Mikrofilamentlar (aktin mikrofilamentlari, MF)— globulyar oqsil aktin molekulalaridan tuzilgan iplar bo‘lib, barcha eukariotik hujayralarning sitoplazmasida (cytoplasm) uchraydi. Mushak hujayralarida ular “ingichka filamentlar” deb ham ataladi (mushak hujayralaridagi qalin filamentlar miozin oqsilidan tashkil topgan). Plazmatik membrana (plasma membrane) ostida mikrofilamentlar uch o‘lchovli tarmoq hosil qiladi; sitoplazmada esa parallel yo‘nalgan iplar to‘plami (puchok) yoki uch o‘lchovli tarmoq ko‘rinishida bo‘ladi. Diametri taxminan 6–8 nm.

Tuzilishi

Mikrofilamentlar bir-biriga o‘ralgan ikkita zanjirdan iborat bo‘lib, ular globulyar aktin (G-aktin) molekulalaridan tuziladi; diametri odatda 7–8 nm. Mikronaychalar (microtubules) singari (va oraliq filamentlardan farqli ravishda) mikrofilamentlar qutblilikka ega. Bu shuni anglatadiki, ularning ikkala uchi — (+) uchi va (−) uchi — tuzilishi, yangi aktin molekulalarini ulash qobiliyati hamda boshqa xossalari bo‘yicha teng emas. Mushak hujayralarida MFning (+) uchlari sarkomerlarning Z-chiziqlariga (Z-line) birikadi, (−) uchlari esa erkin bo‘ladi.

Yig‘ilish va parchalanish

Tarkibi

• Aktin;
• Boshqa qisqaruvchi oqsillar (aktindan kam miqdorda):
  miozin, tropomiozin, aktinin (tegishli mushak oqsillaridan biroz farq qiladi);
• Turli maxsus oqsillar:
  vinkulin, fragmin, filamin, villin va boshqalar.

Vazifalari

• Sitotskeletning qisqaruvchan elementlari sifatida bevosita ishtirok etadi:
  • hujayra yoyilganda shaklni o‘zgartirish;
  • substratga birikish;
  • amöboid harakat (amoeboid movement);
  • endomitoz;
  • o‘simlik hujayralarida sikloz (cyclosis);
  • hayvon va o‘simlik hujayralarida vezikulalar (vesicles)ni ko‘chirish.
• Ayrim membrana retseptor oqsillari uchun bilvosita birikish joylarini ta’minlaydi.
• Hayvon hujayralarida sitotomiya (cytokinesis) paytida qisqaruvchan halqaning shakllanishida ishtirok etadi.
• Umurtqalilar ichak hujayralarida — mikrovorsinkalarni (microvilli) qo‘llab-quvvatlaydi.