Bolalik – bu organizmning jadal rivojlanish bosqichi bo‘lib, aynan shu davrda ko‘zning tuzilishi va funksional imkoniyatlari shakllanadi. Agar bu bosqichda ko‘z muammolari erta aniqlanmasa yoki davolanmasa, bolaning ko‘rish qobiliyati jiddiy zarar ko‘rishi mumkin. Shu sababli bolalardagi ko‘z kasalliklarini erta aniqlash, to‘g‘ri tashxis qo‘yish va zarur choralarni ko‘rish juda muhim hisoblanadi.

Bolalarda ko‘p uchraydigan ko‘z muammolari

Bolalik davrida turli ko‘z kasalliklari kuzatiladi va ularning har biri bolaning ko‘rish qobiliyatiga, o‘qish va o‘rganish jarayonlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan muammolar quyidagilar hisoblanadi.

Miopiya

Miopiya yoki qisqa masofani yaxshi ko‘rish, lekin uzoq masofani xiralashgan holda ko‘rish holati hisoblanadi. Bolalarda bu holat odatda maktab yoshiga yaqin davrda rivojlanadi. Ko‘pincha bola dars vaqtida doskani aniq ko‘rmasligi, kitobga juda yaqinlashib o‘qishi bilan namoyon bo‘ladi. Miopiyaning sabablari genetik moyillik, haddan tashqari yaqin masofaga tikilish, ko‘p vaqtni elektron qurilmalarda o‘tkazish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Gipermetropiya

Gipermetropiya yoki uzoqni yaxshi ko‘rish va yaqinni noaniq ko‘rish holati ko‘pchilik bolalarda tug‘ma bo‘lishi mumkin. Bu muammo kichik yoshdagi bolalarda normal holat hisoblanadi, chunki ularning ko‘z olchamlari hali to‘liq shakllanmagan bo‘ladi. Ammo gipermetropiya kuchli bo‘lsa, bola tez charchaydi, ko‘z og‘rig‘i, bosh og‘rig‘i yoki o‘qish vaqtida e’tiborini jamlay olmasligi mumkin.

Astigmatizm

Astigmatizm ko‘zning sharsimonligi buzilgan hollarda kuzatiladi. Bu holatda ko‘z nur to‘plamini bir nuqtaga jamlay olmaydi va natijada bola ham uzoqni, ham yaqinni xiralashgan ko‘rinishda ko‘radi. Astigmatizm odatda miopiya yoki gipermetropiya bilan birgalikda bo‘ladi. Bolalar harflarni chalkashtiradi, yozuvni to‘g‘ri o‘qiy olmaydi va tez charchash belgilari bilan namoyon bo‘ladi.

Strabizm

Strabizm yoki qiyshiq ko‘z kasalligi – bu ikkala ko‘zning bir vaqtning o‘zida bir nuqtaga qaratilmasligi holati. Bu holatda bir ko‘z to‘g‘ri qaragan paytda ikkinchisi yon tomonga og‘ishi mumkin. Strabizm ko‘pincha tug‘ma bo‘ladi yoki erta bolalik davrida rivojlanadi. Agar bu holat davolanmasa, bolaning miyasi qiyshiq ko‘zdan kelayotgan tasvirni rad etadi va bu esa ambliopiya (dangasa ko‘z sindromi)ga olib keladi.

Ambliopiya

Ambliopiya – bu ko‘zning organik jihatdan sog‘lom bo‘lishiga qaramay, miyaga to‘liq tasvir uzatolmasligidir. Ko‘pincha strabizm yoki refraksion muammolar natijasida kelib chiqadi. Ambliopiya vaqtida davolanmasa, bola ko‘rish qobiliyatini bir tomonda to‘liq yo‘qotishi mumkin.

