CSS uslublar tili

CSS
Изображение логотипа
Kengaytma .css
MIME-turi text/css
Ishlab chiquvchi CSS ishchi guruhi, Bert Bos[tahrir] va Hokon Vium Li
Eʼlon qilingan 17-dekabr 1996
Format turi Uslublar jadvallari tili
Standart(lar) 1-daraja (tavsiya)
2-daraja (tavsiya)
2-daraja, 1-tahrir (tavsiya)
Veb-sayt w3.org/Style/CSS/ (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsʼdagi mediafayllar

CSS (inglizcha Cascading Style Sheets «kaskadli uslublar jadvallari») — formal til bo‘lib, u hujjatning (veb-sahifaning) tashqi ko‘rinishini dekodlash va tavsiflashga xizmat qiladi; bu hujjat belgilash tili (ko‘pincha HTML yoki XHTML) orqali yoziladi. CSS boshqa turdagi XML hujjatlariuchun ham mo‘ljallangan, jumladan SVG va XUL.

Umumiy maʼlumot

CSSʼdan foydalanish

CSS veb-sahifa yaratuvchilari tomonidan sahifadagi ranglar, shriftlar, uslublar, alohida bloklarning joylashuvi va tashqi ko‘rinishning boshqa jihatlarini belgilash uchun qo‘llanadi. CSS yaratilishidan ko‘zlangan asosiy maqsad — veb-sahifaning mantiqiy tuzilishini tavsiflashni ( HTML yoki boshqa belgilash tillariyordamida) uning tashqi ko‘rinishini tavsiflashdan (endi bu rasmiy til — CSS yordamida amalga oshiriladi) ajratishdir. Bunday ajratish hujjatdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishi, uni namoyish etishda ko‘proq moslashuvchanlik va boshqaruv imkonini berishi, shuningdek, tarkibiy kodning murakkabligi va takrorlanishini kamaytirishi mumkin.

Bundan tashqari, CSS bir hujjatni turli uslublarda yoki turli usullarda namoyish qilish, masalan, ekranda ko‘rsatish, chop etish, ovozli brauzer yoki ekran o‘qish dasturi orqali ovoz chiqarib o‘qish hamda Brayl yozuvidan foydalanuvchi qurilmalarda ko‘rsatish usullarini o‘z ichiga oladi[manba 2558 kundan beri ko‘rsatilmagan].

CSSʼni hujjatga ulash usullari

CSS qoidalari tashqi ko‘rinishi belgilanayotgan veb-hujjatningo‘zida ham, alohida fayllardaham saqlanishi mumkin. Bunday fayllarning kengaytmasi — .css. CSS formati — matnli faylbo‘lib, unda CSS qoidalari va ularga yozilgan izohlar ro‘yxati mavjud.
CSS uslublarini ular tavsiflaydigan veb-hujjatga to‘rt usul bilan ulash yoki kiritish mumkin:

  • uslublar alohida faylda joylashgan bo‘lsa, hujjatga maxsus <link>elementi orqali ulanadi; ushbu element joylashadigan bo‘lim — <head>:
<!DOCTYPE html>
<html>
   <head>
      .....
     <link rel="stylesheet" type="text/css" href="style.css">
   </head>
   <body>
      .....
   </body>
</html>
  • uslublar fayli asosiy hujjatdan alohida saqlansa, uni @import ko‘rsatmasini o‘z ichiga olgan element orqali ulash mumkin:<style>:
<!DOCTYPE html>
<html>
   <head>
      .....
      <style media="all">
         @import url(style.css);
      </style>
   </head>
</html>
  • uslublar hujjatning o‘zida yozilgan bo‘lsa, ular <style>elementiga joylanadi; bu element joylashadigan bo‘lim — <head>:
<!DOCTYPE html>
<html>
   <head>
      .....
      <style>
         body { 
            color: red;
         }
      </style>
   </head>
   <body>
      .....
   </body>
</html>
  • uslublar hujjatning asosiy qismida yozilgan bo‘lsa, ular alohida elementning atributlarida joylashishi mumkin.
<!DOCTYPE>
<html>
   <head>
      .....
   </head>
   <body>
      <p style="font-size: 20px; color: green; font-family: arial, helvetica, sans-serif">
         .....
      </p>
   </body>
</html>

Dastlabki ikki holatda hujjatga tashqi uslublar, keyingi ikki holatda esa ichki uslublar tatbiq etiladi.

