Hisor tog‘ tizmasi

Hisor tizmasi
tojikcha Qatorko‘hi Hisor, o‘zbekcha Hisor tizmasi
Перевал Анзоб через Гиссарский хребет
Hisor tizmasidagi Anzob dovoni
Xususiyatlari
Uzunligi200 km
Eng baland nuqtasi
Mutlaq balandligi4643 m
Joylashuvi
38°55′00″ shim. k. 68°15′00″ sharq. u.HGЯO
Mamlakatlar
Tog‘ tizimiPomir-Oloy 
Таджикистан
Красная точка
Hisor tizmasi

Hisor tizmasi (tojikcha Qatorko‘hi Hisor, o‘zbekcha Hisor tizmasi) — tog‘ tizmasi Markaziy Osiyoda, Pomir-Oloy tog‘ tizimining g‘arbiy qismida (O‘zbekistonda va Tojikistonda), quyidagi daryolar havzalari oralig‘ida joylashgan: Zarafshon va Amudaryo.

Etimologiyasi

Bu nomni 1871 yilda O‘rta Osiyoni tadqiq qilgan rus olimi A. P. Fedchenko taklif qilgan. Nomning kelib chiqishi shundaki, tizmaning janubiy yonbag‘ridan Hisor vodiysi boshlanadi. Vodiy shu yerda joylashgan shahar nomi bilan atalgan: Hisor.

Tavsifi

Tog‘ tizmasining uzunligi taxminan 200 km. U Zarafshon tizmasidan janubda va Dushanbedan shimolda joylashib, Hisor tumani (Tojikiston) hamda Surxondaryo viloyatining shimoliy qismi (O‘zbekiston) orqali o‘tadi. Tizmaning eng baland nuqtasi — Nomsiz cho‘qqi (4643 m, ilgari KPSS XXII syezdi nomidagi cho‘qqi deb atalgan) — O‘zbekiston va Tojikiston chegarasida (Dushanbe shahridan shimoli-g‘arbda) joylashgan. Nomsiz cho‘qqi O‘zbekistondagi eng baland nuqtadir. Tizma asosan kristall jinslar, slanetslar va qumtoshlardan tashkil topgan bo‘lib, ularga granit intruziyalari kirib borgan. Yonbag‘irlarning quyi qismlarida subtropik baland bo‘yli o‘tli dashtlar, yuqoriroqda chim hosil qiluvchi boshoqli o‘tlar o‘sadigan dashtlar va daraxt-buta o‘simliklari, undan ham yuqorida subalp o‘tloqlari, tog‘ kserofitlari va past bo‘yli o‘tli alp o‘tloqlari uchraydi. Hisor tizmasining shimoliy yonbag‘irlarida (Tojikistonda) Iskandarko‘l.

Qo‘riqxona

Hisor tizmasining janubiy yonbag‘irlarida Shirkent bog‘i joylashgan. U Hisor vodiysidagi shu nomli daryo havzasida joylashgan. Bog‘ 3000 gektar maydonni egallagan qo‘riqxona hisoblanadi. Unda ilmiy va tarixiy yodgorliklar ko‘p bo‘lgani sababli, yaqin yillarda qo‘riqxona maydonini taxminan 30 000 gektargacha kengaytirish rejalashtirilgan.

Qo‘shimcha ma’lumot

1970 yilda tizmaning shimoliy yonbag‘rida (Tojikistonda) Hisor tabiiy o‘chog‘ida o‘lat kasalligining dala sichqonlari bilan bog‘liq turi aniqlangan. Bu o‘ta xavfli infeksiyaning asosiy tashuvchisi archazorlarda yashovchi dala sichqoni (Microtus carruthersi).

Adabiyotlar