| Siri | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | Virtual assistent, aqlli yordamchi |
| Muallif | Siri Inc. |
| Ishlab chiquvchi | Apple Inc. |
| Dasturlash tili | Swift |
| Operatsion tizimlar | AudioOS, iOS, iPadOS, macOS, tvOS, watchOS |
| Interfeys tillari | ingliz, rus, fransuz, nemis, yapon, koreys, xitoy, italyan, ispan, niderland, tay, portugal, norveg (bukmol), dan, turk, shved, arab, fin, malay, ivrit |
| Chiqarilgan sana | 9-avgust 2011 |
| Apparat platformalari |
iPhone Apple TV iPod touch Apple HomePod Apple Watch Macintosh iPad |
| So‘nggi versiyasi |
|
| Litsenziyasi | Mulkiy dasturiy ta’minot |
| Veb-sayti | apple.com/ru/siri/ |
Siri (ˈsɪəri, ruscha Siri, qisqartma inglizcha Speech Interpretation and Recognition Interface) — bulutli shaxsiy yordamchi va savol-javob tizimibo‘lib, uning dasturiy mijoz ilovasi Apple kompaniyasining iOS, iPadOS, watchOS, macOS va tvOS tizimlari tarkibiga kiradi. Ushbu ilova savollarga javob berish va tavsiyalar berish uchun tabiiy tilni qayta ishlash texnologiyasidanfoydalanadi. Siri uzoq vaqt davomida foydalanuvchining afzalliklarini o‘rganib, har bir kishiga individual tarzda moslashadi.
Dastlab Siri App Store da Siri Inc. kompaniyasining iOS ilovasi sifatida taqdim etilgan. Oradan ko‘p o‘tmay, 28-aprel 2010-yildaSiri Inc. kompaniyasini Apple Inc. sotib oldi. Biroq Apple Siri’ni xarid qilishidan oldinoq ushbu dasturiy ta’minot BlackBerry telefonlari va Androidtizimida ishlaydigan telefonlar uchun ham taqdim etilishi e’lon qilingan edi. Keyinchalik xarid tufayli bu rejalar bekor qilindi.
Hozir Siri iOS tizimining ajralmas qismi bo‘lib, kompaniya ishlab chiqaradigan aksariyat qurilmalarda mavjud: iPhone (4S modelidan boshlab), iPad (uchinchi va undan oldingi avlodlari, shuningdek, iPad mini), iPod touch 5g va Apple Watch. Shunga qaramay, xakerlar Siri’ni qurilmalarning eski modellari uchun ham moslashtirishga muvaffaq bo‘lishgan[aniqlashtirish kerak]. 8-noyabr 2011-yilda Apple eski mahsulotlarida fon shovqinini filtrlash chipi yo‘qligi sababli Siri’ni ularga integratsiya qilishni rejalashtirmayotganini ommaga ma’lum qildi.
Tavsif
Siri ovozi
Siri’ning amerikalik foydalanuvchilar uchun chiqarilgan birinchi versiyasiga ovoz bergan aktrisa — Syuzan Bennett. Bennett CNN’ga bergan intervyusida 2005-yilda ScanSoft kompaniyasi bilan shartnoma imzolagani va butun bir oy davomida har kuni to‘rt soatdan diktofonga bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan iboralarni yozib borganini aytgan.