CSSʼni XML hujjatiga qo‘shish uchun unda uslublar fayliga maxsus havola bo‘lishi kerak:

  <?xml-stylesheet type="text/css" href="style.css"?>

CSS qoidalarining tuzilishi

CSSʼni hujjatga ulashning dastlabki uch usulida (yuqoriga qarang) har bir CSS qoidasi ikki asosiy qismdan — selektor va eʼlonlar blokidan iborat. Selektorqoidadagi «{» belgisidan oldin, chap tomonda joylashadi va qoida hujjatning qaysi qismlariga (shu maqsadda maxsus belgilangan qismlariga ham) tatbiq etilishini belgilaydi. Eʼlonlar bloki esa qoidaning o‘ng tomonida joylashadi. U jingalak qavslar ichiga olinadi va o‘z navbatida bir yoki bir nechta eʼlondaniborat bo‘lib, ular «;» belgisi bilan ajratiladi. Har bir eʼlon — CSS xossasi va uning qiymatidan iborat; ular «:» belgisi bilan ajratiladi. Selektorlarni bir qatorda vergul bilan guruhlash mumkin. Bunda xossa ularning har biriga qo‘llanadi.

селектор, селектор {
  свойство: значение;
  свойство: значение;
  свойство: значение;
}

CSSʼni hujjatga ulashning to‘rtinchi usulida (ro‘yxatga qarang) qoida tatbiq etiladigan elementning style atributi qiymati bo‘lgan CSS qoidasi eʼlonlar («CSS xossasi : qiymat») juftliklari ro‘yxatidan iborat bo‘lib, ular «;» belgisi bilan ajratiladi.

Selektor turlari

Universal selektor
* {
   margin: 1; 
   padding: 1; 
}
Teg selektori
p {
   font-family: arial, helvetica, sans-serif; 
}
Klass selektori
.note {
   color: red; 
   background-color: yellow; 
   font-weight: bold; 
}
Identifikator selektori
#paragraph1 {
    margin: 0; 
}
Atribut selektori
 
a[href="http://www.somesite.com"] {
   font-weight: bold; 
}
Avlod elementlar selektori (kontekst selektori)
div#paragraph1 p.note {
   color: blue; 
}

.card {

 width: 420px;            /* можно изменить под размер картинки */
 margin: 0 auto;          /* центр по странице */
 text-align: center;      /* подпись по центру под картинкой */
 font-family: 'Comic Neue', cursive; /* или 'Luckiest Guy', cursive */
 background: linear-gradient(180deg, #f9e4e4 0%, #ffe6e6 100%);
 padding: 14px;
 border-radius: 14px;
 box-shadow: 0 6px 18px rgba(10, 25, 47, 0.08);

}

.card img {

 width: 100%;
 border-radius: 12px;
 display: block;

}

.caption {

 margin-top: 12px;
 font-weight: bold;
 font-size: 22px;        /* размер шрифта для подписи */
 color: #e84a26;         /* теплый оттенок */
 letter-spacing: 0.2px;

}

.elo {

 font-family: ui-monospace, 'Courier New', monospace; /* моноширинный шрифт для ELO */

}

Bir darajadagi elementlar selektori
h1 + p {
   font-size: 24px; 
}
Psevdoklass selektori
a:active {
   color: blue;
}
Psevdoelement selektori
p::first-letter {
   font-size: 32px;
}

Elementlarning klasslari va identifikatorlari

HTML elementiga uning class yoki id atributi orqali klass yoki identifikator berish mumkin:

<!DOCTYPE html>
<html>
   <head>
    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
    <title>
        Селекторы классов и идентификаторов
    </title>
    <style>
        p.big {
            font-family: arial, helvetica, sans-serif;
            color: red; 
        }
        
        div#first {
            background-color: silver; 
        }
    </style>
   </head>
   <body>
       <div id="first">
          <!-- Это div c серым фоном, стилизованный по id -->
       </div>
       <p class="big">
          <!-- Это текст красного цвета -->
       </p>
   </body>
</html>

Element klassi bilan identifikatori o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, identifikator bitta element uchun mo‘ljallangan, klass esa odatda bir nechta elementga beriladi. Shunga qaramay, zamonaviy brauzerlar, odatda, bir xil identifikatorga ega bir nechta elementni ham to‘g‘ri ko‘rsatadi. Yana bir farq — elementga bir nechta klass berish mumkin (bunda klasslar bo‘shliq bilan ajratilgan so‘zlardan tashkil topadi). Identifikatorlarda esa bunday imkoniyat yo‘q.

