Ko‘chish nima

Yo‘l, masofa va ko‘chish

Ko‘chish (kinematikada) — vektor kattalik bo‘lib, fizik jismning fazodagi holatining vaqt o‘tishi bilan qanday o‘zgarishini ifodalaydi va tanlangan sanoq sistemasiga bog‘liq.

Harakatlanayotgan moddiy nuqtaning ko‘chishi deb uning holati o‘zgarishini tavsiflovchi vektorga aytiladi. U additivlik xossasiga ega.

Ko‘chishni Δ𝐫 radius-vektorning o‘zgarishi sifatida aniqlash mumkin:

𝐫1−𝐫0=Δ𝐫,

bu yerda 𝐫0, 𝐫1 — nuqtaning boshlang‘ich (vaqt t0) va yakuniy (vaqt t1) holatlaridagi radius-vektorlari. Ko‘chish vektorining moduli Δ𝐫 (ya’ni |Δ𝐫|) ko‘chish modulidir; u Xalqaro birliklar tizimida (SI) metrlarda; SGS tizimida esa santimetrlarda.

Ko‘chish uchun Δ𝐫 o‘rniga ba’zan 𝐬 belgisi ishlatiladi (bu italyancha spostamento [ko‘chish] so‘zining bosh harfi), biroq, ayniqsa, rus tilidagi nashrlarda, s vektorni anglatmaydi va bosib o‘tilgan yo‘l uzunligini bildirish uchun qo‘llanadi.

Ko‘chish moduli bosib o‘tilgan yo‘lga faqat harakat davomida tezlikning yo‘nalishi o‘zgarmagan taqdirdagina teng bo‘ladi. Bunday holatda trayektoriya to‘g‘ri chiziq kesmasidan iborat bo‘ladi. Boshqa barcha holatlarda, masalan, egri chiziqli harakatda, uchburchak tengsizligidan yo‘l uzunligi ko‘chish modulidan kam emasligi kelib chiqadi.

Oniy tezlik nuqtaning ko‘chishi shu ko‘chish amalga oshgan juda kichik vaqt oralig‘iga nisbatining limiti orqali aniqlanadi. Aniqroq aytganda:

𝐯=limΔt→0Δ𝐫Δt=d𝐫dt.

Sanoq sistemasi o‘zgartirilganda, odatda, ko‘chish ham o‘zgaradi, ya’ni u invariant emas (hatto inersial sanoq sistemalari uchun norelyativistik mexanikada ham).

Havolalar