iptables Linux tarmoq filtri

iptables
Логотип программы iptables
Скриншот программы iptables
Turi Tarmoqlararo ekran
Muallifi
Ishlab chiquvchi Netfilter Core Team
Dasturlash tili C
Operatsion tizim Linux yadrosi
Chiqarilgan sana 1998
Apparat platformalari Linux yadrosi va Linux-libre
So‘nggi versiyasi
Kod repozitoriysi git.netfilter.org/iptabl…
git.netfilter.org/iptabl…
git.netfilter.org/iptabl…
Litsenziyasi GNU GPL
Veb-sayti netfilter.org
Логотип Викисклада Vikimedia Omboridagi mediafayllar

iptables — buyruqlar satri utilitasi bo‘lib, netfilter tarmoqlararo ekranini (fayervolni) Linux yadrolarida, 2.4-versiyadan boshlab boshqarish uchun standart interfeys hisoblanadi. iptables utilitasidan foydalanish uchun superfoydalanuvchi (root).

Tarixi

Dastlab netfilter va iptables birgalikda ishlab chiqilgan, shuning uchun ushbu loyihalarning ilk tarixida umumiy jihatlar ko‘p. Tafsilotlar uchun netfilter haqidagi maqolaga qarang.

iptables’dan oldin ipchains (Linux yadrosining 2.2-versiyasidagi tarmoqlararo ekranni boshqarishda ishlatilgan) va ipfwadm (Linux yadrosining 2.0-versiyalari uchun xuddi shunday vazifani bajargan) loyihalari mavjud edi. Ikkinchisi BSD tizimidagi ipfw utilitasiga asoslangan.

iptables ipfwadm’dan boshlangan yondashuvni saqlab qolgan: tarmoqlararo ekran ishlashi qoidalar to‘plami bilan belgilanadi. Har bir qoida shart va shu shartga mos kelgan paketlarga qo‘llanadigan amal (masalan, DROP yoki ACCEPT)dan iborat. ipchains’da zanjirlar — mustaqil qoidalar ro‘yxatlari tushunchasi paydo bo‘ldi. Kiruvchi (INPUT), chiquvchi (OUTPUT) va tranzit (FORWARD) paketlarni filtrlash uchun alohida zanjirlar joriy etildi. Ushbu g‘oyaning davomi sifatida iptables’da jadvallar — zanjirlarning mustaqil guruhlari paydo bo‘ldi. Har bir jadval muayyan vazifani bajaradi: filter jadvalidagi zanjirlar filtrlashga, nat jadvalidagilari esa tarmoq manzillarini o‘zgartirishga (NAT) xizmat qiladi. mangle jadvalining vazifalariga paket sarlavhalarini boshqa usullarda o‘zgartirish (masalan, TTL yoki TOS) kiradi. Bundan tashqari, zanjirlarning ishlash mantiqi biroz o‘zgardi: ipchains’da barcha kiruvchi paketlar, jumladan tranzit paketlar ham INPUT zanjiridan o‘tardi. iptables’da esa INPUT orqali faqat xostning o‘ziga yo‘naltirilgan paketlar o‘tadi.

Funksiyalarning bunday ajratilishi iptables’ga alohida paketlarni qayta ishlashda butun ulanish haqidagi ma’lumotlardan foydalanish imkonini berdi (ilgari bu faqat NAT uchun mumkin edi). Bu jihatdan iptables ipchains’dan ancha ustun: u paketlarni faqat ularning sarlavhalari (manba va qabul qiluvchi) yoki mazmuniga qarab emas, balki ulanish haqidagi ma’lumotlarga asoslanib ham kuzatishi, boshqa yo‘nalishga yuborishi, o‘zgartirishi yoki filtrlashi mumkin. Tarmoqlararo ekranning bunday imkoniyati holatni hisobga oluvchi filtrlash (stateful filtering) deb ataladi. ipchains’da esa holatni hisobga olmaydigan sodda filtrlash (stateless filtering) amalga oshirilgan (filtrlash turlari haqida batafsil ma’lumot uchun tarmoqlararo ekranlar haqidagi maqolaga qarang). Boshqacha aytganda, iptables ipchains’dan farqli ravishda nafaqat uzatilayotgan ma’lumotlarni, balki ularni uzatish kontekstini ham tahlil qiladi. Shu sababli har bir paket bilan qanday muomala qilish haqida asosliroq qaror qabul qila oladi. netfilter/iptables’dagi holatni hisobga oluvchi filtrlash haqida batafsil ma’lumot uchun Netfilter#Holatni aniqlash mexanizmi.

