Swift dasturlash tili

Swift
Изображение логотипа
Til turi ko‘p paradigmali (protokolga yo‘naltirilgan, obyektga yo‘naltirilgan, funksional, imperativ)
Paydo bo‘lgan yili 2014
Muallif Kris Lattner[Vikima’lumotlar] va Dag Gregor[Vikima’lumotlar]
Ishlab chiquvchi Kris Lattner[Vikima’lumotlar] va Apple Inc.
Kengaytma (fayl) .swift
Chiqarilgan sana 6.1.2 (8-iyun 2025-yil)
Asosiy amalga oshirilishlari LLVM
Ta’sir ko‘rsatgan tillar Objective-C, C++, Java, Rust, Scala, Python, Ruby, Smalltalk, Groovy, D dasturlash tili
Litsenziya 2.2-versiyadan boshlab ochiq kodli (Apache 2.0 bajarilish muhiti kutubxonasi uchun istisno bilan)
Veb-sayt swift.org
Operatsion tizimlar
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Swift — ochiq kodli ko‘p paradigmali kompilyatsiya qilinadigan dasturlash tili bo‘lib, umumiy maqsadlar uchun yaratilgan hamda Apple kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilib, qo‘llab-quvvatlanadi. Uning birinchi versiyasi 2014-yilda taqdim etilgan.

Swift asosan ilovalar ishlab chiqishda, xususan macOS, iOS, iPadOS, watchOS, tvOS va VisionOS uchun qo‘llaniladi, biroq til Windows va Linux uchun ham mavjud. Apple platformalarida u freymvorklar — Cocoa va Cocoa Touch — bilan ishlaydi hamda Appleʼning avvalgi Objective-C tilida yozilgan asosiy kod bazasiga mos keladi. Swift kodni o‘qishni osonlashtirish va dasturchi xatolariga bardoshli bo‘lish uchun yaratilgan: Objective-C dasturlarida faqat ishga tushirilgandan keyin aniqlanadigan hamda dastur ishdan chiqishiga olib keladigan ko‘plab xatolar tufayli Swift bunday kodni kompilyatsiya qilishga yo‘l qo‘ymaydi.

Kompilyator Swift uchun asos sifatida LLVM dan foydalanadi, shu sababli ayni bir kodni turli platformalar uchun kompilyatsiya qilish mumkin: x86, ARM, WASM va boshqalar. Til bilan ishlash uchun mo‘ljallangan vositalar to‘plami (toolchain) integratsiyalashgan ishlab chiqish muhiti Xcode 6 va undan keyingi versiyalariga kiritilgan. Swift Objective-C bajarilish muhiti (runtime) orqali ishlashi mumkin, shu bois ikkala tildan (shuningdek, C tilidan ham) bitta dasturda foydalanish mumkin.

Tarix

Apple kompaniyasining dasturiy ta’minotni ishlab chiqish bo‘yicha katta vitse-prezidenti Kreyg Federigi Swift taqdimoti vaqtida bu dasturlash tilining ildizlari NeXT (operatsion tizimi NeXTSTEP 1989—1995-yillarda chiqarilgan) platformasiga borib taqalishini aytgan. Bu platforma keyinchalik zamonaviy macOS, undan so‘ng esa iOS uchun asos bo‘lgan.

Swift tilining hozirgi ko‘rinishini ishlab chiqish 2010-yilda Kris Lattner[ingl.], Appleʼning dasturiy ta’minot yaratish vositalarini ishlab chiqish bo‘limi rahbari va LLVMʼning asosiy yaratuvchilaridan biri tomonidan boshlangan. Swift «Objective-C, Rust, Haskell, Ruby, Python, C#, CLU, shuningdek, sanab tugatish qiyin bo‘lgan boshqa ko‘plab tillardan» g‘oyalar olgan. Dastlab yangi til Shiny deb atalgan.

2-iyun 2014-yil kuni WWDC konferensiyasida Swift rasman taqdim etilgan. Shu bilan birga, iBook Store xizmatida mavjud bo‘lgan til bo‘yicha 500 sahifali bepul qo‘llanma ham chiqarilgan.

8-iyun 2015-yil kuni Apple Swift 2.0ʼning yangi versiyasini e’lon qilgan. Unda ishlash unumdorligi oshirilgan, xatolarni qayta ishlash uchun yangi API, takomillashtirilgan sintaksis va maqsadli operatsion tizimlarda Swift funksiyalarining mavjudligini tekshirish imkoniyati taqdim etilgan.

3-dekabr 2015-yilda Swift 3.0 beta-versiyasi chiqarildi. Ushbu versiya OS X, iOS va Linux tizimlarini qo‘llab-quvvatlagan hamda ochiq kodli dasturiy ta’minot uchun mo‘ljallangan Apache 2.0 (bajarilish kutubxonasi uchun istisno bilan) litsenziyasi asosida tarqatilgan. 3.0-versiya avvalgi versiyalar bilan orqaga mos kelmaydi; Xcode integratsiyalashgan ishlab chiqish muhitining 9-versiyasidan boshlab Swift 2 va undan eski versiyalar qo‘llab-quvvatlanmaydi.