Qo‘llab-quvvatlanadigan tillar
| Til | Mintaqa | iOS versiyasi |
|---|---|---|
| Ingliz | 5.0 | |
| 5.0
1.0 | ||
| 6.0 | ||
| 6.0 | ||
| 8.3 | ||
| 5.0 | ||
| 8.3 | ||
| 10.0 | ||
| 10.0 | ||
| Arab | 9.2 | |
| 9.2 | ||
| Vetnam | 18.4 | |
| Dan | 8.3 | |
| Ivrit | 9.3 | |
| Ispan | 6.0 | |
| 6.0 | ||
| 6.0 | ||
| 10.0 | ||
| Italyan | 6.0 | |
| 6.0 | ||
| Kanton | 6.0 | |
| Xitoy | 6.0 | |
| 6.0 | ||
| Koreys | 6.0 | |
| Malay | 9.3 | |
| Nemis | 5.0 | |
| 6.0 | ||
| 9.0 | ||
| Niderland | 8.3 | |
| 9.0 | ||
| Norveg (bukmol) | 9.0 | |
| Portugal | 8.3 | |
| Rus | 8.3 | |
| Tay | 8.3 | |
| Turk | 8.3 | |
| Fin | 9.3 | |
| Fransuz | 5.0 | |
| 6.0 | ||
| 6.0 | ||
| 9.0 | ||
| Shved | 8.3 | |
| Yapon | 5.1 |
Rus tili
Ovozli yordamchi iOS 5 tizimida paydo bo‘lganidan beri rus tilida so‘zlashuvchi ko‘plab foydalanuvchilar rus tiliqo‘llab-quvvatlanishini kutishgan. Buning ilk belgilari iOS 7beta-versiyasi chiqishi bilan namoyon bo‘ldi. Jumladan, Siri kirill yozuvidagi ismlarni talaffuz qila boshladi, biroq unchalik tushunarli emas edi. Shunga qaramay, ko‘pchilik buni katta yangilik deb baholadi, chunki ilgari yordamchi ruscha ismlarni umuman ovoz chiqarib o‘qimasdi. Keyinchalik Siri rus tiliga xos urg‘u bilan ayrim iboralarni ayta boshlagani, ammo hali rus tilida gaplasha olmasligi haqida ma’lumotlar tarqaldi. Bu holat videoda (arxiv nusxasi , 16-oktabr 2016-yilda Wayback Machine saqlangan) ham ko‘rinadi: Siri so‘rovlarga javob bermaydi, biroq xatolik haqidagi xabarlarni odatdagidan boshqacha ovozda o‘qiydi. Kuzatuvchilarga ko‘ra, bu ovoz ohangi Nuance kompaniyasining nutqiy yordamchisi ovoziga o‘xshagan. Nuance kompaniyasi esa Apple ularning ovozni tanish texnologiyasidan foydalanishini tasdiqlagan. Shu sabab ko‘plab nashrlar Apple o‘z xizmatini rus tilida sinovdan o‘tkazishni boshlagan, degan xulosaga kelishgan. 11-iyun 2014-yilda Apple’ning rasmiy saytida rus tilidagi Siri dasturchisi uchun bo‘sh ish o‘rni e’lon qilingan.
Aynan iOS 8 versiyasida rus tilida ovozli diktovka qilish imkoniyati qo‘shildi. Endilikda iOS 8 tizimidagi qurilmalar rus tilida aytilgan gaplarni to‘g‘ri tanib olishi, yozib olishi va qayta eshittirishi mumkin bo‘ldi. Biroq «Diktovka» funksiyasi klaviaturada terish o‘rniga matnni ovoz yordamida kiritish imkonini beradi, xolos.
iOS 8.3 versiyasida Siri rus tilida gapira oladigan bo‘ldi.
tvOS 15.2 va audioOS 15.2 versiyalarida ham Siri rus tilini qo‘llab-quvvatlay boshladi.
Ishlab chiqilish tarixi
Siri — SRI xalqaro sun’iy intellekt markazi ishlanmasi bo‘lib, AQSh Mudofaa vazirligining Ilg‘or tadqiqot loyihalari agentligi (DARPA) tomonidan moliyalashtirilgan, o‘z davrida sun’iy intellekt sohasidagi eng yirik loyihalardan biri deb ta’riflangan CALO loyihasidan kelib chiqqan. Siri uchun Apple DARPA moliyalashtirgan «Sun’iy intellekt markazi» (SRI International bo‘limi)ning 40 yillik tadqiqotlari natijalaridan foydalangan. Siri’ni takomillashtirilgan CALO — Cognitive Agent that Learns and Organizes dasturi (ruscha «O‘rganadigan va tartibga soladigan kognitiv agent» dasturi) deb atash mumkin. Siri’ni ishlab chiqish 2007-yil dekabrda Dag Kittlaus (bosh direktor), Adam Cheyer va Tom Gruber tomonidan SRI International tashkilotidan Norman Vinarski bilan hamkorlikda boshlangan.