Kelajakda netfilter ishlab chiquvchilari iptables o‘rniga nftables — yangi avlod vositasini qo‘llashni rejalashtirmoqda.

Arxitekturasi

Asosiy tushunchalar

Jadvallardan o‘tish sxemasi

iptables’ning asosiy tushunchalari quyidagilardan iborat:

  • Qoida — shart, amal va hisoblagichdan tashkil topadi. Agar paket shartga mos kelsa, unga tegishli amal qo‘llanadi va paket hisoblagichda qayd etiladi. Shart bo‘lmasligi ham mumkin — bunday holatda «barcha paketlar» sharti nazarda tutiladi. Amalni ko‘rsatish ham majburiy emas: amal bo‘lmasa, qoida faqat hisoblagich vazifasini bajaradi.
    • Shart — paket va/yoki ulanish xususiyatlarini tahlil qiladigan hamda muayyan paketning joriy qoida shartiga mos kelish-kelmasligini aniqlaydigan mantiqiy ifoda.
    • Amal — paket (va/yoki ulanish) qoida shartiga mos kelganda, unga nisbatan bajarilishi kerak bo‘lgan harakat tavsifi. Amallar haqida quyida batafsil ma’lumot beriladi.
    • Hisoblagich — qoida shartiga mos kelgan paketlar sonini hisobga oluvchi tarkibiy qism. Hisoblagich bunday paketlarning baytlardagi umumiy hajmini ham hisoblaydi.
  • Zanjir — qoidalarning tartiblangan ketma-ketligi. Zanjirlar ikki turga bo‘linadi: foydalanuvchi yaratgan va asosiy.
    • Asosiy zanjir — jadval ishga tushirilganda avtomatik yaratiladigan zanjir. Har bir paket xostning o‘ziga mo‘ljallangan, xost tomonidan yaratilgan yoki tranzit paket ekaniga qarab turli jadvallardagi tegishli asosiy zanjirlardan o‘tishi kerak. Asosiy zanjir foydalanuvchi yaratgan zanjirdan «standart amal» (default policy) mavjudligi bilan ham farq qiladi. Ushbu amal zanjirning o‘zidagi va undan chaqirilgan zanjirlardagi boshqa qoidalar tomonidan qayta ishlanmagan paketlarga qo‘llanadi. Asosiy zanjirlarning nomlari doimo bosh harflar bilan yoziladi (PREROUTING, INPUT, FORWARD, OUTPUT, POSTROUTING).
    • Foydalanuvchi yaratgan zanjir — foydalanuvchi tomonidan yaratiladigan zanjir. U faqat o‘z jadvali doirasida ishlatilishi mumkin. Asosiy zanjirlar va ichki amallar bilan chalkashlik kelib chiqmasligi uchun bunday zanjirlarga katta harflardagi nomlar bermaslik tavsiya etiladi.
  • Jadval — asosiy va foydalanuvchi yaratgan zanjirlarning umumiy funksional vazifa bo‘yicha birlashtirilgan to‘plami. Jadvallar (xuddi shart modullari kabi) nomlari kichik harflarda yoziladi, chunki ular foydalanuvchi yaratgan zanjirlarning nomlari bilan to‘qnashmaydi. iptables buyrug‘i chaqirilganda jadval -t jadval_nomi shaklida ko‘rsatiladi. Jadval aniq ko‘rsatilmasa, filter jadvali ishlatiladi.

Adabiyotlar

Havolalar