Identifikatorning klassdan yana bir muhim farqi shundaki, undan JavaScript orqali hujjatdagi yagona elementni topishda keng foydalaniladi.

Sayt uslubining o‘zgartirilishi haqida skrinkast

Teglar va ularning atributlari nomlaridan farqli ravishda, klass va identifikator nomlari harflarning katta-kichikligiga sezgir.

Klass va identifikatorlarning xossalari tegishli selektorlar yordamida belgilanadi. Bunda butun klassning xossasini (selektor «.» belgisidan boshlanadi, masalan, «.big»), muayyan identifikatorning xossasini (selektor «#» belgisidan boshlanadi, masalan, «#first»), shuningdek, shu klassga yoki identifikatorga ega muayyan element xossasini belgilash mumkin.

CSSʼda sahifa muallifi belgilaydigan klasslardan tashqari, yana bir maxsus tur ham mavjud — psevdoklasslar, ular hujjatdagi muayyan holatdagi giperhavolalarning ko‘rinishini, kiritish fokusi joylashgan elementning holatini va boshqa elementlarning birinchi farzandlari bo‘lgan elementlarning ko‘rinishini tavsiflaydi. CSSʼda, shuningdek, to‘rtta psevdoelementmavjud: birinchi harf, birinchi satr hamda elementdan oldin va keyin maxsus uslublarni qo‘llash.

Meros olish. Kaskadlash. CSS uslublarining ustuvorligi.

CSSʼni HTML hujjatlariga qo‘llash ikki tamoyilga asoslanadi: meros olish va kaskadlash. Ulardan birinchisi — meros olish tamoyili bo‘lib, unga ko‘ra ajdod elementlar uchun eʼlon qilingan CSS xossalari deyarli har doim avlod elementlarga ham o‘tadi.

Kaskadlash tamoyili qandaydir HTML elementiga bir vaqtning o‘zida bittadan ortiq CSS qoidasi mos kelganda, yaʼni qoidalar qiymatlari o‘rtasida ziddiyat yuzaga kelganda qo‘llanadi. Bunday ziddiyatlarni hal qilish uchun ustuvorlik qoidalari joriy etilgan.

