Ikki elementning atomlaridan tashkil topgan birikmalar binar birikmalar deyiladi. Ular kimyoviy bog‘lanish turiga ko‘ra ham tasniflanadi: ionli, kovalent va metall bog‘lanishli, shuningdek, aralash bog‘lanishli birikmalarga bo‘linadi. Ularning kimyoviy xossalari tarkibidagi elementlarning tabiatiga qarab o‘zgaradi: metall elementlar qatnashgan birikmalar asosli, metallmas elementlar birikmalari esa kislotali xossalarni namoyon etadi.

Uch elementli birikmalar — odatda kimyoviy tabiati bir-biridan sezilarli farq qiladigan binar birikmalar o‘zaro ta’sirlashganda hosil bo‘ladigan, tarkibi jihatidan eng oddiy birikmalardir. Kimyoviy bog‘lanishiga ko‘ra ular ionli, kovalent va ion-kovalent turlarga bo‘linadi. Tashqi sferadagi ionlarining barqarorligiga qarab, anionli komplekslarning barqarorligi ham o‘zgaradi, bu esa birikmaning xossalariga va binar birikmaga o‘xshashlik darajasiga ta’sir qiladi.

Agar o‘zaro ta’sirlashuvchi birikmalarning kimyoviy tabiati kam farq qilsa, moddalarning alohida turlari — aralash birikmalar, qattiq eritmalar va evtektikalarhosil bo‘ladi. Birinchi guruhdagilar — polimerlarbo‘lib, kompleks hosil qilishga bir xil moyil elementlar birikmalarining o‘zaro ta’sirlashish mahsulotidir (masalan, alyuminiy oksidi va magniy oksidi), ikkinchi guruh elektromusbat elementlar tuzilishi, o‘lchami va barqarorligi jihatidan o‘xshash tarkibiy birliklarni hosil qila olganda yuzaga keladi; uchinchisi esa kimyoviy jihatdan yaqin bo‘lsa-da, atomlarining tuzilishi yoki o‘lchami bilan farqlanuvchi elementlar birikmalarining o‘zaro ta’sirlashuvi natijasidir. Oxirgi holatda, qat’iy aytganda, kimyoviy reaksiya umuman sodir bo‘lmaydi — kristallarning mexanik aralashmasi hosil bo‘ladi.

Oksid (okisel (окисел), okis (окись)) — kimyoviy elementning bevosita kislorod bilan hosil qilgan, kislorodning oksidlanish darajasi −2 bo‘lgan binar birikmasidir. Bunda kislorod faqat o‘zidan kamroq elektrmanfiy element bilan bog‘langan bo‘ladi. Kimyoviy elementlar orasida kislorod elektrmanfiyligi bo‘yicha ftordan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Shu sababli kimyoviy elementlarning kislorod bilan hosil qilgan deyarli barcha birikmalari oksidlarga kiradi. Istisnolardan biri — kislorod diftorid OF₂. Oksidlar — Yer po‘sti da va umuman koinotda juda keng tarqalgan birikmalardir. Ularning misollariga zang, suv, qum, karbonat angidridhamda ayrim bo‘yoqlar kiradi. Oksidlar minerallarning metall va kisloroddan tashkil topgan sinfi sifatida ham qaraladi.

Kimyoviy xossalariga ko‘ra quyidagilar farqlanadi:

• Tuz hosil qiluvchi oksidlar:
  • asosli oksidlar (masalan, natriy oksidi Na₂O, mis(II) oksidi CuO): metallarning oksidlanish darajasi I—II bo‘lgan oksidlari;
  • kislotali oksidlar (masalan, oltingugurt(VI) oksidi SO₃, azot(IV) oksidi NO₂): oksidlanish darajasi V—VII bo‘lgan metallarning oksidlari va metallmaslar oksidlari;
  • amfoter oksidlar (masalan, rux oksidi ZnO, alyuminiy oksidi Al₂О₃): oksidlanish darajasi III—IV bo‘lgan metallarning oksidlari va istisnolar (ZnO, BeO, SnO, PbO);
• Tuz hosil qilmaydigan oksidlar: uglerod(II) oksidi СО, azot(I) oksidi N₂O, azot(II) oksidi NO, kremniy(II) oksidi SiO.

