Natriy sulfat nima

Natriy sulfat
Изображение химической структуры
Umumiy ma’lumotlar
Sistematik
nomi
natriy sulfat, oltingugurt kislotaning natriyli tuzi
An’anaviy nomlari Glauber tuzi, tenardit
Kimyoviy formulasi Na2SO4
Tashqi ko‘rinishi oq, gigroskopik kristallar
Fizik xossalari
Holati kristall holat
Molyar massa 142,04 g/mol
Zichligi 2,68 g/sm³
Termik xossalari
Suyuqlanish
 • harorati 883 °C
Hosil bo‘lish
 • entalpiyasi −1387,9 kJ/mol
Kimyoviy xossalari
Eruvchanligi
 • suvda

4,7 (0 °С)

19,2 (20 °C)

45,3 (60 °С)

42,3 (100 °C)
Tasnifi
Ro‘yxat CAS raqami 7757-82-6
PubChem
Ro‘yxat EINECS raqami 231-820-9
SMILES
InChI
Kodeks Alimentarius E514(i) va E514
RTECS WE1650000
ChEBI 32149
ChemSpider
Xavfsizlik
NFPA 704
NFPA 704 four-colored diamond
0
1
0
Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Natriy sulfat, oltingugurt kislotaning natriyli tuzi, Na2SO4 — natriyli tuz bo‘lib, sulfat kislotadan hosil bo‘ladi. U rangsiz kristallar shaklida bo‘lib, suvda yaxshi eriydi va kristallogidratlar hosil qiladi. Ulardan eng mashhuri — dekagidrat bo‘lib, an’anaviy ravishda «Glauber tuzi» deb ataladi. Zaharli ta’siri past. O‘rta tuzlar sinfiga kiradi.

Xossalari

Rangsiz kristallar. Suvsiz Na2SO4 32,384 °C dan yuqori haroratlarda barqaror; bundan past haroratlarda suv ishtirokida kristallogidrat Na2SO4·10H2O hosil bo‘ladi.

Tabiatda uchrashi

Tabiatda suvsiz natriy sulfat tenardit minerali ko‘rinishida uchraydi. Na2SO4·10H2O tarkibli kristallogidrat mirabilit (Glauber tuzi) mineralini hosil qiladi. Natriy sulfatning boshqa sulfatlar bilan hosil qilgan qo‘sh tuzlari ham uchraydi. Masalan, astraxanit Na2SO4·MgSO4·4H2O, glauberit Na2SO4·CaSO4. Natriy sulfatning katta miqdori xlorid-sulfat turidagi sho‘r ko‘llarning o‘ta sho‘r suvida (rapasida) va tub cho‘kindilarida, shuningdek, Qora-Bo‘g‘oz-Go‘l qo‘ltig‘ida mavjud. Ularda harorat pasayganda quyidagi reaksiya sodir bo‘ladi:

2NaCl + MgSO4 ⇆ MgCl2 + Na2SO4

Rossiyada tabiiy natriy sulfatning eng yirik ishlab chiqaruvchisi — «Kuchuksulfat» ommaviy aksiyadorlik jamiyati bo‘lib, yiliga 600 ming tonna ishlab chiqaradi.

Olinishi

Natriy sulfatni sanoatda olish usullaridan biri — NaCl bilan H2SO4 ni maxsus «sulfat» pechlarida 500—550 °C da reaksiyaga kiritishdir; bunda bir vaqtning o‘zida vodorod xlorid ham hosil bo‘ladi.

2NaCl+HA2SOA4⟶NaA2SOA4+2HCl

Hozirgi vaqtda bu usul deyarli qo‘llanilmaydi, chunki tabiiy xomashyoning katta zaxiralari mavjud.

Natriy sulfat, shuningdek, hidsiz chiqindi sifatida xrompik ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladi.

Ishlatilishi

Ilgari dunyo miqyosida natriy sulfatning katta miqdori sintetik yuvish vositalari ishlab chiqarishda ishlatilgan. Biroq so‘nggi yillarda ko‘plab mamlakatlar konsentrlangan (ixcham) kir yuvish kukunlari ishlab chiqarishga o‘tgan; ularda sulfat umuman ishlatilmaydi yoki oz miqdorda qo‘llanadi. Rossiyadagi kir yuvish kukuni ishlab chiqaruvchilari 300 ming tonnadan ortiq natriy sulfat xarid qiladi.

Natriy sulfatning ishlatilish hajmi bo‘yicha ikkinchi asosiy sohasi — shisha ishlab chiqarishdir. Ushbu modda, shuningdek, sulfat usulida sellyuloza olishda hamda to‘qimachilik, teri oshlash sanoatida va rangli metallurgiyada keng qo‘llanadi.

Natriy sulfat kimyo laboratoriyalarida oz miqdorda suvsizlantiruvchi vosita sifatida ishlatiladi. U organik erituvchilarni magniy sulfatga qaraganda sekinroq suvsizlantirsa ham, arzonligi va oson filtrlanuvchanligi tufayli ko‘pchilik aynan shu vositani afzal ko‘radi.

Ilgari tibbiyot va veterinariyada undan yanada kam miqdorda tuzli surgi vositasi sifatida, shuningdek, burunni yuvish vositalari tarkibida foydalanilgan.

Natriy sulfatning suvli eritmalari eruvchan bariy tuzlari bilan zaharlanishni davolashda ishlatiladi.

Natriy sulfat oziq-ovqat qo‘shimchasi sifatida ro‘yxatga olingan, uning kodi — E514.
U kislotalilikni tartibga soladi va pH ko‘rsatkichini muayyan darajada saqlaydigan bufer qo‘shimcha sifatida ishlatiladi.

Fiziologik ta’siri va xavfsizlik texnikasi bo‘yicha ko‘rsatmalar

Natriy sulfat Na2SO4 yonish va portlash xavfini tug‘dirmaydi. Inson organizmiga ta’sir darajasi bo‘yicha natriy sulfat GOST 12.1.007-76 ga muvofiq IV xavflilik sinfiga (kam xavfli moddalar) kiradi. NFPA 704 tasnifiga ko‘ra, natriy sulfat uchun eng past zaharlilik darajasi belgilangan.

Adabiyotlar

  • Remi G. Noorganik kimyo kursi. 2-jild. — Moskva, 1966

Havolalar