  • Brauzerning o‘z uslubi eng past ustuvorlikka ega;
  • Keyingi o‘rinda brauzer foydalanuvchisi sozlamalarda belgilagan uslub turadi;
  • Eng yuqori ustuvorlik esa sahifa muallifi bevosita belgilagan uslubga tegishli. Muallif uslubining o‘zida ustuvorlik quyidagicha taqsimlanadi:
    • Eng past ustuvorlikni element hujjatdagi ajdodlaridan meros olgan uslublar egallaydi;
    • Undan yuqori ustuvorlik hujjatga ulangan tashqi uslublar jadvallarida belgilangan uslublarga tegishli;
    • Yana yuqoriroq ustuvorlik ushbu hujjatning style konteynerlaridagi barcha o‘n turdagi selektorlar (yuqoridagi «Selektor turlari» bo‘limiga qarang) orqali bevosita belgilangan uslublarga tegishli. Ko‘pincha bitta elementning ko‘rinishini bir nechta selektor belgilashi mumkin. Ular o‘rtasidagi ziddiyat har bir selektorning o‘ziga xoslik darajasini (specificity) hisoblash va selektorlarni shu daraja kamayib boradigan tartibda qo‘llash orqali hal etiladi. O‘ziga xoslik darajasini hisoblash quyida bayon etiladi.
      • Selektorlarning o‘ziga xoslik darajasi 4 ta guruhga ajratiladi — a, b, c, d:
        • agar uslub elementning o‘zida berilgan bo‘lsa (masalan, style="...", unda а=1, aks holda a=0) ;
        • Quyidagi ko‘rsatkich — b — selektordagi identifikatorlar sonini bildiradi (id=" " atributlari, ular #belgisi bilan boshlanadi);
        • Quyidagi ko‘rsatkich — c — klasslar (class=" ", ular .belgisi bilan boshlanadi), psevdoklasslar (ular :bilan boshlanadi, masalan, a:hover) va atribut selektorlari soniga teng (masalan,input[type="text");
        • Quyidagi ko‘rsatkich — d — element turi selektorlari (h1 { color: blue; }) va psevdoelementlar (p::first-line { color: blue; }) soniga teng. Shundan keyin olingan qiymat songa (odatda o‘nlik sanoq tizimida) aylantiriladi. O‘ziga xoslik darajasi kattaroq bo‘lgan selektorning ustuvorligi ham yuqoriroq bo‘ladi.
      • O‘ziga xoslik darajasini hisoblash jadvali:
Selektor a, b, c, d Son
span 0, 0, 0, 1 1
div .class 0, 0, 1, 1 11
#id .class 0, 1, 1, 0 110
div span 0, 0, 0, 2 2
.class 0, 0, 1, 0 10
#id span 0, 1, 0, 1 101
  • Ammo eng yuqori ustuvorlik sahifa muallifi yoki foydalanuvchitomonidan maxsus!importantqoidasi orqali belgilangan uslublarga tegishli. Agar bunday xossalar bir nechta bo‘lsa, birinchi navbatda muallif yoki foydalanuvchi tomonidan berilganuslublarga ustunlik beriladi. Sahifa muallifi belgilagan qolgan xossalarning o‘ziga xoslik darajasi yuqorida ko‘rsatilgan tamoyillar asosida aniqlanadi va xossalar shu daraja kamayib boradigan tartibda qo‘llanadi.

Uslublar jadvaliga misol

Uslublar jadvalining namunasi (uni alohida .css faylga joylashtirish yoki <style> teglari orasiga olib, tegishli veb-sahifaning «bosh» qismiga joylashtirish mumkin):

p {
   font-family: arial, helvetica, sans-serif; 
}
h2 {
   font-size: 20pt; 
   color: red; 
   background: white; 
}
.note {
   color: red; 
   background-color: yellow; 
   font-weight: bold; 
}
p#paragraph1 {
   padding-left: 10px;
}
a:hover {
   text-decoration: none;
}
#news p {
   color: blue;
}
[type="button"] {
   background-color: green;
}

Quyida yettita CSS qoidasi keltirilgan. Ularning selektorlari: p, h2, .note, p#paragraph1, a:hover, #news p va [type="button"].

  1. Birinchi qoida HTMLʼning p (abzas) elementiga uslub beradi. Abzaslar Arial shriftida yoki u mavjud bo‘lmasa, Helvetica yoxud Sans-serif shriftida, ular ham bo‘lmasa, shu oilaga mansub boshqa shriftlarda ko‘rsatiladi.
  2. Ikkinchi qoida HTMLʼning h2 (ikkinchi darajali sarlavha) elementiga qo‘llanadi. Ikkinchi darajali sarlavha oq fonda qizil rangda, kattaroq shrift o‘lchamida ko‘rsatiladi.
  3. Uchinchi qoida istalgan elementga, agar uning class atributi qiymati «note» bo‘lsa, qo‘llanadi. Masalan, quyidagi abzasga: <p class="note">Этот абзац будет выведен полужирным шрифтом красного цвета на жёлтом фоне. </p>
  4. To‘rtinchi qoida faqat pelementiga, agar uning id atributi paragraph1ga teng bo‘lsa, tatbiq etiladi. Bunday elementning ichki chekinishi (padding) 10 piksel bo‘ladi.
  5. Beshinchi qoida hover uslubini a — giperhavolalar uchun belgilaydi. Odatda ko‘pchilik brauzerlarda a elementlarining matni tagiga chizilgan bo‘ladi. Ushbu qoida sichqoncha ko‘rsatkichi ular ustida turganda tagchiziqni olib tashlaydi.
  6. Oltinchi qoida pelementlariga, agar ular biror elementning ichida joylashgan va uning idatributi «news»ga teng bo‘lsa, qo‘llanadi (#news p — avlod elementlar selektoriga xos misol, yuqoridagi ro‘yxatning 5-bandiga qarang).
  7. Yettinchi qoida atributi type buttonga teng bo‘lgan barcha elementlarga qo‘llanadi. Masalan, ushbu qoida <input type="button">yoki <button type="button">Кнопка</button> (oddiy tugma) elementiga qo‘llanib, uning fon rangini yashilga o‘zgartiradi.

