Simsiz lokal tarmoq (inglizcha simsiz lokal tarmoq (wireless local area network); simsiz LAN (wireless LAN); WLAN) — lokal tarmoq bo‘lib, simsiz texnologiyalarga asoslanadi.
Tarmoqni bunday tashkil etishda ma’lumotlar radioaloqa orqali uzatiladi; qurilmalar esa kabel ulanishlarisiz yagona tarmoqqa birlashtiriladi.
Hozirgi kunda bunday tarmoqlarni tashkil etishning eng keng tarqalgan usuli — Wi-Fi.
Wi-Fi va WiMAX
Ko‘pincha WiMAX va Wi-Fi o‘zaro taqqoslanadi — ularning nomlari ohangdosh, bu texnologiyalar asosidagi standartlarning nomlari ham o‘xshash (standartlar IEEE tomonidan ishlab chiqilgan va ikkalasining nomi ham «802.» bilan boshlanadi). Bundan tashqari, har ikkala texnologiya simsiz ulanishdan foydalanadi va internetga (ma’lumot almashish kanaliga) ulanish uchun qo‘llanadi. Shunga qaramay, ular mutlaqo turli vazifalarni bajarishga mo‘ljallangan.
| Texnologiya | Standart | Qo‘llanilishi | Ma’lumot uzatish tezligi | Ta’sir doirasi | Chastotalar |
|---|---|---|---|---|---|
| Wi-Fi | 802.11a | WLAN | 54 Mbit/s gacha | 100 metrgacha | 5,0 GGs |
| 802.11b | 11 Mbit/s gacha | 2,4 GGs | |||
| 802.11g | 54 Mbit/s gacha | ||||
| 802.11n | 300 Mbit/s gacha (kelajakda 450, keyin esa 600 Mbit/s gacha) | 2,4 yoki 5,0 GGs | |||
| 802.11ac | 3,39 Gbit/s gacha / mijoz; 6,77 Gbit/s gacha / kirish nuqtasi (AP) | 5,0 GGs | |||
| WiMax | 802.16d | WMAN | 75 Mbit/s gacha | 6–10 km | 1,5—11 GGs |
| 802.16e | Mobil WMAN | 40 Mbit/s gacha | 1—5 km | 2,3—13,6 GGs | |
| 802.16m | WMAN, mobil WMAN | 1 Gbit/s gacha (WMAN), 100 Mbit/s gacha (mobil WMAN) | ma’lumot yo‘q (standart ishlab chiqilmoqda) | ||
| Bluetooth v. 1.1 | 802.15.1 | WPAN | 0,7 Mbit/s gacha | 10 metrgacha | 2,4 GGs |
| Bluetooth v. 2.0 | 802.15.3 | 3 Mbit/s gacha | 100 metrgacha | ||
| Bluetooth v. 3.0 | 802.11 | 3 Mbit/s dan 24 Mbit/s gacha | |||
| UWB | 802.15.3a | 110—480 Mbit/s | 10 metrgacha | 3,1—10,6 GGs | |
| ZigBee | 802.15.4 | 20 dan 250 Kbit/s gacha | 1—100 m | 2,4 GGs (16 kanal), 915 MGs (10 kanal), 868 MGs (bitta kanal) | |
| Infraqizil port | IrDa | 16 Mbit/s gacha | 5 dan 50 santimetrgacha, bir tomonlama aloqa — 10 metrgacha | ||
- WiMAX — uzoq masofaga mo‘ljallangan, bir necha kilometr hududni qamrab oluvchi tizim. U odatda xizmat ko‘rsatuvchi provayderdan yakuniy foydalanuvchigacha nuqtadan nuqtaga internet ulanishini ta’minlash uchun litsenziyalangan chastota diapazonlaridan foydalanadi (biroq litsenziyalanmagan chastotalardan foydalanish ham mumkin). 802.16 oilasiga mansub turli standartlar mobil kirishdan (mobil telefonlarda ma’lumot uzatishga o‘xshash) tortib, statsionar kirishgacha (foydalanuvchining simsiz uskunasi muayyan joyga bog‘langan holda ishlaydigan, simli ulanishga muqobil usul) bo‘lgan turli ulanish turlarini ta’minlaydi.