2016-yil aprel oyining boshida Google korporatsiyasidagi ismi oshkor etilmagan manba OAVga kompaniya Swiftʼni Android platformasi uchun «birinchi darajali» dasturlash tiliga aylantirish imkoniyatini ko‘rib chiqayotganini ma’lum qilgan. Bungacha Android uchun Swift kompilyatori prototiplari namoyish etilgan edi.

19-sentabr 2017-yil kuni Swift 4.0 versiyasi chiqarilgan.

Aynan 2018-yil sentabrida, yangi iOS 12 versiyasi bilan birga Swift 4.2ʼning yangi barqaror versiyasi chiqarildi, Swift 5.0ʼning beta-versiyasi esa paydo bo‘ldi. 5.0-versiyada standart kutubxonalar (Swift Dynamic Library) bilan ABI (ilovalarning binar interfeysi) barqaror ishlashi nihoyat ta’minlanishi e’lon qilindi. 5.5-versiyadan boshlab ma’lumotlarni parallel qayta ishlash uchun to‘laqonli yechim hamda asinxron async/await mexanizmi, 5.7-versiyadan esa til darajasida muntazam ifodalar (regular expressions) qo‘llab-quvvatlana boshlandi.

20-sentabr 2019-yil Swift 5.1 — Swiftʼning navbatdagi yirik versiyasi bo‘lib, uning asosiy vazifasi ABI barqarorligini to‘liq ta’minlash edi.

17-sentabr 2024-yil Swift 6.0 — Swiftʼning yirik versiyasi bo‘lib, o‘rnatilgan tizimlar uchun quyi darajadagi imkoniyatlarni kengaytiradi, Linux va Windows qo‘llab-quvvatlanishini yaxshilaydi, shuningdek, yangi Swift Testing kutubxonasini o‘z ichiga olgan platformalararo APIʼlarni taqdim etadi.

Yangi imkoniyatlar qo‘shadigan yoki mavjud ishlash shartlarini o‘zgartiradigan tilning muhim yangilanishlari har olti oyda — odatda mart va sentabrda chiqariladi.

2025-yil iyun holatiga ko‘ra, tilning dolzarb versiyasi — Swift 6.1.2.

Tavsif

Swift Objective-C tilidan ko‘plab g‘oyalarni olgan, biroq unda asosiy mezon ko‘rsatkichlar (pointers) emas, balki kompilyator qayta ishlaydigan o‘zgaruvchi turlaridir. Shunga o‘xshash tamoyil ko‘plab skript tillarida ham qo‘llaniladi. Shu bilan birga, Swift dasturchilarga ilgari C++ va Java tillarida mavjud bo‘lgan quyidagi imkoniyatlarni ham beradi: nom berish, umumlashtirish va operatorlarni qayta yuklash.

Swiftʼda yozilgan kod C va Objective-C tillarida yozilgan kodlar bilan bir loyiha doirasida birga ishlay oladi.

Repozitoriyalar — Swift

Apple Swift kodini bir nechta ochiq repozitoriyaga ajratgan.

  • Kompilyator va standart kutubxona:
    • Swift: Swift kompilyatori, standart kutubxona va SourceKitʼning boshlang‘ich kodini o‘z ichiga olgan asosiy Swift repozitoriysi;
    • Swift-Evolution: Swiftʼning davom etayotgan rivojlanishiga doir hujjatlar, jumladan, kelajakdagi versiyalar maqsadlari, o‘zgartirish va kengaytirish takliflari;
  • Asosiy kutubxonalar:
    • Swift corelibs-foundation: barcha ilovalar uchun umumiy funksiyalarni taqdim etadigan Foundation kutubxonasining boshlang‘ich kodi;
    • Swift corelibs-libdispatch: ko‘p yadroli apparat ta’minoti;
    • da ishlash uchun parallelizmning asosiy vositalarini taqdim etuvchi libdispatchʼning boshlang‘ich kodi;
  • Paketlar menejeri:
    • Swift package-manager: Swift paketlar menejerining boshlang‘ich kodi;
    • Swift llbuild: Swift package-manager foydalanadigan quyi darajali llbuild tizimining boshlang‘ich kodi;
  • Klonlangan repozitoriyalar:
    • Swift boshqa bir qancha ochiq kodli loyihalarga, ayniqsa LLVM kompilyatoriga tayanadi.
    • Swift llvm: Swiftʼga oid ayrim qo‘shimchalarni o‘z ichiga olgan LLVMʼning boshlang‘ich kodi;
    • Swift clang: Swiftʼga oid ayrim qo‘shimchalarni o‘z ichiga olgan Clangʼning boshlang‘ich kodi;
    • Swift lldb: Swift dasturlarini nosozliklardan tozalash uchun mo‘ljallangan LLDBʼning Swift versiyasi boshlang‘ich kodi;

Kod namunasi

// Переменные
var implicitInteger = 70
var implicitDouble = 70.0
var explicitDouble: Double = 70
// Константы
let speedOfLight = 299_792_458
let numberOfApples = 345
let numberOfOranges = 5
let appleSummary = "I have \(numberOfApples) apples."
let fruitSummary = "I have \(numberOfApples + numberOfOranges) pieces of fruit."
print("Hello, world")

let people = ["Anna": 67, "Beto": 8, "Jack": 33, "Sam": 25]
for (name, age) in people {
    print("\(name) is \(age) years old.")
}

Havolalar