Tojikiston tog‘lari mamlakat hududining 93 % qismini egallaydi va hozirgi muzlanish jarayonlarining asosiy o‘choqlaridan biri hisoblanadi. Respublika hududining qariyb 6 % ini (9000 km²) muzliklar qoplagan. Bu mamlakatda tog‘larning mutlaq balandligi 300 dan 7495 m gacha yetadi va ular dunyoning eng baland tog‘ tizimlariga mansubdir.
Tavsif
Mamlakatning shimoli-g‘arbiy va markaziy qismlarida Turkiston, Zarafshon, Hisor va Oloy tizmalari, janubi-sharqida esa Pomir joylashgan. Uning eng baland cho‘qqilaridan biri — Ismoil Somoniy cho‘qqisi — 7495 metr balandlikka ega (ilgari Kommunizm cho‘qqisi deb atalgan). Shuningdek, bu hududda Fanlar akademiyasi, Orqa Oloy, Darvoz, Pyotr Birinchi, Yazg‘ulom, Rushon va Shimoliy Alichur tizmalari mavjud. Mamlakatning tog‘ cho‘qqilaridan boshlanadigan ko‘plab suv oqimlari respublikaning asosiy daryolari — Sirdaryoga, Panjga va Vaxshga quyiladi. Mamlakat hududining yarmidan ko‘pi dengiz sathidan 3000 m balandlikda joylashgan.
Cho‘qqilar
| 1 | Ismoil Somoniy cho‘qqisi (ilgari Kommunizm cho‘qqisi) | 7495 m |
| 2 | Lenin cho‘qqisi (Tojikistonda Abu Ali ibn Sino nomidagi cho‘qqi) | 7134 m |
| 3 | Korjenevskaya cho‘qqisi | 7105 m |
| 4 | Mustaqillik cho‘qqisi (ilgari Inqilob cho‘qqisi) | 6974 m |
| 5 | Moskva cho‘qqisi | 6785 m |
| 6 | Karl Marks cho‘qqisi | 6726 m |
| 7 | Garmo cho‘qqisi | 6595 m |
| 8 | Engels cho‘qqisi | 6510 m |
| 9 | Sovet ofitserlari cho‘qqisi | 6233 m |
| 10 | Vudor cho‘qqisi | 6132 m |
| 11 | Shimoliy Muzko‘l cho‘qqisi | 6128 m |
| 12 | Mirsaid Mirshakar cho‘qqisi | 6096 m |
| 13 | Paxxor cho‘qqisi | 6083 m |
Tojikiston tog‘ zanjirlari va tizmalari
- Fanlar akademiyasi tizmasi
- Darvoz tizmasi
- Muzko‘l tizmasi
- Zulumart
- Rushon tizmasi
- Shimoliy Tanimas tizmasi
- Shimoliy Alichur (Bozordara) tizmasi
- Ishkoshim tizmasi
- Vanj tizmasi va uning tarmoqlari
- Shug‘non tizmasi
- Janubiy Alichur tizmasi
- Sariqo‘l tizmasi
- Bog‘chigir tog‘ massivi
- Takali tog‘ tuguni
- Turkiston tizmasi
- Fan tog‘lari
- Hisor tizmasi (Anzob dovonidan g‘arbdagi qismi)
- Matcha tog‘ tuguni
- Zarafshon tizmasi
- Qorategin tizmasi
Tog‘ tizmalari
Tojikiston hududida quyidagi tog‘ tizmalari joylashgan:
Turkiston tizmasi — uzunligi qariyb 340 km bo‘lib, Hisor–Oloy tog‘ tizimiga kiradi. Sharqda Matcha tog‘ tuguni orqali Oloy tizmasiga tutashib, g‘arbda Samarqand tekisligigacha cho‘ziladi. Tizmaning 3378 metr balandlikdagi dovonlaridan biri — Shahriston bo‘lib, undan o‘tadigan avtomobil yo‘li quyidagi shaharlarni bog‘laydi: Dushanbe — Xo‘jand.
Zarafshon tizmasi — 370 km ga cho‘zilgan. Uning shimoliy yonbag‘rida ko‘plab ko‘ndalang vodiylar mavjud bo‘lib, ulardan Zarafshon daryosining chap irmoqlari oqib tushadi. Eng baland nuqtasi — Chimtarg‘a tog‘i (5489 m). Tizmada taxminan 560 ta muzlik mavjud bo‘lib, ularning umumiy maydoni 270 km²
Hisor tizmasi — uzunligi qariyb 200 km. U Zarafshon tizmasidan janubda, Dushanbening shimolida, Hisor tumani hududida joylashgan.
Oloy tizmasi — Pomir–Oloy tog‘ tizimiga kiradi va qisman Tojikiston hududidan o‘tadi. Tizmada muzliklar ko‘p, uning deyarli butun uzunligi, ayniqsa g‘arbiy qismi, doimiy qor bilan qoplangan. Muzliklar maydoni 568 km².
Fanlar akademiyasi tizmasi — uzunligi qariyb 110 km. Tizmaning eng baland nuqtasi — Ismoil Somoniy cho‘qqisi (7495 m) bo‘lib, u Tojikistonning eng baland nuqtasidir.
Pyotr I tizmasi — tog‘ tizmasi bo‘lib, G‘arbiy Pomirda, Surxob va Obixingou daryolari oralig‘ida joylashgan. U Fanlar akademiyasi tizmasidan g‘arbga qarab cho‘ziladi. Tizmaning uzunligi qariyb 200 km, o‘rtacha balandligi g‘arbda 4300 m va sharqda 6000 m. Eng baland nuqtasi — Moskva cho‘qqisi (6785 m).
Bobotog‘ — tog‘ tizmasi bo‘lib, qariyb 125 km masofaga Tojikiston va O‘zbekiston chegarasi bo‘ylab, Surxondaryo va Kofarnihon daryolari orasida cho‘zilgan (ikkalasi ham o‘ng irmoq sifatida Amudaryoga quyiladi). Uning balandligi 2292 m ga yetadi.
Galereya
- Chopdara va Bodxona cho‘qqilari
- Alauddin ko‘llari
- Loyqa ko‘llar
- Chimtarg‘a cho‘qqisi