| Fan | |
| Tabiiy geografiya | |
|---|---|
| | |
| Mavzu | Geografiya |
| O‘rganish obyekti | Yer |
Tabiiy geografiya — tuzilishi, dinamikasi va faoliyatini o‘rganadigan fanlar tizimi bo‘lib, uning tadqiqot obyekti geografik qobiq hamda uning tarkibiy qismlari — tabiiy-hududiy majmualar va ularning komponentlaridir. Bu fanlar jamiyatning hududiy joylashuvi, tabiatdan oqilona foydalanish hamda geografik prognozlarni ilmiy asoslashga xizmat qiladi. Tabiiy geografiya ikki fan sohasi tarkibiga kiradi: geografiya va tabiatshunoslik.
Tabiiy geografiya quyidagi bo‘limlarga bo‘linadi:
- umumiy yershunoslik, Yer geografik qobig‘i va uning yirik tarkibiy qismlarining tuzilishi hamda rivojlanishidagi umumiy qonuniyatlarni o‘rganadi;
- landshaftshunoslik, tabiiy geotizimlarni mintaqaviy va mahalliy darajada o‘rganadi.
Tabiiy geografiya tarkibiga tabiiy muhitning ayrim komponentlarini o‘rganuvchi quyidagi tabiiy-geografik fanlar ham qisman kiradi:
- biogeografiya,
- tuproqlar geografiyasi,
- geomorfologiya,
- landshaft geofizikasi,
- landshaft geokimyosi,
- muzlikshunoslik (glyatsiologiya),
- paleogeografiya,
- kriolitologiya (ba’zan geologiya tarkibiga ham kiritiladi).
Gidrometeorologik yo‘nalish alohida ajratiladi:
Ularning har biri turdosh tabiiy fanlardan biriga ham kiradi (masalan, geomorfologiya va paleogeografiya — geologiyaga, biogeografiya — biologiyaga va hokazo). Tabiiy geografiya quyidagi sohalar bilan ham bog‘liq: geoekologiya, kartografiya, geoinformatika va iqtisodiy geografiya.
Adabiyotlar
Lug‘atlar va ma’lumotnomalar
- Milkov F. N. Tabiiy geografiya bo‘yicha lug‘at-ma’lumotnoma. — Moskva: Geografgiz, 1960. — 272 b. — 37 000 nusxa (qattiq muqovada)
- Tabiiy geografiya terminlarining to‘rt tilli ensiklopedik lug‘ati: ruscha–inglizcha–nemischa–fransuzcha / Tuzuvchi: prof. I. S. Shchukin; muharriri: prof. A. I. Spiridonov. — Moskva: Sovetskaya ensiklopediya, 1980. — 704 b. — 55 000 nusxa (qattiq muqovada)
- Solovyov A. I., Karpov G. V. Tabiiy geografiya bo‘yicha lug‘at-ma’lumotnoma: o‘qituvchi uchun qo‘llanma. — Moskva: Prosveshcheniye, 1983. — 224 b. — 100 000 nusxa (qattiq muqovada)
Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar
- Markov K. K. va boshq. Tabiiy geografiyaga kirish / Tuzuvchilar: K. K. Markov, O. P. Dobrodeyev, Yu. G. Simonov, I. A. Suyetova. — Moskva: Vysshaya shkola, 1978. — 192 b. — 10 000 nusxa (yumshoq muqovada)