13-oktabr 2008-yilda Siri 8,5 million $ miqdoridagi mablag‘ni Menlo Ventures va Morgenthaler Ventures kompaniyalaridan oldi. Keyinchalik, 2009-yil noyabrida ishlab chiquvchilar guruhi o‘sha investorlar tomonidan yana 15,5 million $ miqdorida moliyalashtirildi. Bu safar investorlar guruhiga gonkonglik millioner Li Szyachen (Li Kashing) boshchilik qildi. Dag Kittlaus Apple’ning iPhone 4S modelini taqdim etishidan keyin bosh direktorlik lavozimidan ketdi.
Siri bo‘yicha tadqiqotlar Karnegi — Mellon universiteti, Massachusets universiteti, Rochester universiteti, Florida inson va mashina bilish instituti, Oregon shtati universiteti, Janubiy Kaliforniya universiteti va Stenford universitetitadqiqot guruhlarining hamkorlikdagi ishlarini qamrab oladi. Ushbu texnologiya dialog va tabiiy tilni tushunish, mashinaviy o‘qitish, deduktiv va ehtimoliy xulosa chiqarish, ontologiya va bilimlarni ifodalash hamda rejalashtirish yo‘nalishlarida katta taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tgan.
2025-yil mart oyida Apple’ning generativ sun’iy intellekti ishga tushirilishi kechikayotgani ortidan kompaniyaning katta vitse-prezidenti hamda mashinaviy o‘qitish va sun’iy intellekt strategiyasi bo‘yicha mas’uli Jon Jannandrea sun’iy intellektga asoslangan Apple Intelligence hamda Siri ovozli yordamchisini ishlab chiqayotgan bo‘linmalar rahbarligidan chetlashtirildi. Uning o‘rniga rahbarlikni quyidagi mutaxassis qabul qildi — Mayk Rokvell (Mike Rockwell, ilgari Apple Vision Pro’ni ishlab chiqish bo‘limiga rahbarlik qilgan mutaxassis).
Ilmiy tadqiqotlar
Siri’ning asosiy texnik yo‘nalishlari — dialogli interfeys, kontekstni aniqlash va xizmatlar o‘rtasida vazifalarni taqsimlash (service delegation)[noma’lum atama].
Nutqni tanish Siri tizimida Nuance Communications kompaniyasining ovozli texnologiyalariga asoslanadi.
Siri harakatlari va javoblari quyidagi hamkorlar bilan integratsiyaga asoslanadi:
- OpenTable, André Gayot, Citysearch, BooRah, Yelp Inc, Yahoo Local, Yandex, ReserveTravel va Localeze — restoranlar, biznesga oid so‘rovlar va amallar uchun;
- Eventful, StubHub va LiveKick — turli tadbirlar hamda konsertlar haqida ma’lumot olish uchun;
- MovieTickets.com, Rotten Tomatoes va The New York Times — filmlar va ularga yozilgan taqrizlar haqida ma’lumot olish uchun;
- True Knowledge, Bing va WolframAlpha faktlarga oid savollarga javob berish;
- Yahoo Weather — ob-havo haqida ma’lumot olish uchun;
- Bing, Yahoo, Google — internetda qidirish uchun.