- Wi-Fi — odatda bir necha o‘n metr masofani qamrab oladigan, tarmoqqa ulanishni ta’minlash uchun litsenziyalanmagan chastota diapazonlaridan foydalanadigan qisqa masofali tizim. Foydalanuvchilar odatda Wi-Fi orqali o‘z lokal tarmog‘iga ulanadi; bu tarmoq internetga ulangan bo‘lishi shart emas. WiMAX mobil aloqaga o‘xshatilsa, Wi-Fi ko‘proq statsionar simsiz telefonga o‘xshaydi.
- WiMAX va Wi-Fi tarmoqlarida xizmat ko‘rsatish sifati (Quality of Service — QoS) mutlaqo boshqa-boshqa mexanizmlar orqali ta’minlanadi. WiMAX bazaviy stansiya bilan foydalanuvchi qurilmasi o‘rtasida ulanish o‘rnatishga asoslangan mexanizmdan foydalanadi. Har bir ulanish maxsus rejalashtirish algoritmiga asoslanadi; bu algoritm har bir ulanish uchun QoS ko‘rsatkichini kafolatlashi mumkin. Wi-Fi esa Ethernet tarmog‘idagiga o‘xshash QoS mexanizmidan foydalanadi: bunda ma’lumot paketlariga turlicha ustuvorlik beriladi. Bunday yondashuv har bir ulanish uchun bir xil QoS darajasini kafolatlamaydi.
Wi-Fi arzonligi va o‘rnatish osonligi sababli turli tashkilotlar tomonidan mijozlarga yuqori tezlikdagi internetga ulanish imkonini berish uchun keng qo‘llanadi. Masalan, ayrim kafe, mehmonxona, vokzal va aeroportlarda bepul Wi-Fi kirish nuqtalarini uchratish mumkin.
Wi-Fi simsiz lokal tarmoqlarining vazifalari
Wi-Fi tarmoqlari keng tarqalgani sababli ko‘plab sohalarda qo‘llanadi. Bunday tarmoqlardan foydalanishning bir nechta asosiy yo‘nalishini ajratib ko‘rsatish mumkin:
- Simsiz lokal tarmoqlarni tashkil etish — bunday tarmoqlar turli kompaniyalarda ish jarayonlarini yanada moslashuvchan yuritishga yordam beradi. Ular xodimlarga turli qurilmalar orqali axborot va hujjatlarni oson almashish imkonini beradi.
- Tarmoq imkoniyatlarini kengaytirish — simsiz tarmoq dunyoning istalgan nuqtasidan internetga ulanish imkonini beradi; bunda ulanish barqaror va yuqori tezlikda ishlaydi.
- Universal kirish — tarmoq qamrovi hududida istalgan qurilmadan internetga ulanish juda oson. Narxi hamyonbop bo‘lgani sababli Wi-Fi simsiz lokal tarmoqlari deyarli hamma joyda: uyda, ishxonada, turli kafe va restoranlarda uchraydi. Jamoat joylarida, hatto metroda ham ular tarmoqqa oson ulanish, kerakli resurslardan foydalanish, boshqalar bilan muloqot qilish yoki so‘nggi yangiliklarni bilish imkonini beradi. Shuningdek, juda ko‘p odamlar masofadan ishlash imkoniyatiga ega. Bunday ulanish usuli eng zamonaviy usullardan biri bo‘lib, vaqt va mablag‘ni sezilarli darajada tejashini ham ta’kidlash kerak. Chunki oddiy simli internetni har bir qurilmaga alohida ulashga to‘g‘ri kelardi; ko‘plab ko‘chma qurilmalarda esa buning imkoni yo‘q.
Havolalar
- Simsiz texnologiyalar havolalar katalogida: Curlie (dmoz)