
Parazitologiya — parazitizm hodisasini, parazitlarning biologiyasi va ekologiyasini, shuningdek, ular keltirib chiqaradigan kasalliklar hamda parazitlarga qarshi kurashish choralarini o‘rganadigan kompleks biologiya fani.
Ilmiy yo‘nalishlar
Umumiy parazitologiya — nazariy asoslarni va turli kelib chiqishga ega parazitlarga qarshi kurashish tamoyillarini o‘rganadi.
Veterinariya parazitologiyasi — veterinariyaning hayvonlarda uchraydigan parazitlarni, ular keltirib chiqaradigan kasalliklar va patologik holatlarni, zararlanishning oldini olish hamda zararlangan yoki kasallangan hayvonni davolash usullarini o‘rganadigan bo‘limi.
Tibbiy parazitologiya — tibbiyotning insonda uchraydigan parazitlarni, ular keltirib chiqaradigan kasalliklar va patologik holatlarni, zararlanishning oldini olish hamda zararlangan yoki kasallangan odamni davolash usullarini o‘rganadigan bo‘limi.
Quyidagi bo‘limlarga ajratiladi:
- tibbiy protozoologiya (tip vakillari — sodda organizmlar)
- tibbiy araxnoentomologiya (bo‘g‘imoyoqlilar tipi vakillari — kanalar, hasharotlar)
- tibbiy gelmintologiya (inson organizmida parazitlik qiluvchi yassi va yumaloq chuvalchanglar tiplariga mansub gelmintlar)
O‘zi ishlab chiqqan parazitologik fanlar tizimida akademik K. I. Skryabin, parazit organizmlarning hayvonot va o‘simliklar olamiga mansubligini hisobga olib, ushbu majmuani fitoparazitologiya va zooparazitologiyaga ajratadi.
Tibbiy parazitologiyaning vazifalari:
- parazitlarning turini aniq belgilash uchun ularning barcha rivojlanish bosqichlaridagi tuzilish xususiyatlarini o‘rganish
- parazitologiya o‘rganadigan organizmlarning sistematikasini va ularning muayyan parazitlar guruhiga mansubligini o‘rganish
- parazit va xo‘jayin organizm o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish
- parazitlar va ularni tashuvchilarning rivojlanish sikli xususiyatlarini o‘rganish, parazitlarning tabiatda aylanish yo‘llari hamda inson organizmiga kirish usullarini aniqlash
- parazitar kasalliklarni tashxislash va davolashning ilmiy asoslarini parazitlarning zararli ta’siri haqidagi bilimlarga tayangan holda ishlab chiqish, shuningdek, zararlanishning oldini olish hamda parazitlar va ularni tashuvchilarga qarshi kurashish usullarini ishlab chiqish
- parazitar kasalliklarning oldini olish va ularni tugatishni ta’minlaydigan tizimni yaratish
Adabiyotlar
- Nazartsev B. I. (Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Harbiy-tibbiyot muzeyi). Ye. N. Pavlovskiyning 1928-yilgi O‘rta Osiyo parazitologiya ekspeditsiyasidan maktublari // Fotografiya. Tasvir. Hujjat : jurnal. 2014. № 5. B. 30-48. ISSN 2221-1764
- Genis D. Ye. Tibbiy parazitologiya: Darslik. — 4-nashr, qayta ishlangan va to‘ldirilgan. — M.: Meditsina, 1991. — 240, [32] b. — (O‘quv adabiyotlari: tibbiyot bilim yurtlari o‘quvchilari uchun). — 50 000 nusxa. — ISBN 5-225-00866-6.
- Umumiy parazitologiya yutuqlari / Mas’ul muharrir: S. A. Beer; taqrizchilar: A. S. Bessonov, V. P. Sergiyev; Rossiya Fanlar akademiyasining Parazitologiya instituti. — M.: Nauka, 2004. — 480 b. — (Parazitologiya instituti ilmiy ishlari; XLIV jild). — 350 nusxa. — ISBN 5-02-033055-8.
- Quruqlik va suv biotsenozlari parazitlarining biologik xilma-xilligi va ekologiyasi : akademik K. I. Skryabin tavalludining 130 yilligiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy konferensiya materiallari (9-11-dekabr 2008-y., Moskva) / Tahrir hay’ati: Movsesyan S. O., Beer S. A., Zinovyeva S. V., Pelgunov A. N., Spiridonov S. E. — M., 2008.
- Parazitologiya, zoologiya va ekologiyaning zamonaviy muammolari : S. S. Shulman xotirasi va tavalludining 85 yilligiga bag‘ishlangan I va II xalqaro ilmiy o‘qishlar materiallari, 2002-yil mart va 2003-yil fevral, Kaliningrad shahri / Ch. M. Nigmatullin tahriri ostida. — Kaliningrad: KGTU nashriyoti, 2004. — 393 b. — ISBN 5-94826-059-3.
- Parazitologiyaning nazariy va amaliy muammolari: xalqaro ilmiy konferensiya materiallari (30-noyabr – 3-dekabr 2010-y., Moskva) / Tahrir hay’ati: S. O. Movsesyan, S. V. Zinovyeva, A. N. Pelgunov, S. E. Spiridonov; taqrizchilar: A. V. Uspenskiy, N. B. Terenina. — M., 2010. — 480 b.
- O‘zgarayotgan dunyoda parazitologiya: Rossiya Fanlar akademiyasi huzuridagi Parazitologiya jamiyatining V qurultoyi materiallari: xalqaro ishtirokdagi Butunrossiya konferensiyasi (23–26-sentabr 2013-y., Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limining Hayvonlar sistematikasi va ekologiyasi instituti, Novosibirsk) / Ilmiy muharrir: K. V. Galaktionov; taqrizchilar: G. L. Atayev, N. I. Yurlova. — Novosibirsk: Garamond, 2013. — 234 b. — ISBN 978-5-9904880-1-4.
- Truxachev V. I., Tolokonnikov V. P., Lisenko I. O. Ekologik parazitologiyaning ilmiy asoslari / Stavropol davlat agrar universiteti; taqrizchilar: V. N. Kolesnikov, B. K. Kotti. — Stavropol: StGAU «AGRUS» nashriyoti, 2005. — 416 b.
Havolalar