iPhone ilovasi
Siri birinchi marta App Storeorqali AQShdamavjud ilova sifatida chiqarilgan. Ilova OpenTable, Google Maps, MovieTickets va TaxiMagic kabi xizmatlar bilan ishlagan. Nuance Communications va uning hamkorlari yaratgan ovozni aniqlash texnologiyasidan foydalanib, foydalanuvchilar Siri’ga tabiiy tilda murojaat qilish orqali restoranlarda stol band qilishi, kinoga chipta sotib olishi yoki taksi chaqirishi mumkin bo‘lgan. Siri’ni Apple 28-aprel 2010-yilda sotib oldi. Mazkur ilova App Store dan olib tashlandi va 15-oktabr 2011-yilda faoliyatini to‘xtatdi.
iOS tizimiga integratsiya
iPhone 4S
Siri dasturiy ta’minot sifatida iPhone 4S modeliga 4-oktabr 2011-yilda kiritildi. Siri eslatmalar, ob-havo, aksiyalar, xabar almashish, elektron pochta, taqvim, kontaktlar, qaydlar, musiqa, soat, veb-brauzer va xaritalar kabi ko‘plab ilovalar bilan muloqot tarzida ishlash imkonini beradi. Dastlab ingliz (AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada va Avstraliya), nemis, yapon va fransuz tillariqo‘llab-quvvatlangan. Keyinchalik xitoy, italyan, koreys, rus va ispan tillari ham qo‘shildi.
iPhone 5
Yangi iOS 6versiyasining chiqishi bilan. Yangiliklar ro‘yxati:
- Tavsiya qilish: restoranlar, filmlar, shuningdek, chiptalar va restoran stollarini band qilish.
- Sport musobaqalari haqida ma’lumot beradi (hisob, sportchilar tarjimayi holi, jamoa tarkibi, o‘yinlar va hokazo).
- Ilovalarni ochadi.
- Quyidagi ijtimoiy tarmoqlarga xabar yozadi: Twitter, Facebook.
- Xaritalar orqali yo‘nalishlarni ko‘rsatadi.
- Quyidagi ilovadan foydalanish: Apple Store (masalan, «Buy iPhone 5»).
iPhone 5s
Yangi iOS 7versiyasining chiqishi bilan. Yangiliklar ro‘yxati[manba 4442 kundan beri ko‘rsatilmagan]:
- Butunlay yangi shaffof interfeys.
- Erkak yoki ayol ovozini tanlash imkoniyati.
- Qurilma sozlamalarini boshqarish (« Bluetoothni yoqish», «Yorqinlikni oshirish»).
- Integratsiya: Twitter va Vikipediya.
Geografik cheklovlar
Dastlab Siri’ning imkoniyatlari ko‘plab mamlakatlarda cheklangan edi, chunki xaritalar va Yelp qidiruv tizimidan faqat AQShhududida foydalanish mumkin bo‘lgan. Masalan, Buyuk Britaniyada mahalliy kompaniyalar ro‘yxatini chiqarish, marshrut tuzish yoki yo‘l harakati haqida ma’lumot berish so‘ralganda Siri quyidagicha javob bergan: «Men kompaniyalarni va xaritalarni qidirishim hamda yo‘l harakati haqida ma’lumotni faqat AQShda va ingliz tilining Amerika variantidan foydalanganda ko‘rsatishim mumkin. Buning uchun uzr so‘rayman». iOS 6 chiqishi bilan imkoniyatlar sezilarli darajada kengaydi.
Boshqa ishlab chiquvchilar ilovalari bilan integratsiya
Boshqa ishlab chiquvchilarning ilovalari SiriKit maxsus dasturlash interfeysi (API) orqali Siri’ga yangi funksiyalar qo‘sha oladi (2016-yil yozidan mavjud).
2016-yildan boshlab Microsoft transmilliy korporatsiyasining Skype ilovasi Siri bilan integratsiyani kengaytirib, Skype kontaktlariga xabar yuborish imkonini ham bera boshladi (ilgari faqat qo‘ng‘iroqni boshlash mumkin edi).[faktning ahamiyati?]
