Sun’iy intellekt sharhlari (ingl. AI Overviews; avval Search Generative Experience, SGE) — Google qidiruv tizimining funksiyasi bo‘lib, u yirik til modelidan foydalanib, bevosita qidiruv natijalarida umumlashtirilgan matnli javob yaratadi. Javob bir nechta veb-manba asosida shakllanadi va odatiy qidiruv natijalarining yuqorisida ko‘rsatiladi.
Ushbu funksiya 2023-yil may oyida Google I/O konferensiyasida Search Labs dasturining bir qismi sifatida Search Generative Experience (SGE) nomi bilan taqdim etildi. 2024-yil may oyida Google I/O 2024 konferensiyasida Google uning nomini AI Overviews deb o‘zgartirdi va AQSHda keng miqyosda joriy eta boshladi. 2024-yil avgustida funksiya Buyuk Britaniya, Hindiston, Yaponiya, Braziliya, Meksika va Indoneziyada ham ishga tushirildi; 2024-yil oktabriga kelib u 100 dan ortiq mamlakatda mavjud bo‘ldi. 2025-yil may oyida Google I/O konferensiyasida kompaniya AI Overviews 200 dan ortiq mamlakat va hududda hamda 40 dan ortiq tilda, jumladan arab, xitoy, malay va urdu tillarida mavjud bo‘lganini e’lon qildi; Google bahosiga ko‘ra, funksiyaning oylik foydalanuvchilari soni 1,5 milliardga yetgan. Shu kengayish doirasida funksiya Rossiyadagi foydalanuvchilarga ham taqdim etildi.
2025-yil mart oyida Google «AI Mode» — so‘rovni tarmoqlantirish (query fan-out) texnologiyasiga asoslangan alohida qidiruv rejimini taqdim etdi: dastlabki savol kichik mavzularga bo‘linadi, har biri bo‘yicha alohida qidiruv o‘tkaziladi va natijalar yagona javobga birlashtiriladi. 2025-yil may oyidan AI Mode AQSH foydalanuvchilari uchun Labs dasturida ro‘yxatdan o‘tmasdan ham mavjud bo‘ldi. 2026-yil may oyida Google I/O konferensiyasida kompaniya AI Mode rejimining oylik foydalanuvchilari bir milliarddan oshganini, rejim ishga tushirilganidan beri undagi so‘rovlar soni har chorakda ikki baravardan ko‘proqqa ortayotganini ma’lum qildi.
2024-yil may oyida keng miqyosda ishga tushirilganidan keyingi dastlabki haftalarda AI Overviews bir qator noto‘g‘ri va mantiqsiz javoblari bilan e’tiborni tortdi. Jamoatchilik orasida keng muhokama qilingan misollar qatorida pitsa sousiga zaharli bo‘lmagan yelim qo‘shish tavsiyasi (bunga manba sifatida Reddit platformasida 2013-yilda yozilgan hajviy izoh olingan) va «har kuni kamida bitta tosh yeyish» maslahati (The Onion nashridagi hajviy maqoladan olingan) bor edi. 30-may 2024-yilda Google Search rahbari Liz Reyd tushuntirish e’lon qildi. Unda ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan ayrim misollar soxtalashtirilgani, ayrim haqiqiy xatolar esa mavjudligi tan olindi; kompaniya forumlardagi foydalanuvchilar yaratgan kontentdan manba sifatida foydalanishni cheklagani va hajviy materiallarni ajratib olish filtrlarini kuchaytirganini bildirdi. 2026-yil yanvarida The Guardian surishtiruvidan so‘ng Google salomatlikka oid ayrim so‘rovlar uchun AI Overviews ko‘rsatilishini chekladi. TechCrunch ma’lumotiga ko‘ra, bunga The Guardian aniqlagan noto‘g‘ri tavsiyalar sabab bo‘lgan. Xususan, oshqozon osti bezi saratoniga chalingan bemorlarga yog‘li ovqatlardan voz kechish bo‘yicha tavsiyalar hamda jins, yosh va etnik kelib chiqish hisobga olinmagan holda keltirilgan jigar tahlillarining me’yoriy oraliqlari shular jumlasidan edi. Bunga javoban Google klinik mutaxassislar o‘tkazgan ichki tekshiruvni tilga olib, «ko‘p hollarda ma’lumotlar noto‘g‘ri bo‘lmaganini» bildirdi; Search Engine Journal esa tibbiyotga oid YMYL so‘rovlarida AI Overviews ko‘rsatilish chastotasi qidiruv natijalaridagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan ancha yuqori ekanini qayd etdi.
