik uchun yetarlicha aqlli botlarni yaratishga yordam beradigan algoritmlar uchun muhim kirish ma’lumotidir. Ammo aynan shu to‘qnashuvlarni aniqlash usullari fizika mexanizmining ham zarur va eng muhim qismlaridan biridir. Xuddi shuningdek, botning ko‘rish yo‘nalishini tekshirish natijalari (ko‘rish chizig‘i (o‘yinlarda)) odatda botning nishonga olish tizimi uchun muhim kirish ma’lumotlari bo‘lib xizmat qiladi, ayni paytda bu ma’lumotlardan renderlashda , grafik mexanizmda keng foydalaniladi. Yana bir misol — skriptlash bo‘lib, u o‘yin yaratishning barcha jihatlarida qulay vosita bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha o‘yinchi boshqarmaydigan personajlar xatti-harakatlarini boshqarish bilan chambarchas bog‘lanadi.

Sof yondashuv tarafdorlari «o‘yin sun’iy intellekti» atamasidagi «sun’iy intellekt» iborasini mubolag‘a deb hisoblaydi, chunki o‘yin sun’iy intellekti haqiqiy intellektni ifodalamaydi va akademik «Sun’iy intellekt» fanining kam sonli yo‘nalishlaridan foydalanadi. «Haqiqiy» sun’iy intellekt turli kirish ma’lumotlariga tayangan holda mustaqil o‘rganish va qaror qabul qilish tizimlari, hatto mulohaza yuritishga qodir «kuchli» sun’iy intellekt yaratish kabi yakuniy maqsadlar bilan shug‘ullansa, o‘yin sun’iy intellekti ko‘pincha bir nechta tajribaga asoslangan qoidalar va evristik usullar dan iborat bo‘lib, ular o‘yinchiga yaxshi o‘yin jarayoni, taassurot va tajriba taqdim etish uchun yetarlidir.

O‘yin ishlab chiquvchilarining akademik sun’iy intellekt haqidagi bilimi oshib borayotgani va ilmiy hamjamiyatning kompyuter o‘yinlariga qiziqishi ortayotgani o‘yin sun’iy intellekti klassik sun’iy intellektdan qay darajada farq qilishi haqida savol tug‘diradi. Biroq sun’iy intellekt qo‘llanadigan sohalar o‘rtasidagi sezilarli tafovutlar o‘yin sun’iy intellektini hanuz alohida kichik yo‘nalish sifatida ko‘rish imkonini beradi. Xususan, o‘yinlarda ayrim sun’iy intellekt masalalarini aldov orqali «qonuniy» hal etish mumkinligi muhim farqdir. Masalan, robototexnikada oldingi kuzatuvlardan ko‘rinmayotgan obyektning joylashuvini aniqlash qiyin masala bo‘lishi mumkin, ammo kompyuter o‘yinida o‘yinchi boshqarmaydigan personaj shunchaki o‘yin grafigidagi (sahna grafigi) joylashuvni topishi mumkin. Bunday aldov noreal xulq-atvorga olib kelishi mumkinligi sababli har doim ham maqbul emas. Ammo u o‘yin sun’iy intellektini farqlovchi xususiyat bo‘lib, aldovdan qachon va qanday foydalanish kerakligi kabi yangi masalalarni keltirib chiqaradi.

Qo‘llanilishi

O‘yin sun’iy intellektining evristik algoritmlari o‘yinning juda ko‘p turli yo‘nalishlarida ishlatiladi. Eng yaqqol qo‘llanilishi — o‘yinchi boshqarmaydigan personajlarni nazorat qilish, ammo skriptlash ham keng tarqalgan boshqaruv usulidir. Yo‘l topish — o‘yin sun’iy intellektining yana bir keng tarqalgan qo‘llanilishidir; ayniqsa, real vaqt strategiyalarida yaqqol namoyon bo‘ladi. Yo‘l topish — o‘yinchi boshqarmaydigan personaj xaritaning bir nuqtasidan boshqasiga qanday o‘tishini aniqlash usuli. Bunda relyef, to‘siqlar va ehtimol,«urush tumani» ham hisobga olinadi. O‘yin sun’iy intellektining yana bir yo‘nalishi — o‘yin muvozanatini dinamik sozlash.

Oldindan aytib bo‘lmaydigan (ingl. emergent — o‘z-o‘zidan yuzaga keluvchi) sun’iy intellekt tushunchasi quyidagi o‘yinlarda o‘rganilgan:[kim tomonidan?] Creatures, Black & White va Nintendogs hamda quyidagi o‘yinchoqlarda: tamagotchi. Bu o‘yinlardagi «uy hayvonlari» o‘yinchi qilgan harakatlardan «o‘rganish»ga qodir va shunga muvofiq ularning xulq-atvori o‘zgaradi. Garchi ularning tanlovlari cheklangan mumkin bo‘lgan harakatlar to‘plamidan olinsa-da, bu ko‘pincha ekran ortida intellekt mavjuddek taassurot uyg‘otadi.

