Elektr kabellarining turlari

Siz elektr stansiyasidan uylarimizga elektr toki uzatish uchun ishlatiladigan qalin elektr kabellarini ko‘rgan bo‘lishingiz mumkin. Ushbu maqolada biz ana shu elektr kabellar va ularning turli turlari haqida batafsil bilib olamiz.

Elektr kabeli nima?

Elektr energiyasini uzatish (transmission) va taqsimlash (distribution) uchun ishlatiladigan kabel elektr quvvat kabeli (electrical power cable) deb ataladi. U havo orqali o‘tkaziladigan liniyalar (overhead lines)dan foydalanish amaliy bo‘lmagan joylarda yuqori kuchlanishlarni uzatish uchun ishlatiladi.

Quvvat kabeli 3 ta asosiy qismdan iborat: o‘tkazgich (conductor), dielektrik/izolyatsiya (dielectric) va qobiq (sheath). Kabelda tok oqishi uchun yo‘lni o‘tkazgich ta’minlaydi. Izolyatsiya yoki dielektrik xizmat kuchlanishiga (service voltage) bardosh beradi va tok o‘tayotgan o‘tkazgichni (live conductor) boshqa jismlardan ajratib turadi. Qobiq esa namlikning (moisture) kirishiga yo‘l qo‘ymaydi va kabellarni kimyoviy yoki elektrokimyoviy ta’sirlar (chemical or electrochemical attacks) hamda yong‘in (fire) kabi tashqi omillardan himoya qiladi.

Elektr kabellarining turlari

Har xil maqsadlar va turli qo‘llanilishlar uchun turli xil kabellardan foydalaniladi. Barcha kabellar ham bir xil vazifani bajarmaydi. Kabelning funksiyasi uning turiga bog‘liq. Elektr kabellari alyuminiy yoki mis simlardan tayyorlanadi va usti izolyatsion qoplama bilan himoyalanadi; bu qoplama sintetik polimerlardan (synthetic polymers) tayyorlangan bo‘lishi mumkin.

Kabellar vazifasiga qarab quyidagi 5 turga bo‘linadi:

Lenta (Ribbon) elektr kabellari Bir-biriga parallel holatda ketayotgan bir nechta izolyatsiyalangan simlardan iborat bo‘ladi va bir vaqtning o‘zida bir nechta ma’lumot (data)ni uzatish uchun ishlatiladi. Masalan, u CPU ni anakarta (motherboard)ga ulashda qo‘llaniladi va odatda tarmoq (networking) qurilmalarini o‘zaro bog‘lash uchun ishlatiladi.
Ekranlangan kabellar (Shielded Cables) 1 yoki 2 ta izolyatsiyalangan simdan iborat bo‘lib, signalni yaxshiroq uzatish hamda quvvat chastotasidagi (frequency of power) notekisliklarni va radio tashqi xalaqitlarini (external interference) kamaytirish uchun usti to‘qilgan metall ekran (woven braided shield) yoki alyuminiy Mylar folga (aluminium Mylar foil) bilan qoplanadi. Bu kabellar yuqori kuchlanishli elektr tokini uzatadi va ekran (shield) bilan himoyalangan bo‘ladi.
O‘ralgan juftlik kabellari (Twisted Pair Cables) Ikki yoki undan ortiq izolyatsiyalangan mis simlardan iborat bo‘lib, ular bir-biriga o‘ralgan (twisted) bo‘ladi va ranglar bilan kodlangan (colour-coded). Bunday simlar odatda telefon kabellarida ishlatiladi; tashqi xalaqitga chidamlilik (resistance to external interference) simlar soniga qarab baholanishi mumkin.
Koaksial kabellar (Coaxial Cables) Mis bilan qoplangan (plated with copper) qattiq mis yoki po‘lat o‘tkazgichdan (solid copper or steel conductor) iborat bo‘lib, u metall o‘rama (metallic braid) va metall lenta (metallic tape) ichiga joylashtiriladi. Buning ustidan esa izolyatsiyalangan himoya tashqi qobiq (insulated protective outer jacket) bilan to‘liq qoplanadi. Bunday kabellar kompyuter tarmoqlari (computer networking) va audio-video tarmoqlash (audio-video networking)da ishlatiladi.
Optik tolali kabel (Fibre Optics Cable) Bu tur kabellar ulangan yorug‘lik manbasidan (attached light source) qabul qiluvchi qurilmaga (receiving device) optik ma’lumot signallarini (optical data signals) uzatadi. Biz optik tola (optical fibre) va uning turli xil qo‘llanilishlaridagi foydasini yaxshi bilamiz.

Bu kabellarning ayrim turlari edi. Agar yanada ko‘proq bilmoqchi bo‘lsangiz, BYJU’S The Learning App ilovasini yuklab oling.

Ko‘p beriladigan savollar

Yer osti kabeli (underground cable) deganda nima tushuniladi?

Kabel elektr energiyasini uzatish va taqsimlash uchun yer ostiga ko‘milsa, u yer osti kabeli (underground cable) deyiladi. Bunday kabel aholi zich joylashgan hududlarda ishlatiladi.

Kabellarda o‘tkazgichning izolyatsiya qatlami qalinligi qaysi omilga qarab belgilanadi?

Bu kuchlanishga (voltage) bog‘liq.

Kabelni mexanik shikastlanishdan (mechanical injury) qanday himoya qilish mumkin?

Bronlash (armouring) jarayoni orqali kabelni mexanik shikastlanishdan himoya qilish mumkin.

Kabellarni ekranlash (screening of cables) deganda nima tushuniladi?

Kabellarni ekranlash — boshqa signallardan keladigan elektromagnit xalaqitlarni (electromagnetic interference) oldini olish uchun kabellarni yerga ulangan sim to‘r (earthed wire mesh) yordamida himoyalash demakdir.

Telekommunikatsiya kompaniyalari telefon signallarini uzatishda qaysi kabeldan foydalanadi?

Telekommunikatsiya kompaniyalari telefon signallarini uzatish uchun optik tolali kabel (Fibre Optics Cable)dan foydalanadi.