Tuzlar — kimyoviy birikmalar sinfi bo‘lib, unga moddalarkiradi. Bunday moddalar tarkibida musbat zaryadlangan ionlar — metall kationlari (yoki ammoniy ${\displaystyle \mathrm{N}{\mathrm{H}}_{\mathrm{4}}^{\mathrm{+}}}$kationlari; shuningdek, fosfoniy ${\displaystyle \mathrm{P}{\mathrm{H}}_{\mathrm{4}}^{\mathrm{+}}}$ yoki gidroksoniy ${\displaystyle {\mathrm{H}}_{\mathrm{3}}{\mathrm{O}}^{\mathrm{+}}}$tuzlari ham ma’lum) hamda kislota qoldig‘ining anionlari bo‘ladi. Tuzlarning turlari:

• O‘rta (normal) tuzlar — tarkibidagi kislotaning barcha vodorod atomlari metall atomlari bilan almashgan tuzlar. Misol: ${\displaystyle \mathrm{N}{\mathrm{a}}_{\mathrm{2}}\mathrm{C}{\mathrm{O}}_{\mathrm{3}}}$, ${\displaystyle {\mathrm{K}}_{\mathrm{3}}\mathrm{P}{\mathrm{O}}_{\mathrm{4}}}$.
• Nordon tuzlar — kislotadagi vodorod atomlari metall atomlari bilan qisman almashgan tuzlar. Ular asosni ortiqcha miqdordagi kislota bilan neytrallash orqali olinadi. Misol: ${\displaystyle \mathrm{N}\mathrm{a}\mathrm{H}\mathrm{C}{\mathrm{O}}_{\mathrm{3}}}$, ${\displaystyle {\mathrm{K}}_{\mathrm{2}}\mathrm{H}\mathrm{P}{\mathrm{O}}_{\mathrm{4}}}$.
• Asosli tuzlar — asosning gidroksil guruhlari (OH⁻) kislota qoldiqlari bilan qisman almashgan tuzlar. Misol: ${\displaystyle \mathrm{(}\mathrm{C}\mathrm{u}\mathrm{O}\mathrm{H}{\mathrm{)}}_{\mathrm{2}}\mathrm{C}{\mathrm{O}}_{\mathrm{3}}}$.
• Qo‘sh tuzlar — tarkibida ikki xil kation bo‘lgan tuzlar. Ular turli kationli, biroq bir xil anionli tuzlarning aralash eritmasidan kristallantirish orqali olinadi. Misol: ${\displaystyle \mathrm{K}\mathrm{A}\mathrm{l}\mathrm{(}\mathrm{S}{\mathrm{O}}_{\mathrm{4}}{\mathrm{)}}_{\mathrm{2}}\mathrm{\cdot }\mathrm{12}{\mathrm{H}}_{\mathrm{2}}\mathrm{O}}$.
• Aralash tuzlar — tarkibida ikki xil anion bo‘lgan tuzlar. Misol: ${\displaystyle \mathrm{C}\mathrm{a}\mathrm{(}\mathrm{O}\mathrm{C}\mathrm{l}\mathrm{)}\mathrm{C}\mathrm{l}}$.
• Gidratlangan tuzlar (kristallogidratlar) — tarkibida kristallanish suvimolekulalari bo‘lgan tuzlar. Misol: ${\displaystyle \mathrm{N}{\mathrm{a}}_{\mathrm{2}}\mathrm{S}{\mathrm{O}}_{\mathrm{4}}\mathrm{\cdot }\mathrm{10}{\mathrm{H}}_{\mathrm{2}}\mathrm{O}}$.
• Kompleks tuzlar — tarkibida kompleks kation yoki kompleks anion bo‘lgan tuzlar. Misol: ${\displaystyle {\mathrm{K}}_{\mathrm{3}}\mathrm{[}\mathrm{F}\mathrm{e}\mathrm{(}\mathrm{C}\mathrm{N}{\mathrm{)}}_{\mathrm{6}}\mathrm{]}}$, ${\displaystyle \mathrm{[}\mathrm{C}\mathrm{u}\mathrm{(}\mathrm{N}{\mathrm{H}}_{\mathrm{3}}{\mathrm{)}}_{\mathrm{4}}\mathrm{]}\mathrm{(}\mathrm{O}\mathrm{H}{\mathrm{)}}_{\mathrm{2}}}$.

