Mantiqiy dasturlash — dasturlash paradigmasi bo‘lib, matematik mantiqqa asoslangan. Unda dasturlar mantiqiy mulohazalar va xulosa chiqarish qoidalari shaklida beriladi. Mantiqiy dasturlashning eng mashhur tili — Prolog.
Tarix
Mantiqiy dasturlashning ilk tili PLANNER bo‘lib, unda ma’lumotlar va variantlarni tanlashning belgilangan qoidalari (ularning majmui reja deb atalgan) asosida natijani avtomatik chiqarish imkoniyati mavjud edi. PLANNER hisoblash resurslariga bo‘lgan talabni kamaytirish uchun (orqaga qaytish orqali qidiruv (backtracking search) usulidan foydalanib) va faktlarni stekdan faol foydalanmasdan chiqarish imkonini ta’minlash uchun ishlatilgan. Keyinchalik Prolog ishlab chiqildi; u variantlarni tanlash rejasini talab qilmagan va shu ma’noda PLANNERning soddalashtirilgan shakli edi.
PLANNERdan quyidagi mantiqiy dasturlash tillari ham kelib chiqqan: QA-4, Popler, Conniver va QLISP, shuningdek, Ether tili va yuqorida sanalgan boshqa tillar orqaga qaytish orqali qidiruv usulidan foydalanmagan. Mercury, Visual Prolog, Oz, Fril, Datalog esa Prolog asosida yaratilgan.
Matematik mantiqdan foydalanib, kompyuter dasturlarini ifodalash va bajarish lambda-hisob (lambda calculus)ning ham o‘ziga xos xususiyatidir. Lambda-hisobni Alonzo Cherch 1930-yillarda ishlab chiqqan. Biroq kompyuter dasturlarini ifodalash uchun mantiqning klauzal shaklidan (clausal form) foydalanish taklifini ilk bor Kordell Grin ilgari surgan[inglizcha]. Bunda LISP tilining quyi to‘plami aksiomatik tarzda ifodalangan; shuningdek, LISP dasturining bajarilishini modellashtirish orqali munosabatni hisoblash uchun kirish-chiqish munosabati ifodalangan. Boshqa tomondan, Absys dasturlash tili tenglamalar va lambda-hisob kombinatsiyasidan tasdiqlarga asoslangan (assertive) dasturlash tilida foydalangan; bu til amallarni bajarish tartibiga hech qanday cheklov qo‘ymaydi.
Adabiyotlar
- Ivan Bratko. PROLOG tilida sun’iy intellekt algoritmlari = Sun’iy intellekt uchun Prolog dasturlash. — Moskva: «Vilyams», 2004. — bet: 640. — ISBN 0-201-40375-7.
- Anatoliy Adamenko, Andrey Kuchukov. Mantiqiy dasturlash va Visual Prolog (CD bilan). — Sankt-Peterburg: «BKhV-Peterburg», 2003. — bet: 990. — ISBN 5-94157-156-9.
- V. N. Agafonov tahriri ostida. Mantiqiy dasturlash. Maqolalar to‘plami. — Moskva: Mir, 1988. — bet: 368. — 15 000 nusxa. — ISBN 5-03-000972-8.
- D. A. Pospelov. Mulohazalarni modellashtirish. — Moskva: Radio i svyaz, 1989. — bet: 184. — 20 000 nusxa. — ISBN 5-256-00183-3.
Havolalar
- Mantiqiy dasturlash — virtual kutubxonadagi sahifa (ingliz tilida)
- Mantiqiy dasturlash bo‘yicha bibliografiyalar (ingliz tilida)
- Mantiqiy dasturlash assotsiatsiyasi (ALP) (ingliz tilida)
- Mantiqiy dasturlash nazariyasi va amaliyoti jurnali (ingliz tilida)