CSS yordamida sahifa maketini tuzish

CSS paydo bo‘lishidan oldin veb-sahifalarning ko‘rinishi faqat HTMLvositalari bilan, bevosita hujjat tarkibida belgilangan. CSS paydo bo‘lgach, hujjat mazmunini uning taqdimot uslubidan prinsipial ravishda ajratish imkoni tug‘ildi. Shu yangilik tufayli o‘xshash hujjatlarning ko‘piga yagona bezak uslubini oson qo‘llash va uni tez o‘zgartirish mumkin bo‘ldi.

Afzalliklari:

  • Turli ko‘rish qurilmalari uchun sahifaning turlicha dizayni. Masalan, ekranda dizayn katta kenglikka moslanadi, chop etilganda menyu ko‘rsatilmaydi, cho‘ntak kompyuterida va mobil telefonda esa menyu asosiy mazmundan keyin joylashadi.
  • Maʼlumotlarni ko‘rsatish qoidalarini alohida CSS fayliga ko‘chirish orqali sayt sahifalarining yuklanish vaqti kamayadi. Bunda brauzer hujjat tuzilishi va sahifadagi maʼlumotlarni yuklaydi, ularning ko‘rinishini belgilovchi uslublar esa faqat bir marta yuklanishi va keshga saqlanishi mumkin.
  • Dizaynni keyinchalik o‘zgartirish osonlashadi. Har bir sahifani alohida tahrirlash shart emas, faqat CSS faylini o‘zgartirish kifoya.
  • Bezak berishning qo‘shimcha imkoniyatlari mavjud. Masalan, CSS yordamida boshqa matn aylanib o‘tadigan matn blokini (masalan, menyu uchun) yaratish yoki sahifa aylantirilganda ham menyu doimo ko‘rinib turishini taʼminlash mumkin.

Kamchiliklari:

  • Turli brauzerlar (ayniqsa, eskilari) bir xil CSS maʼlumotlarini turlicha talqin qilgani uchun sahifa maketi har xil ko‘rinishi mumkin.
  • Amaliyotda ko‘pincha faqat CSS faylini emas, balki CSS selektorlari bilan murakkab va ko‘zga yaqqol tashlanmaydigan tarzda bog‘langan HTML teglarini ham tuzatishga to‘g‘ri keladi. Bu baʼzan yagona uslublar faylidan foydalanishning qulayligini yo‘qqa chiqaradi hamda tahrirlash va sinovdan o‘tkazish vaqtini sezilarli oshiradi.

CSSʼning yaratilishi va rivojlanishi tarixi

CSS Snapshot 2021

CSS — W3C tomonidan maʼqullangan va umumiy «veb-standartlar» nomi bilan tanilgan ko‘plab texnologiyalardan biridir. 1990-yillarda vebni standartlashtirish, dasturchilar va veb-dizaynerlar saytlarni yaratishda amal qiladigan yagona qoidalarni ishlab chiqish zarurligi ayon bo‘ldi. Shu tariqa HTML 4.01 va XHTMLtillari hamda CSS standarti paydo bo‘ldi.

1990-yillarning boshlarida turli brauzerlar veb-sahifalarni ko‘rsatish uchun o‘z uslublaridan foydalangan. HTML juda tez rivojlangan va o‘sha paytda axborotni bezash bilan bog‘liq barcha mavjud ehtiyojlarni qondira olgan. Shu sababli CSS dastlab keng ommalashmagan.

«Kaskadli uslublar jadvallari» atamasini Hokon Li 1994-yilda taklif qilgan. U Bert Bos bilan birgalikda CSSʼni rivojlantira boshlagan.

O‘sha paytda mavjud bo‘lgan ko‘plab uslub tillaridan farqli o‘laroq, CSS ota elementdan avlod elementga meros olish tamoyilidan foydalanadi. Shu bois ishlab chiquvchi oldin belgilangan uslublarga asoslanib, turli yangi uslublarni aniqlashi mumkin.