AI Overviews ishga tushirilishi veb-nashriyotchilarni manba saytlarga o‘tishlar kamayishi mumkinligi sababli tashvishga soldi. 2026-yilgi tadqiqotda farqlar ichidagi farqlar (difference-in-differences) usuli va Vikipediyadagi «maqola — til» juftliklariga oid 161 382 ta ma’lumotdan foydalanildi. Tadqiqot AI Overviews paydo bo‘lishi ingliz tilidagi maqolalarning kunlik trafikini taxminan 15 % ga kamaytirishini aniqladi; eng katta pasayish madaniyatga oid mavzularda, eng kichigi esa STEM sohalarida kuzatilgan. Pew Research Center 2025-yilgi tadqiqotida 68 879 ta qidiruv so‘rovini, AQSHdagi 900 nafar voyaga yetgan foydalanuvchining 2025-yil mart oyidagi qidiruvlarini o‘rganib, Google so‘rovlarining taxminan 18 % ida sun’iy intellekt tayyorlagan qisqacha javob mavjud bo‘lganini qayd etdi. Bunday javob ko‘rsatilgan sahifalarda foydalanuvchilar oddiy havolalarni 8 % holatda bosgan, bunday javob bo‘lmagan sahifalarda esa 15 % holatda bosgan; sun’iy intellekt javobining o‘zidagi havolalarga esa 1 % holatda o‘tilgan. Google tadqiqot metodologiyasi noto‘g‘ri ekanini va umumiy qidiruv trafigini aks ettirmasligini aytdi. 2025-yil fevral oyida Chegg ta’lim xizmati Alphabet kompaniyasiga qarshi monopoliyaga qarshi da’vo qo‘zg‘atib, AI Overviews talabalar e’tiborini tekshirilmagan sun’iy intellekt xulosalariga yo‘naltirayotganini bildirdi. 2025-yil sentabr oyida Rolling Stone va The Hollywood Reporter nashrlari egasi Penske Media Corporation ham Google’ga qarshi sudga da’vo kiritdi. Kompaniya AI Overviews uning saytlaridagi kontentni qayta aks ettirib, foydalanuvchilarning havolalar orqali saytlarga o‘tishga bo‘lgan qiziqishini kamaytirayotganini ta’kidladi.
AI Overviews ommalashuvi generativ qidiruv tizimlarini optimallashtirish (GEO) yo‘nalishining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan omillardan biriga aylandi. Bu yo‘nalish veb-kontentni generativ javoblarda manba sifatida keltirishga moslashtirishga qaratilgan.
Havolalar
- Google yordam markazi: Sun’iy intellekt sharhlari
- AI funksiyalari va veb-saytingiz — Google Search Central qo‘llanmasi
- Google blogida AI Overviews funksiyasining rasmiy e’loni (2024-yil may)
- AI Overviews funksiyasining 200+ mamlakat va 40+ tilga kengayishi — Google blogi (2025-yil may)
- Google I/O 2026 anjumanidagi qidiruv yangiliklari: AI Mode va agentga asoslangan funksiyalar
- ChatGPT, Perplexity va Google AI javoblarida qanday ko‘rinish olish mumkin: GEO bo‘yicha amaliy qo‘llanma — Habr saytida e’lon qilingan amaliy sharh.