Muzlash harorati (shuningdek, kristallanish harorati, qotish harorati) — harorat, bunda modda fazaviy o‘tish orqali suyuq holatdan qattiq holatga o‘tadi. Odatda erish haroratiga teng bo‘ladi. Kristallar har bir modda uchun o‘ziga xos haroratda hosil bo‘ladi. Bu harorat bosimga qarab biroz o‘zgaradi; kristall tuzilishga ega bo‘lmagan amorf jismlarda (masalan, shishada) qotish muayyan haroratlar oralig‘ida sodir bo‘ladi. Amorf jismlar uchun erish harorati deb qattiq fazaning so‘nggi belgilari yo‘qoladigan nuqta, muzlash harorati deb esa, aksincha, suyuq faza butunlay yo‘qoladigan nuqta hisoblanadi. Bu ikki harorat bir-biridan farq qiladi.
Qotish (va erish) harorati quyidagi moddalarda mavjud bo‘lmasligi mumkin: ular normal bosimda gazsimon holatdan bevosita qattiq holatga o‘tadi (masalan, yod). Bosim oshishi bilan qotish harorati odatda biroz ko‘tariladi, biroq istisnolar ham mavjud (masalan, bosim oshganda suvning muzlash harorati pasayadi).
Suyuq moddalar aralashmasining (masalan, spirtning suvdagi eritmasining) qotish harorati uning tarkibiy qismlari muzlash haroratlarining yuqoriroq qiymatidan past bo‘ladi («Raulning ikkinchi qonuni»). Bunda aralashma odatda ma’lum bir haroratlar oralig‘ida asta-sekin muzlaydi va suyuq fazaning so‘nggi izlari butunlay yo‘qoladigan harorat ko‘pincha tarkibiy qismlardan istalgan birining muzlash haroratidan ancha past bo‘ladi. Bu hodisa amaliyotda keng qo‘llaniladi. Masalan, dvigatellarning sovitish tizimlarida antifriz (evtektika) sifatida suv va etilenglikol aralashmasi ishlatiladi. Etilenglikolning o‘zi −25° С da muzlasa ham, suv va etilenglikolning 1:3 nisbatdagi aralashmasi −75° С gacha bo‘lgan haroratda suyuq holatda qolishi mumkin. To‘yingan osh tuzi eritmasi −21° С gacha muzlamaydi. Shu sababli yo‘llarga tuz sepish yaxmalak paytida foyda beradi.
Adabiyotlar
- Qotish harorati // Krugosvet ensiklopediyasi
- Eritmalarning muzlash harorati — Katta sovet ensiklopediyasidagi maqola.