1990-yillarning o‘rtalarida Butunjahon o‘rgimchak to‘ri konsorsiumi (W3C) CSSʼga qiziqa boshladi va 1996-yil dekabrda CSS1 tavsiyasi eʼlon qilindi.

1-daraja (CSS1)

W3C tavsiyasi, 17-dekabr 1996-yildaqabul qilingan, 11-yanvar 1999-yildatuzatilgan. Ushbu tavsiya quyidagi imkoniyatlarni taqdim etgan:

  • Shrift parametrlari. Shrift oilasi, o‘lchami va ko‘rinishini — oddiy, kursiv yoki qalin shaklini belgilash mumkin.
  • Ranglar. Spetsifikatsiya matn, fon, chegaralar va sahifaning boshqa elementlari rangini belgilash imkonini beradi.
  • Matn atributlari. Harflar orasidagi masofa, so‘zlar orasidagi masofa va satr balandligini (yaʼni satrlar oralig‘ini) belgilash mumkin.
  • Matn, tasvir, jadval va boshqa elementlarni tekislash.
  • Blok xossalari: balandlik, kenglik, ichki (padding) va tashqi (margin) chekinishlar va chegaralar. Spetsifikatsiyaga elementlarni joylashtirishning cheklangan vositalari, jumladan float va clear.

2-daraja (CSS2)

W3C tavsiyasi, 12-may 1998-yildaqabul qilingan. Ayrim istisnolarni hisobga olmaganda, CSS1 bilan orqaga moslikni saqlagan holda uning asosida yaratilgan. Qo‘shilgan imkoniyatlar:

  • Bloklar yordamida sahifa maketini tuzish. Nisbiy, mutlaq va qatʼiy joylashtirish usullari paydo bo‘ldi. Bu sahifada elementlarni jadval asosidagi maketdan foydalanmasdan joylashtirish imkonini beradi.
  • Media turlari. Turli qurilmalarga mos uslublarni belgilash imkonini beradi (masalan, monitor, printer, cho‘ntak kompyuteri).
  • Ovozli uslublar jadvallari. Ovozli qurilmalar (masalan, ko‘zi ojiz sayt foydalanuvchilari) uchun ovoz, balandlik va boshqa xususiyatlarni belgilaydi.
  • Sahifali tashuvchilar. Masalan, chop etishda juft va toq sahifalardagi elementlarga turli uslublar berish imkonini yaratadi.
  • Kengaytirilgan selektorlar mexanizmi.
  • Ko‘rsatkichlar.
  • Avtomatik yaratiladigan tarkib. Manba hujjatida bo‘lmagan tarkibni kerakli elementdan oldin yoki keyin qo‘shish imkonini beradi.

Hozirda W3C CSS2ʼni boshqa qo‘llab-quvvatlamaydi va CSS2.1ʼdan foydalanishni tavsiya qiladi.

2-daraja, 1-tahrir (CSS2.1)

W3C tavsiyasi, 7-iyun 2011-yilda qabul qilingan.

CSS2.1 CSS2 asosida yaratilgan. Xatolarni tuzatish bilan bir qatorda, yangi tahrirda spetsifikatsiyaning ayrim qismlari o‘zgartirilgan, baʼzilari esa[qaysilari?] butunlay olib tashlangan. Olib tashlangan qismlar kelajakda CSS3ʼga qo‘shilishi mumkin.

3-daraja (CSS3)

CSS3 tasnifi va holati:
● Tavsiya
● Tavsiya uchun nomzod
● Yakuniy talab
● Ishchi loyiha

CSS3 (inglizcha Cascading Style Sheets 3 — uchinchi avlod kaskadli uslublar jadvallari) — faol ishlab chiqilayotgan CSS spetsifikatsiyasi. U formal tilbo‘lib, belgilash tiliorqali amalga oshiriladi. CSS1, CSS2 va CSS2.1 bilan taqqoslaganda bu eng ko‘lamli tahrirdir. CSS3ʼning asosiy xususiyati — JSsiz animatsiyali elementlar yaratish, chiziqli va radial gradiyentlar, soyalar, silliqlash va boshqa imkoniyatlarni qo‘llab-quvvatlashdir.

