Psevdokod — ixcham, ko‘pincha norasmiy tarzda ishlatiladigan algoritmlarni tavsiflash tili bo‘lib, imperativ dasturlash tillarining kalit so‘zlaridan foydalanadi, biroq algoritmni tushunish uchun muhim bo‘lmagan tafsilotlar va o‘ziga xos sintaksisni keltirib o‘tmaydi. U algoritmni inson tushunishi uchun ifodalashga mo‘ljallangan; kompyuterda kompilyatsiya qilish va dasturni keyinchalik bajarish uchun emas. Kamida 2003-yildan beri takrorlanib kelayotgan psevdokod ta’rifi quyidagicha: «algoritm yoki kompyuter dasturi bajarishi kerak bo‘lgan ishning batafsil, ammo o‘qish uchun qulay tavsifi; u ko‘pincha rasmiy tabiiy tilda ifodalanadi».
Maqsadi va xususiyatlari
Psevdokoddan foydalanishning asosiy maqsadi — algoritmning inson tomonidan tushunilishini ta’minlash, uning tavsifini esa manba kodga qaraganda osonroq anglashiladigan qilishdir. Psevdokod darsliklarda va ilmiy-texnik nashrlarda, shuningdek, kompyuter dasturlarini ishlab chiqishning dastlabki bosqichlarida ham keng qo‘llanadi. Blok-sxemalar va DRAKON-sxemalarni psevdokodning grafik muqobili sifatida ko‘rish mumkin.
Dasturlash tillaridan farqli ravishda, psevdokod sintaksisi uchun standartlar belgilanmagan; har bir nashr muallifi o‘ziga xos psevdokoddan foydalanishi mumkin. Amalda mualliflar odatda kerakli konstruksiyalarni keng tanilgan va ommalashgan bir yoki bir nechta dasturlash tilidan oladilar. Hozirgi kunda ko‘pincha quyidagi tillarning sintaksis elementlaridan foydalaniladi: Paskal, C, Java, eskiroq nashrlarda esa ko‘pincha Algol.
Psevdokoddan o‘zgaruvchilarni tavsiflash, tizimga bog‘liq kod, xotirani ajratish va bo‘shatish amallari kabi texnik elementlar chiqarib tashlanadi; faqat ular ko‘rib chiqilayotgan algoritmning muhim qismi bo‘lgan holatlar bundan mustasno. Matematik ifodalar psevdokodga ko‘pincha dasturlash tillaridagidek emas, balki matematikada qabul qilingan shaklda kiritiladi. Psevdokodning ayrim qismlari esa tabiiy tildagi (rus, ingliz va hokazo) jumlalardan iborat bo‘lishi mumkin.
Psevdokodning boshqa ko‘rinishlari
Ayrim hollarda abstrakt mashinaning buyruqlar tizimi ham psevdokod deb ataladi. Masalan, P-kod, shuningdek, xayoliy MIX mashinasining psevdokodi va hokazo. Norasmiy psevdokoddan farqli ravishda, bunday psevdokod qat’iy formalashtirilgan va inson uchun tushunish qiyinroq, biroq uni kompilyatsiya qilish orqali ishlaydigan dasturga aylantirish va emulyator dasturida ishga tushirish mumkin.
Asosiy boshqaruv tuzilmalari
| Tuzilma nomi | Psevdokod |
|---|---|
| qiymat berish, kiritish, chiqarish | o‘zgaruvchi = 0, kiritish (o‘zgaruvchi), chiqarish (o‘zgaruvchi) |
| tarmoqlanish | agar shart u holda (1-ketma-ketlik aks holda 2-ketma-ketlik) |
| WHILE sikli | toki shart sikl_boshi amallar sikl_oxiri |
Dastur misoli: «Salom, dunyo!»
alg SALOMDUNYO
boshla
chiqarish ('Salom, dunyo!')
tug alg SALOMDUNYO
Adabiyotlar
- A. B. Borkovskiy, Dasturlash va informatika bo‘yicha inglizcha-ruscha lug‘at (izohlar bilan), Moskva: «Rus tili», 1989.
- Webster’s New Word Dictionary of Computer Terms (Vebsterning kompyuter atamalari bo‘yicha yangi so‘zlar lug‘ati), 4-nashr, Prentice Hall, 1992.
- J. Makkonnell, Zamonaviy algoritmlar asoslari, Moskva: «Texnosfera», 2004, 10–11-betlar.
- Trofimov M. I., Trofimova M. P. Kompyuter esperantosini izlab // Ochiq tizimlar. — 1997. — № 3.
- Psevdokod bo‘yicha ko‘rsatmalar, PDF fayli.