Aldovchi sun’iy intellekt

O‘yinchining ijodiy qobiliyati muhim bo‘lgan o‘yinlarda sun’iy intellekt inson bilan tengma-teng kurasha olmaydi. Imkoniyatlarni tenglashtirish uchun chiterlik qiluvchi, ya’ni aldovchi sun’iy intellektdan foydalaniladi.

Aldovchi sun’iy intellekt strategik fikrlash qobiliyati yetishmasligini o‘yinchidan boshqa ustunliklarga ega bo‘lish orqali qoplaydi. Masalan, ko‘proq jonlar, tezroq harakatlanish yoki urush tumanini e’tiborsiz qoldirish. «Chiterlik» tushunchasi faqat sun’iy tarzda berilgan imtiyozlarga nisbatan qo‘llanadi. Masalan, kompyuterlarga xos insonnikidan tezroq reaksiya, harakat tezligi va aniqlik chiterlik hisoblanmaydi.

Albatta, kompyuter har doim insondan ustunlikka ega: inson o‘zining cheklovlari bor ko‘rish va eshitish qobiliyatiga tayanishi kerak, kompyuter esa o‘yin dvijogining abstrakt tuzilmalariga bevosita (garchi cheklangan bo‘lsa-da) kirish imkoniyatiga ega. «Haqiqiy» o‘yin sun’iy intellekti tasvirlarni qayta ishlovchi algoritmlarga ega bo‘lishi va ulardan foydalanishi kerak, ammo inson ko‘rish qobiliyatini qayta yaratish hozircha kompyuter ko‘rishi tizimlari uchun hisoblash jihatidan murakkab vazifadir.

Quyida ko‘plab poyga o‘yinlarida uchraydigan aldovchi sun’iy intellektning keng tarqalgan bir misoli keltirilgan. Agar sun’iy intellekt boshqaradigan poygachi asosiy guruhdan ancha orqada qolsa, u to‘satdan juda katta tezlik oshishiga yoki boshqa poygachilarga yetib olib, yana raqobatlasha olishi uchun yordam beradigan boshqa ustunliklarga ega bo‘ladi. Bu usul «rezina tasma usuli» (rezina tasma ta’siri (Rubber banding)) yoki Catch-Up deb ataladi, chunki u sun’iy intellekt boshqaradigan personajga darhol raqobatbardosh mavqega qaytish imkonini beradi. Shunga o‘xshash usul «Madden NFL» turkumidagi sport o‘yinlarida ham ishlatiladi. Yanada ilg‘or o‘yinlarda o‘yinchi boshqarmaydigan personajlar yoki botlarning raqobatbardoshligi o‘yin muvozanatini dinamik sozlash orqali ta’minlanishi mumkin. Bu adolatliroq ko‘rinsa-da, texnik jihatdan hanuz aldov hisoblanadi, chunki sun’iy intellekt boshqaradigan o‘yinchilar virtual olam qoidalariga rioya qilsalar ham, baribir ustunliklarga ega bo‘ladilar.

Bir nechta NPCning o‘zaro jangi

Sun’iy intellekt boshqaradigan bir nechta personajning (botlar, NPC) o‘zaro jang qilishi (ingl. sun’iy intellekt personajlarining o‘zaro jangi, maxluqlarning o‘zaro jangi) — birinchi shaxs otishma o‘yinlari orqali mashhurlashgan atama; masalan, Doom 1990-yillarda chiqarilgan o‘yinlardan biridir. Bu hodisa kompyuter boshqaradigan ikki yoki undan ortiq personaj tasodifan bir-biriga hujum qilib, so‘ng javob qaytarishi va shu tariqa o‘zaro hujumlar ketma-ketligi boshlanishi bilan yuz beradi. Bunga eng oson erishish usuli — o‘yin personajini shunday harakatlantirishki, u vaqtincha ikkita raqib bilan bir chiziqda bo‘lib qolsin. Bu holatda botlardan biri ittifoqchisi — ikkinchi bot o‘t ochish chizig‘ida, nishonning oldida yoki ortida turganiga qaramay o‘yinchiga hujum qiladi. Natijada u sherigini do‘stona o‘q otish xavfiga duchor qiladi. Boshqa sun’iy intellekt personaji tomonidan xato tufayli hujumga uchragan personaj ko‘pincha hujumchiga munosabatini «dushmanona» deb o‘zgartiradi va javob hujumiga o‘tadi. Bu esa boshqa botlarni ham unga hujum qilishga undashi mumkin.

Bu hodisa o‘yinchiga ikki jihatdan foyda keltiradi: o‘yinchiga hujum qiladigan dushmanlar sonini kamaytiradi va o‘q-dorilarni, sehr ochkolarini va jon ochkolarini tejash imkonini beradi. Botlarning o‘zaro do‘stona o‘q otishi Doom o‘yinining yangi jihatiga aylandi va bu xususiyat keyinroq boshqa birinchi shaxs otishma o‘yinlariga ham kiritildi. Biroq zamonaviyroq birinchi shaxs otishma o‘yinlarining ko‘pchiligida botlar va NPC boshqa sun’iy intellekt personajlarining tasodifiy o‘qiga uchraganda javob qaytaradigan qilib dasturlanmaydi.

Adabiyotlar

Havolalar