CSS asosan veb-sahifalarningtashqi ko‘rinishini tavsiflash va bezash vositasi sifatida ishlatiladi. Bunday sahifalar belgilash tillari — HTML va XHTMLyordamida yoziladi. CSSʼni boshqa XML hujjatlarigaham qo‘llash mumkin, masalan, SVG yoki XUL.

Ishlab chiqilayotgan versiya (barcha modullar ro‘yxati).

Oldingi versiyalardan farqli ravishda, spetsifikatsiya modullarga bo‘lingan va ular mustaqil ishlab chiqilib, rivojlantiriladi. CSS3 CSS2.1ʼga asoslanib, mavjud xossa va qiymatlarni to‘ldiradi hamda yangilarini kiritadi.

Yangiliklar bloklar burchagini yumaloqlash kabi oddiy imkoniyatlardan tortib, murakkab transformatsiya (animatsiya) hamda, ehtimol, o‘zgaruvchilarni joriy qilishgacha bo‘lgan imkoniyatlarni qamrab oladi.

4-daraja (CSS4)

Ushbu daraja W3C tomonidan 29-sentabr 2011-yildan boshlab ishlab chiqilmoqda.

CSS4 modullari CSS3 asosida qurilgan bo‘lib, yangi xossa va qiymatlar bilan to‘ldiriladi. Ularning barchasi hozircha ishchi loyiha (working draft) ko‘rinishida mavjud.

Masalan:

Brauzerlarda CSSʼning qo‘llab-quvvatlanishi

CSS standartini eng to‘liq qo‘llab-quvvatlaydigan brauzerlar renderlash dvijoklari Gecko (Mozilla Firefox va boshqalar), WebKit (Safari, Arora, Google Chrome) va Presto (Opera) asosida ishlaydigan brauzerlardir.

Ilgari eng keng tarqalgan brauzer bo‘lgan Internet Explorer 6 CSSʼni to‘liq qo‘llab-quvvatlamaydi.

Yetti yildan keyin chiqarilgan Internet Explorer 7 CSSʼni qo‘llab-quvvatlash darajasini sezilarli yaxshilagan, biroq unda hali ham ko‘plab xatolar bo‘lgan.

Internet Explorer 8ʼda CSS 2.1ʼni to‘liq, CSS 3ʼni esa qisman qo‘llab-quvvatlaydigan yangi dvijok ishlatilgan.

Brauzerning veb-standartlarni, jumladan CSS standartining turli qismlarini qo‘llab-quvvatlashini tekshirish uchun maxsus sinov ishlab chiqilgan: Acid.

Turli blok modellari

Butunjahon o‘rgimchak to‘ri konsorsiumi ( W3C ) CSS standartlarida width xossasi blok tarkibining kengligini belgilaydi, bunda ichki chekinishlar va chegaralar hisobga olinmaydi. Ilk Internet Explorer versiyalari (4 va 5) o‘z blok modelini qo‘llagan: unda width blok chegaralari orasidagi masofani, jumladan ichki chekinishlar (padding) va chegaralarni (border) ham o‘z ichiga olgan holda belgilaydi. Internet Explorer 5ʼdan tashqari, bu modelni Netscape 4 va Opera 7 brauzerlari ham tushunadi. W3Cʼning standart modeli IEʼda faqat oltinchi versiyadan boshlab qo‘llab-quvvatlana boshlagan.

Bu muammoni hal etish uchun ishlab chiqilayotgan CSS3 standartiga box-sizing xossasi kiritilgan. Uning content-box qiymati W3Cʼning standart modelidan, border-box qiymati esa IE 5 modelidan foydalanishni bildiradi.

Aynan Mozilla brauzerida ushbu xossa dastlab -moz-box-sizing nomi ostida qo‘llab-quvvatlanib, unga yana bir qiymat — padding-box— qo‘shilgan. Natijada uchinchi blok modeli yaratilgan; unda width — blok tarkibi va ichki chekinishlarining jami o‘lchami bo‘lib, chegaralar hisobga olinmaydi.