Konyuktivit

Konyuktivit – bu ko‘z shilliq qavatining yallig‘lanishi bo‘lib, virusli, bakterial yoki allergik shakllarda uchraydi. Bolalarda ko‘proq virusli va bakterial konyuktivitlar kuzatiladi. Belgilari orasida ko‘zning qizarishi, ko‘z yoshi ajralishi, qichishish, yiring ajralishi va ertalab ko‘z yopishib qolishi mavjud.

Ko‘z yoshi yo‘lining tiqilib qolishi

Ko‘pchilik chaqaloqlarda ko‘z yoshi yo‘lining tiqilib qolishi holati kuzatiladi. Bu holatda ko‘z yoshi ko‘zdan oqib tushmasdan, ko‘z burchagida to‘planadi va natijada ko‘z doimo yoshli ko‘rinishda bo‘ladi. Ayrim hollarda bu yallig‘lanish va yiring ajralishiga olib keladi. Oddiy massaj va gigiyenik parvarish yordamida muammo bartaraf etiladi, lekin ba’zan jarrohlik aralashuvi zarur bo‘ladi

Tug‘ma ko‘z kasalliklari

Ayrim bolalar tug‘ma ko‘z muammolari bilan dunyoga keladi. Bularga katarakta, glaukoma, ko‘z nervining rivojlanmasligi, ko‘z to‘r pardasining nuqsonlari kiradi. Bunday muammolar erta tashxis va murakkab davolashni talab qiladi. Ko‘rish nuqsoni bilan tug‘ilgan bolalar erta tibbiy aralashuv orqali ko‘rish imkoniyatini saqlab qolishlari mumkin.

Ko‘z muammolarining erta belgilari

Boladagi ko‘z muammolarini erta aniqlash uchun ota-onalar va tarbiyachilar quyidagi belgilarni diqqat bilan kuzatishlari zarur. Bola bosh og‘rig‘idan shikoyat qilsa, ko‘zini ishqalayversa, kitob yoki telefonni ko‘ziga yaqin tutib o‘qisa, doskaga qarayotganda ko‘zini qisib qarasa, yozuvni o‘qishda qiynalsa, tez-tez ko‘z yosh chiqarsa yoki bir ko‘zni yopib qarashga harakat qilsa, bu ko‘rish bilan bog‘liq muammolardan darak beradi.

Tashxis va davolash

Bola har 6-12 oyda oftalmolog ko‘rigidan o‘tishi zarur. Ayniqsa, oilada ko‘z kasalliklariga moyillik bo‘lsa, bu holat yanada muhim ahamiyatga ega. Tashxis uchun oddiy ko‘rish testlari, refraktometriya, biomikroskopiya va kerak bo‘lsa, kompyuter diagnostikasi o‘tkaziladi. Davolash usullari kasallik turiga qarab belgilanadi. Ko‘zoynak, kontakt linzalar, ko‘z mashqlari, apparatli muolajalar, ba’zan esa jarrohlik aralashuvi tavsiya qilinadi.

Ko‘z muammolarining oldini olish

Bolalarda ko‘z muammolarining oldini olish uchun bir qancha oddiy choralar mavjud. Bola yetarlicha yorug‘likda dars tayyorlashi, ekranga uzoq vaqt tikilmasligi, har 30-40 daqiqada ko‘zga dam berilishi, tabiiy yorug‘likda o‘ynashi muhim. Bundan tashqari, bolani to‘g‘ri ovqatlantirish, ya’ni A vitamini, omega-3, lutein va zeaksantin kabi moddalarga boy mahsulotlar bilan ta’minlash ko‘z salomatligi uchun foydali.

Xulosa

Bolalik davrida yuzaga keladigan ko‘z muammolari bola hayotining turli jabhalariga, ayniqsa ta’lim jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois ota-onalar bolalarning ko‘z salomatligiga jiddiy e’tibor berishlari, ularni muntazam ravishda ko‘z shifokori ko‘rigidan o‘tkazishlari va erta belgilarni beparvo qoldirmasliklari zarur. To‘g‘ri tashxis va o‘z vaqtida davolash orqali ko‘rish qobiliyatini saqlab qolish mumkin.