| Hodisalar gorizonti teleskopi | |
|---|---|
| | |
| Turi | astronomik observatoriya, astronomik interferometr, tadqiqot hamkorligi[VM] va xalqaro hamkorlik[VM] |
| Veb-sayt | eventhorizontelescope.org (ingliz tilida) |



Hodisalar gorizonti teleskopi (ingl. Event Horizon Telescope, EHT) — butun dunyo bo‘ylab joylashgan radioteleskoplar tarmog‘ini va bir nechta stansiyadan olingan ma’lumotlarni birlashtiruvchi radiointerferometriyaning juda uzun bazali (JUBRI) usuliga asoslangan yirik teleskoplar majmuasini yaratish loyihasidir. Uning maqsadi — bevosita atrofini kuzatish: o‘ta massiv qora tuynuk — Qavs A* deb ataluvchi, Somon yo‘li markazida joylashgan obyektni, shuningdek, bundan ham kattaroq qora tuynukni — Messye 87 nomli o‘ta ulkan elliptik galaktikada kuzatish mumkin; bunda burchak bo‘yicha ajrata olish aniqligi qora tuynukning hodisalar gorizonti bilan qiyoslanadigan darajada bo‘ladi.
Loyiha xalqaro olimlar jamoasining mehnati natijasidir. U uzoq davom etgan nazariy va texnik ishlanmalardan so‘ng, 2009-yilda ishga tushirilgan. Nazariy jihatdan, foton orbitasi ustidagi tadqiqotlar va qora tuynukning taxminiy ko‘rinishiga oid dastlabki simulyatsiyalar oxir-oqibat juda uzun bazali radiointerferometriya (JUBRI) usulida olingan Galaktika markazidagi Qavs A* nomli o‘ta massiv qora tuynukning tasvirlarini modellashtirishga olib keldi. Radioastronomik kuzatuvlar sohasidagi texnik yutuqlar Qavs A*ning ilk bor aniqlanishidan boshlab, tobora qisqaroq to‘lqinlarda o‘tkazilgan JUBRI kuzatuvlarigacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi. Natijada Qavs A* va M87 obyektlarida hodisalar gorizonti miqyosidagi tuzilmalar aniqlandi. Hozirgi vaqtda loyihada 300 dan ortiq a’zo va 60 ta muassasa qatnashmoqda; ular 20 dan ortiq mamlakat va mintaqada faoliyat yuritadi.
10-aprel 2019-yil kuni Messye 87 galaktikasidagi qora tuynukning ilk tasviri e’lon qilindi. Radioteleskoplar yordamida olingan ma’lumotlar asosida o‘ta massiv qora tuynuk tasvirini yaratish algoritmini Ketrin Bouman.
2020-yilda loyiha doirasidagi xalqaro hamkorlik Albert Eynshteyn medali bilan taqdirlandi.
12-may 2022-yil kuni qora tuynukning ikkinchi tasviri e’lon qilindi. Tasvir Qavs A* nomli, galaktikamiz markazida joylashgan obyektga tegishli; galaktikamiz — Somon yo‘li galaktikasi. Tasvir 2017-yilda radioteleskoplar tomonidan to‘plangan ma’lumotlar asosida shakllantirildi.
Havolalar
- eventhorizontelescope.org — Hodisalar gorizonti teleskopining rasmiy veb-sayti
- EHT qora tuynuk tasviri, xkcd , 5-aprel 2019-yil.
- Xayno Falke: «Zulmatdagi yorug‘lik: qora tuynuklar, Koinot va biz»
- M87 galaktikasidagi qora tuynuk: portretiga yangi chizgilar