CSS filtrlari

Turli brauzerlarda CSS turlicha amalga oshirilgani veb-ishlab chiquvchilarni sahifani barcha brauzerlarda bir xil ko‘rsatish yo‘llarini izlashga undaydi. CSS filtrlari (ko‘pincha CSS xaklari deb ham ataladi) uslublarni turli elementlarga tanlab qo‘llash imkonini beradi. Masalan, Internet Explorer 6 brauzeri * html селектор ko‘rinishidagi selektorlarga ega qoidalarni qo‘llashi maʼlum (bu filtr «star html bug» nomi bilan mashhur). W3C blok modeli va Quirks moderejimida ishlaydigan IE blokni #someblock 100 piksel kenglik va 10 piksel ichki chekinish bilan ko‘rsatishi uchun quyidagi kodni yozish mumkin:

/* Модель W3C - 80px ширина содержимого и 10px отступы с каждой стороны */
#someblock { width: 80px; padding: 10px; }
/* Следующее правило применит только IE6. */
* html #someblock { width: 100px; padding: 10px; }

Internet Explorer uchun qoidalarni tanlab qo‘llashning yana bir usuli — shartli izohlar.

Xavfsizlik

2010-yilda qo‘llab-quvvatlangan Internet Explorerʼning barcha versiyalari zaiflikka ega bo‘lgan: brauzer kaskadli uslublarni (CSS) qayta ishlaganda initsializatsiya qilinmagan xotira yuzaga kelishi, undan keyinchalik foydalanuvchi kompyuterida zararli kodni masofadan ishga tushirish uchun foydalanilishi mumkin edi.

CSS freymvorki

CSS Framework (shuningdek, Web design framework) — sahifa maketini tuzuvchining ishini yengillashtirish, ishlab chiqish jarayonini tezlashtirish va maket xatolarini (brauzerlarning turli versiyalari bilan moslik muammolari va boshqalar) imkon qadar kamaytirish maqsadida yaratilgan, oldindan tayyorlangan CSS kutubxonasi. Skriptli dasturlash tillari kutubxonalari kabi, CSS freymvorklari ham odatda tashqi .css fayli ko‘rinishida bo‘ladi va loyihaga «ulanadi» (veb-sahifaning bosh qismiga qo‘shiladi). Bu maket tuzish nozikliklarini yaxshi bilmaydigan dasturchi yoki dizaynerga ham to‘g‘ri HTML maketini yaratish imkonini beradi.

CSS kengaytmalari

Sahifalarni maketlashda ko‘pincha bir xil qiymatni ko‘p marta ishlatishga to‘g‘ri keladi: masalan, aynan bir rang yoki shrift. Uni o‘zgartirish zarur bo‘lsa, ko‘p joyni tahrirlash kerak bo‘ladi.

Ushbu muammolarni hal qilish va ishlab chiqishni tezlashtirish uchun CSS tilining bir nechta kengaytmasi (preprotsessori) mavjud. Ular «kengaytma» deyilishining sababi shundaki, oddiy CSS kodi kengaytma tilida ham to‘g‘ri hisoblanadi, ammo buning aksi har doim ham to‘g‘ri emas. «Kengaytirilgan CSS» kodini brauzer tushunadigan oddiy CSS fayliga aylantirish uchun uni kompilyatsiya qilish kerak. Kompilyatsiya quyidagi usullarda bajarilishi mumkin:

  • sahifa ishga tushganda mijoz tomonida ( JavaScript)
  • sahifa ishga tushganda server tomonida;
  • sayt maketi yaratilayotganda maxsus kompilyator yordamida.

CSS kengaytmalari (preprotsessorlari)ga misollar:

Adabiyotlar

  • Devid Soyer Makfarland. CSS bo‘yicha yangi katta qo‘llanma = CSS: The Missing Manual. — Sankt-Peterburg: Piter, 2017. — 720 bet. — 1000 nusxa. — ISBN 978-5-496-02080-0.
  • Ed Tittel, Jeff Nobl. HTML, XHTML va CSS boshlovchilar uchun, 7-nashr = HTML, XHTML & CSS For Dummies, 7th Edition. — Moskva: «Dialektika», 2011. — 400 bet. — ISBN 978-5-8459-1752-2.
  • Stiven Shafer. HTML, XHTML va CSS. Foydalanuvchi uchun mukammal qo‘llanma, 5-nashr = HTML, XHTML, and CSS Bible, 5th Edition. — Moskva: «Dialektika», 2011. — 656 bet. — ISBN 978-5-8459-1676-1.

Havolalar

Ingliz tilidagi manbalar

Rus tilidagi manbalar