Organik kislotalarning tuzlari alohida guruhni tashkil qiladi. Ularning xossalari mineral tuzlarnikidan ancha farq qiladi. Ba’zilarini organik tuzlarning alohida sinfi — ionli suyuqliklar deb ataladigan, ya’ni erish harorati 100 °C dan past bo‘lgan «suyuq tuzlar» guruhiga kiritish mumkin.

Asoslar — kimyoviy birikmalar sinfi:

• Asoslar (asosli gidroksidlar) — metall atomlari yoki ammoniy ioni hamda gidroksil guruhi (-OH) dan tashkil topgan murakkab moddalardir. Suvli eritmada dissotsiatsiyalanib , kationlar va anionlar OH⁻hosil qiladi. Asosning nomi odatda ikki so‘zdan iborat: «metall/ammoniy gidroksidi». Suvda yaxshi eriydigan asoslar ishqorlar deb ataladi.
• Boshqa bir ta’rifga ko‘ra, asoslar — kimyoviy birikmalarning asosiy sinflaridan biri bo‘lib, ulardagi molekulalar esa akseptorlar — protonlarni qabul qiluvchilar hisoblanadi.

Kislotalar — murakkab moddalarbo‘lib, odatda tarkibida vodorodatomlari mavjud va ular metallatomlari bilan almashishi mumkin. Shuningdek, ularning tarkibida kislota qoldig‘ibo‘ladi. Kislotalarning suvli eritmalari nordon ta’mga ega, ta’sirlantiruvchi xususiyat ko‘rsatadi, indikatorlarrangini o‘zgartiradi va bir qator umumiy kimyoviy xossalarga ega.

Kislotalar Lyuis kislotalari va Bryonsted kislotalariga bo‘linishidan tashqari, keyingi guruhni turli rasmiy belgilariga qarab tasniflash qabul qilingan:

• Tarkibidagi kislorodatomlari mavjudligiga ko‘ra: kislorodsiz (HCl, H₂S, HCN); kislorodli (HNO₃, H₂SO₄).
• Kislota tarkibidagi almashinuvchi atomlar — vodorod atomlari soniga ko‘ra: bir asosli (HNO₃); ikki asosli (H₂SeO₄); uch asosli (H₃PO₄, H₃BO₃); ko‘p asosli.
• Kuchiga ko‘ra: kuchli — deyarli to‘liq dissotsiatsiyalanadi, dissotsiatsiya konstantalari 1 dan katta (⋅10⁻³ (HNO₃); kuchsiz — dissotsiatsiya konstantasi 1 dan kichik (⋅10⁻³ (sirka kislotasi K_д= 1,7⋅10⁻⁵).
• Barqarorligiga ko‘ra: barqaror (H₂SO₄); beqaror (H₂CO₃).
• Kimyoviy birikmalar sinfiga mansubligiga ko‘ra: noorganik (HBr); organik (HCOOH, CH₃COOH);
• Uchuvchanligiga ko‘ra: uchuvchan (HNO₃, H₂S); uchmaydigan (H₂SO₄) ;
• Suvda eruvchanligiga ko‘ra: eruvchan (H₂SO₄); erimaydigan (H₂SiO₃);
• Tarkibida metall atomlari mavjudligiga ko‘ra: metall saqlovchi (HMnO₄, H₂TiO₃); metall saqlamaydigan (HNO₃, HCN).

Noorganik moddalarni quyidagi guruhlarga ham ajratish mumkin: karbidlar, nitridlar, gidridlar, intermetallidlar va boshqalar. Ular yuqoridagi tasnifga to‘liq mos kelmaydi (batafsil qarang: Noorganik modda).