Tanqid
Siri’ni telefon bloklangan holatda ham so‘rovlarni qabul qiladigan qilib sozlash mumkin. Bunday sozlamada begona shaxslar boshqa birovning bloklangan telefonidan SMS yuborishi, jumladan, SMS-banking xizmatlari orqali telefon egasining hisobidagi qoldiqni bilishi yoki ayrim hollarda hatto kichik miqdordagi pulni o‘g‘irlashi mumkin.
2016-yil iyunida Shon O‘Keyn The Verge nashrida kutilayotgan yirik iOS 10 yangilanishlari haqida maqola yozdi. Uning sarlavhasida «Agar Siri foydalanuvchilarini tushuna olmasa, unga kiritiladigan katta yangilanishlar hech qanday ahamiyatga ega bo‘lmaydi», deyilgan. O‘Keyn shunday yozgan: « Apple Siri’ning eng katta va asosiy kamchiliklarini — nutqni tanishning past sifatini, ovoz to‘g‘ri tanilganda ham Siri ko‘pincha noqulay natijalar qaytarishini — qanday bartaraf etish haqida gapirmadi. Apple’ning bu sohada to‘laqonli raqobatchilari paydo bo‘lganini hisobga olsak, muammolar yanada jiddiy ko‘rinadi: Amazon Alexa, Microsoft Cortana va Google yordamchisi».
2016-yil oktabrida Bloomberg Apple bulutli xizmatlarni ishlab chiquvchi jamoalarni, jumladan, Siri so‘rovlarini qayta ishlashni yaxshilashga mas’ul resurslarni birlashtirishni rejalashtirayotganini xabar qildi. Biroq The Verge 2017-yil iyunidagi navbatdagi maqolasida Siri ovozli yordamchisini yana «yomon» deb atadi.
2017-yil iyunida The Wall Street Journal raqobatchilar ovozli yordamchilar sohasida ilgarilab ketganidan keyin Apple Siri’ga yangiliklar kiritishda sustkashlik qilayotgani haqida batafsil hisobot e’lon qildi. Jurnalda qayd etilishicha, Amazon Alexa’ning paydo bo‘lishi Apple xodimlarining xavotirini «yangi bosqichga ko‘targan». Unda shunday deyiladi: «Bugun Apple o‘zi yaratgan mahsulot turida boshqalarga yetib olishga urinmoqda va ayrim innovatsion ustunliklarini boy berayotganidan tobora ko‘proq xavotirga tushmoqda». Hisobotda bir qancha asosiy omillar, jumladan, foydalanuvchilar maxfiyligiga ustuvor ahamiyat berilmagani va Siri qidiruv so‘rovlarining tasodifiy tanlangan olti oylik namunalaridan foydalanilishi tilga olingan. Google va Amazon esa foydalanuvchi keraksiz ma’lumotni o‘zi o‘chirmaguncha barcha ma’lumotni saqlab qolishi qayd etilgan. Shuningdek, Apple rahbariyati va ayrim xodimlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar ham eslatib o‘tilgan. Apple hisobotga izoh berishdan bosh tortgan, biroq Eddi Kyu shunday dedi: «Apple tizimlarini o‘qitishda ko‘pincha alohida foydalanuvchilarning emas, balki umumlashtirilgan ma’lumotlardan foydalanadi. Shu bois Apple ayrim foydalanuvchilar uchun Siri samaradorligini ularning iPhone qurilmalarida saqlangan ma’lumotlar asosida yaxshilash imkoniyatiga ega emas».
Havolalar
- Rasmiy sayt (inglizcha). Murojaat qilingan sana: 9-aprel 2013-yil. Asl nusxadan arxivlangan 18-aprel 2013-yilda.
- Savollar va javoblar (inglizcha). Murojaat qilingan sana: 9-aprel 2013-yil. Asl nusxadan arxivlangan 18-aprel 2013-yilda.